Eendenkooien in de Bommelerwaard weergeven op een grotere kaart
Een oude vorm van eendenjacht is het gebruik van eendenkooien. De bevolking haalde wat extra geld uit verkoop van eenden die gevangen werden in de eendenkooi. De kooi werd aangelegd in een laaggelegen stuk land (kom) tussen de rivieren. Zodoende stond er in de ondiepe kooiplas altijd water. Omdat de plas eenden moest lokken was er in een straal van 753 meter rondom de kooi een wettelijke rust (afpalingsrecht).
Een eendenkooi zoals die in de Bommelerwaard te vinden is, bestaat uit een kooiplas met vier vangpijpen. De pijpen zijn zo georiënteerd dat bij iedere windrichting kan worden gevangen. Op de kooiplas worden tamme eenden gehouden die gewend zijn aan bijvoeren. Deze eenden lokken wilde eenden naar de plas om de nacht door te brengen. Als de kooiker met behulp van zijn kooikershondje de wilde eenden nieuwsgierig maakt en één van de vangpijpen in lokt, zorgt hij zelf voor een schrikreactie bij de eenden zodat ze verder de vangpijp in vliegen. De pijp wordt steeds smaller en de eenden willen wegvliegen. Dat gaat niet en de eenden kunnen niets anders dan doorzwemmen naar het vanghokje. Daar gaan ze de spreekwoordelijke pijp uit.
In de Bommelerwaard waren 25 eendenkooien te vinden. Enkele kooien zijn nog in gebruik voor de vangst van eenden. Één kooi, nabij de Lieskampen, is in het bezit van Staatsbosbeheer en wordt gebruikt voor wetenschappelijke doeleinden. Een andere, in de gemeente Hedel is particulier bezit en wordt gebruikt voor commerciële vangst van wild. Verreweg de meeste kooien in de Bommelerwaard zijn vervallen tot kleine ‘natuurgebiedjes’. Door het verlagen van de waterstand na de ruilverkavelingen in de jaren 1970 zijn er vele drooggevallen of gedempt en omgevormd tot landbouwgrond. Van verschillende kooien zijn de roggenei vormige contouren nog wel te herkennen vanuit de lucht (zie kaart).
tekst: Dirk Muller
bronnen:
- Van Balken, A.C., Kampman-Van Houcke, H.M., Kampman, C.U. (1978) De Bommelerwaard; zien, kennen én waarderen; Natuurwacht Zaltbommel
- Van de Kam, Jan (1975) Rivierenland; Plant, dier en mens in het gebied van Rijn, Maas, waal en Ijssel; uitgeverij Ploegsma Amsterdam
- Website van de Eendenkooi Stichting (z.d.) Eendenkooien en kooibedrijf in Nederland; geraadpleegd op 22 januari 2011; http://www.eendenkooi.net/
- Website van de Kooikersvereniging (z.d.) Wat is een eendenkooi; geraadpleegd op 22 januari 2011; http://www.kooikersvereniging.nl/index.php?pagina=wat_is_een_eendenkooi&m=2