Schrijfwijze "Bilrevelt" in het Charter van 1376.
Beendrevelt
Schepenbank St_Truiden 1719.
Remacle Le Loup (1694-1746), Vue du Chateau de Binderveld, 1740, papier, kopergravure.
Binderveld is een dorp in de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van de gemeente Nieuwerkerken. Het was tot 1971 met 560 inwoners een zelfstandige gemeente in Noord-Haspengouw.
Binderveld werd voor het eerst genoemd in 1135 als Bilrevelt. Het zou een samenstelling zijn van het Oud-Germaans bilim (spits) en felda (woeste vlakte).
Binderveld was een heerlijkheid, behorende tot het Graafschap Loon. De heren zetelden in het Kasteel van Binderveld. Gedurende de 17e eeuw werd het gebied geteisterd door plunderende troepen, zoals Kroatische (1636), Staatse (1637) en Lotharingse (1654) soldaten. Hierdoor raakte de oorspronkelijke kern bij het kasteel in verval en werd de kerk iets naar het noorden verplaatst. Uiteindelijk ontstond er vanuit deze nieuwe kern lintbebouwing langs de weg naar Nieuwerkerken.
De parochie was afhankelijk van die van Wilderen, en pas in 1842 werd Binderveld een zelfstandige parochie.
Het Kasteel van Binderveld is een barok waterkasteeltje (1729) met een toren uit 1661. Van het ooit statige kasteel (12de eeuw) rest momenteel enkel nog het poortgebouw.
De Elsbroekmolen ligt op de Melsterbeek die de grens vormt tussen Binderveld en Sint-Truiden. Door diverse verbouwingen bleef er van het oorspronkelijke gebouw niets meer over. Het huidige complex dateert van 1910.
De Sint-Jan Baptistkerk, uit 1842.
Binderveld ligt in Vochtig-Haspengouw. De hoogte bedraagt 30 à 40 meter, en de zuidgrens wordt gevormd door de Melsterbeek, welke min of meer in noordelijke richting stroomt en ten noorden van Geetbets in de Gete uitmondt.
BIJLrevelt. Binderveld heeft de vorm van een bijl.
Bijlrevelt
Document van de 17de eeuw
Binderveld, LB, Nieuwerkerken, dial. uitspr. ['bi.əndərvælt]. 1135 Bilreuelt, 1218 Bilreuelht, 1218 Bilreuert (TW), 1367 Binrevelt (DS).
Binderveld ligt op het uiteinde van een lange smalle uitloper van een hoger gelegen gebied; vandaar *bili- 'spits' en veld 'woeste vlakte' (TW) met-er-afleiding van het eerste bestanddeel, zoals in 1273 Sammalre velt (BG1965) het veld bij Zammelen' (gemeente Vliermaal).
Binderveld betekent dus 'het spits of bijlvormig veld' of 'het bij een bijlvormig complex gelegen veld. De naam is betekenisverwant met het Duitse Bielefeld.
Minder waarschijnlijk is een verwijzing naar de aard van de begroeiing: Middelnederlands beelde, bilde, later bilse, bilze 'bilzenkruid, in het Middelnederduits billensat (MW), een giftige soort nachtschade, in vele volksoverleveringen in verband gebracht met heksen.
De jongste grafie (met latere d-invoeging + dissimilatie / > n) wijst op een reïnterpretatie van de niet meer begrepen naam als 'beenderveld'. (vm)
De Vlaamse Gemeentenamen. Verklarend woordenboek.
Nog een andere mogelijkheid die de naam Binderveld zou verklaren, zoals beschreven in het register met aantekeningen uit de 19de eeuw, van Leonard Wouters.
De Gemeynte van Binderveld en heerlijkheyd van dien naam. Waer of de oorsprong of naem onzeker is, gelijk meest alle lokaliteiten, nogtans heeft men de zekerheyd gegeven op eenen grafsteen gelezen te hebben Bienveld en in eenen Register Bienderveld het geen betekent ‘Campagne des abeilles’.
Waardoor men heeft gedacht dat deze gemeynte aldus is genoemt geweze, aangezien dat voorheen in de gemeynte vele biën aanwezig waeren.
Deze plaats was destijds zeer bemind en tot het kweeken van biën, omdat er vele bosschen bestonden in welke bosschen vele berke boomen en hout waschden wiens bloemen zeer gezogt worden door de biën.
De landen waaren zeer gering en werden veel bezaayt met boekwey, wiens bloeisel ook niet min van de bien gezogt word.
Remacle Le Loup (1694-1746), Vue du Chateau de Binderveld, 1740, papier, kopergravure