Hedelse Bovenwaarden

Wandelend door de Bovenwaard bij Hedel valt het op hoe intensief landgebruik en natuur naast elkaar kunnen bestaan. Direct naast de A2 en geflankeerd door de metalen spoorbrug die de Bommelerwaard met het Brabantse land verbindt, leven water- en struweelvogels. Groeien zeldzame planten als Engelse Alant, Knikkende distels en beschermde Speerdistels. Ook de geleedpotigen zijn goed vertegenwoordigd met de zeldzame grindwolfspin, vele libellensoorten (o.a. steenrode heidelibel) en vlinders. Zoogdieren als vossen en bevers. En in de zomer grazen er runderen. In de ondiepe natte delen buitelen in het voorjaar karperachtigen over elkaar heen.

De omgeving was niet altijd zo intensief in gebruik. Pas sinds 1870 ligt er een spoor. Er bestond geen vaste brugverbinding tot 1937. In 1900 meanderde de Maas nog dicht langs het dorp Hedel. Intensief verkeer was er niet. Afgezien van de periodiek langskomende trein heerste er rust.

Zoals op veel plaatsen in de Bommelerwaard is de rivier ook hier ter verbetering van het vaarwater en de winning van land afgesneden (1900). De afgesneden Maasarm is nog zichtbaar op kaartmateriaal. Kleine stukjes water en de ligging van de dijk verraden de vroegere loop van de rivier.

In de jaren na 1900 is de landbouw in dit deel flink ontwikkeld. Na de opvulling van de oude maasloop konden boeren het land eenvoudiger bewerken. Toen in de jaren 1970 er grotere behoefte aan zand en klei ontstond, bleek het gebied ook daaraan te kunnen voldoen. Er werd gegraven en een grote zandwinplas kwam in de plaats van zanderige ondergrond. Waar klei gegraven is, ontstond een reliëfrijk gebied. Zand en klei worden er tegenwoordig niet meer gewonnen. De Bovenwaard is gefaseerd teruggegeven aan de natuur. Als compensatie voor de kleiwinning zijn er bomen geplant. Natuurmonumenten beheert het gebied en probeert het gedeeltelijk open te houden wat door het wilgenopschot niet eenvoudig is.

De bever profiteert wel sterk van het wilgenstruweel. Na een afwezigheid van honderden jaren wordt de bever nu weer volop in de Bommelerwaard gesignaleerd. Ook op de plaats waar de laatst gedocumenteerde bever van Nederland is gestorven (zie kader).

tekst en foto's: Dirk Muller

bronnen:

- During R., Schreurs W. 1995, Historische Ecologie; wetenschappelijke mededeling KNNV nr.215, Utrecht, Stichting Uitgeverij van de KNNV

- Peters B. e.a. 2008. Maas in Beeld; resultaten van 15 jaar ecologisch herstel. Gebiedsrapport 4; bedijkte maas en getijdenmaas, Bureau Drift Berg en Dal/Kurstjens Ecologisch Adviesbureau, Beek Ubbergen

Foto: Zicht op de voormalige zandwinplas vanaf de zuidoostelijke zijde.

Foto: Terug van weggeweest; de Bever. Vraatsporen in de Hedelse Bovenwaard april 2009.

Martinet in Katechismus der natuur (1777-1779).

`--en den laatsten waarvan ik weet, is, in den jare 1770, bij het dorp Hedel, in den Bommelerwaard, waar dezelve zich in eenen Rijswaard aan de Maas, zes of zeven jaren lang had opgehouden, van enen knotwilg, waarop hij lag te slapen, afgeschoten.--`

Natuur in de Bommelerwaard weergeven op een grotere kaart