Gamerensche waard

De Gamerensche Waard is een jong natuurgebied in de uiterwaarden van Gameren. De rivier heeft in dit gebied de ruimte gekregen om via nevengeulen haar weg te volgen. Zandafzettingen, stijlwanden en slikken zorgen voor een uitzicht dat vergelijkbaar is met dat van zo’n 500 jaar geleden toen kribben en dijken nog maar beperkt invloed hadden op het stroombed van de rivier.

Door de vrijheid die de rivier heeft, is een gevarieerd gebied ontstaan. De vele hoogteverschillen, wisselende waterstanden en grondsoorten zorgen voor een grote variatie aan organismen. Er komen zeldzame planten voor zoals Veldsalie, Slijkgroen en Engelse Alant. Inventarisaties leverden verder zeventien libellensoorten, zes soorten sprinkhanen en negen vlindersoorten op. Ook voor vogels als Zilverreigers, Lepelaars, het IJsvogeltje, en honderden Oeverzwaluwen heeft dit stukje rivierengebied een biotoop geleverd. Het is daarmee één van de meest waardevolle stukjes natuur uit de Bommelerwaard geworden.

Deze soortenrijkdom is niet altijd geweest. In de periode tussen de middeleeuwen en 1996 is de uiterwaard bij Gameren vooral in gebruik geweest als weidegrond. Daarnaast werd vanaf 1860 klei gebakken in steenfabriek ‘De Ruiterwaard’. De bakstenen die de fabriek uit rolden werden via de Waal afgevoerd met schepen. Vanaf de jaren 1970 vond er ook zandwinning plaats. Zo ontstond er in de waard een grote plas water die op sommige plaatsen wel 18 meter diep was. Toen de bedrijvigheid afnam en de roep om meer ruimte voor de rivier groeide is besloten om de Waard een metamorfose te geven.

In 1995 is begonnen met het aanleggen van nevengeulen in waard. De graafwerkzaamheden die daarbij plaatsvonden leverden materiaal voor het versterken van de waaldijk die daarmee op deltahoogte werd gebracht. In 1996 zijn de werkzaamheden afgerond. Het leven in en om het water ontwikkelde zich snel en voortvarend. En om de rivier daarbij een handje te helpen is in 2009 de grote en diepe zandwinplas weer opgevuld tot een diepte van -2 meter N.A.P. Het leven in het water moet hierdoor weer nieuwe kansen krijgen.

In 2012 wordt een groot deel van de wilgenopslag verwijderd in het kader van het plan stroomlijn om zo de doorstroming van de Waal te bevorderen bij hoog water.

Het gebied is nog volop in ontwikkeling en met spanning wordt uitgekeken naar toekomst.

tekst: Dirk Muller

foto: Dirk Muller. Klei-landschap. Bonken klei afgerond en achtergelaten door de rivier.

foto: Dirk Muller. Laag water in de Waal. De meanderstroming van de nevengeul is goed zichtbaar. Zandafzettingen, flauwe oevers en steilranden bepalen het beeld.

foto: Mee stromende nevengeul in de Gamerensche waard. Dirk Muller juli 2012.

- Dekker van de Kamp, 2008, folder: Gamerensche Waarden; verondiepen plas met herbruikbare waterbodems

- Gerritsen, A., 2006, Beleving en waardering van de heringerichte Gamerensche Waard; Een weergave van de visie van 15 bewoners van Gameren op basis van interviews, Alterra – Wageningen UR

- Kalkman, V., 2002, Libellen in de uiterwaarden rond Zaltbommel, Stichting European Invertebrate Survey - Nederland, Leiden

- Jans, L., e.a.,2004, Evaluatie nevengeulen Gamerensche Waard 1996-2002, Rijkswaterstaat RIZA, Lelystad.

- De Boo, M. 2001, Bomen, beesten en Buitens; Staatsbosbeheer in Gelderland, Staatsbosbeheer, Arnhem

Natuur in de Bommelerwaard weergeven op een grotere kaart