Oorlogsschade

OORLOGSSCHADE IN BINDERVELD TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG,
1939-1945

Rombout Nijssen

Extract ivm Binderveld

150 dossiers

In het archief van de Hasseltse directie van het Ministerie van Wederopbouw zijn 18 dossiers bewaard die betrekking hebben op aanvragen voor een vergoeding voor oorlogsschade die zich in Binderveld heeft voorgedaan, 24 dossiers hebben betrekking op schadegevallen in Kozen, 32 dossiers gaan over schadegevallen in Nieuwerkerken, 20 dossiers hebben betrekking op schade in Gorsem Schelfhei en 56 dossiers gaan over oorlogsschade in Wijer had.

Wellicht hebben meer mensen in onze dorpen schade geleden ten gevolge van de oorlogshandelingen. Het is zeer waarschijnlijk dat niet iedereen die schade geleden heeft een aanvraag voor een vergoeding ingediend heeft. Er was immers vastgesteld dat de schade minstens 2.000 frank moest bedragen om in aanmerking te komen voor een vergoeding. Het is waarschijnlijk dat mensen die zagen dat hun schade niet in de buurt van dat bedrag kwam, geen dossier hebben ingediend. Voorts is het zo dat niet iedereen in aanmerking kwam voor een tegemoetkoming. Wie niet aan de hand van een door de burgemeester ondertekend attest kan aantonen dat hij zich tijdens de oorlogsjaren als een goede Belg heeft gedragen, heeft geen recht op een vergoeding en dient wellicht ook geen aanvraag in.

Een volledig dossier bevat gegevens over de aanvrager van een vergoeding, over het schadegeval en over het bedrag waarop de aanvrager de schade schat; over de behandeling van het dossier door de administratie, met gegevens over haar berekening van het schadebedrag; en tenslotte ook gegevens over de vaststelling van de vergoeding en de wijze waarop die zal worden uitbetaald. De meerderheid van de aanvragers vraagt een vergoeding voor de schade die werd aangericht aan hun woning of boerderij door de schokgolven die veroorzaakt werden door ontploffingen in de onmiddellijke nabijheid, voor handelswaren die uit hun winkel geplunderd werden of voor huisraad die vernield werd.

Voor de vaststelling van het bedrag van de schade aan woningen wordt meestal beroep gedaan op een expertise door een architect of een aannemer. Voor winkelwaren of kledij en andere huisraad wordt gebruik gemaakt van prijslijsten en van door de administratie vastgestelde forfaitaire stuksprijzen. Aanvragers gaan soms uit van de prijs die zij betaalden toen ze iets aankochten, terwijl de administratie uitgaat van het bedrag dat nodig is om het verloren voorwerp of dier te vervangen.   

Anderzijds vergeten aanvragers wel eens dat hun bezittingen door de jaren ouderdom niet meer evenveel waard zijn als nieuwe waren. In dat geval trekt de administratie een deel van het gevraagde bedrag af omwille van sleet.

Vergoedingen kunnen verstrekt worden in de vorm van een betaling of in de vorm van een schuldwaarborg. De betaling kan op twee manieren gebeuren: in contant geld of in de vorm van staatsobligaties die pas op termijn te gelde gemaakt kunnen worden. Beperkte bedragen worden in de regel in contant geld uitbetaald, grotere bedragen voor de helft in contant geld en voor de helft in obligaties. Wanneer iemand een schuldwaarborg verleend wordt, dan betekent dat dat hij dat bepaalde bedrag bij een financiële instelling kan lenen aan gunstige voorwaarden, aangezien de Staat de terugbetaling van het kapitaal garandeert.

Niet alle dossiers zijn volledig. Sommigen bevatten alleen gegevens over de aangifte van schade, zonder dat er gegevens zijn over de behandeling van het dossier door de administratie of over de toegewezen vergoeding.

Binderveld: gestolen fietsen en drie vliegtuigbommen

Alfons Vandersmissen en zijn echtgenote  wonen aan de Krommenhofstraat. Volgens hun aangifte zijn zij de eersten die met oorlogsschade te maken krijgen als Belgische militairen al in augustus 1939 zonder te betalen een fiets opeisen . Ook bij Louis Schurmans  in de Dorpsstraat wordt vóór 10 mei 1940 al een fiets opgeëist door Belgische militairen. In de dagen na de inval nemen Belgische militairen nog twee fietsen mee bij Hubert Moyaerts  in de Leemstraat.

Op 11 mei 1940 krijgt Binderveld met de gevechten te maken. Een paard van Louis Schurmans   wordt getroffen door een scherf van een obus. Het paard is zwaargewond en bezwijkt twee dagen later. Vanaf 11 mei worden in Binderveld gedurende drie dagen Duitse soldaten ingekwartierd. Ernest Joris meldt na de oorlog dat ingekwartierde soldaten op 12 en 13 mei 1940 de huisraad van het kasteel plunderen.

In september 1941 ontvreemden Duitse militairen 300 kg haver bij Hubert Moyaerts. Bij Pierre Diepenrijckx in de Hoogstraat wordt in de loop van de oorlog een afsluiting vernield.

Tot 18 augustus 1944 blijft Binderveld van grote oorlogsschade gespaard. Die dag echter wordt boven onze streek een geallieerde bommenwerper door Duitse jachtvliegtuigen aangevallen. Om snelheid te winnen en aan de aanvallers te ontkomen, dropt het geallieerde vliegtuig zijn bommen. Drie daarvan slaan in Binderveld in, op een akker van Louis Schurmans aan de Krommenhof. Zij slaan drie kraters, acht meters breed en drie meters diep volgens de aangifte van Schurmans. Veldvruchten en fruitbomen worden vernield.

De ontploffingen veroorzaken een schokgolf die de lemen huizen in de omgeving dooreenschudt. Zowel woningen als hun inboedels raken beschadigd. Naast Louis Schurmans in de Dorpsstraat, melden ook Gerard Herbots, Gaston Herbots, Victor Strauven en Henri Vrancken van de Daalstraat, Lucien Kempeneers van de Kruisstraat en Ernest Joris van het kasteel van Binderveld schade aan hun woningen en hun inboedels ten gevolge van de ontploffingen van 18 augustus 1944.

Bij de bevrijding in september 1944 stelen terugtrekkende Duitse soldaten bij Louis Schurmans weer een fiets.

Extract uit het verhaal van Fre Kempeneers en Liske Boonen door Piet Massoels

In de zomer van ‘44 strooide een vliegend fort (zie verder...) dat in nood verkeerde zijn bommen over het dorp en zoals wij al weten sloeg Strauven zijn paard op hol. Onze Trees was in diezelfde Kruisstraat aan het helpen aan de dorsmachine bij Make Grosemans. 

De bommen vielen in het veld tussen kerk en  Krommenhof, een stuk metaal boorde zich in de gevel van de kerk en een ander van meer dan drie kilo vloog over het dorp en sloeg in, in het Bosveld. 

Dus alom gedonder, rook en gefluit.  Trees van de Bats riep: “Treeske, uw huis staat in brand.” Trees werd bleek en viel in zwijm. Haar huis had geen schrammetje schade opgelopen.