Illviðráðanleg vandamál eru vandamál sem erfitt er að takast á við frá aðeins einum sjónarhól þar sem lausn á einu sviði getur skapað vandamál á öðru.
Mikilvægt er því að nálgast vandamálin í samstarfi með öðrum aðilum.
Illviðráðanleg vandamál eru þess eðlis að það er engin algild lausn eða ákveðin svör, eina sem hægt er að stefna að er skalanleg framför.
Vandamál:
1. Með aukinni vitund um áhrif notkunar jarðefnaeldsneytis á loftlagsbreytingar hafa rafbílar og notkun þeirra færst í aukanna.
Niðurstöður rannnsókna hafa sýnt fram á að bílar, sem nota jarðefnaeldsneyti, eru ekki nærri því eins umhverfisvænir og rafbílar. Þessar rannsóknir styrkja þann málstað að það sé til mikilla hagsbóta fyrir umhverfið að skipta bensín- og díselbílum út fyrir rafbíla. Framleiðsla rafbíla kallar hinsvegar á meiri vinnslu ákveðinna málma, til dæmis liþíums og kóbalts.
Er skynsamlegt að auka gröft eftir þessum málmum í þróunarlöndum, sérstaklega litið til samfélags- og umhverfismála? Er skynsamlegt að rafvæða bílaflotann í löndum þar sem að rafmagn er búið til með því að brenna jarðefnaeldsneyti?
2. Hugverkaréttur bóluefna hvetur einstaklinga til að þróa ný bóluefni með góðu fjármagni.
Þegar bóluefni er vel fjármagnað eru gæðin yfirleitt góð. Hugverkarétturinn hinsvegar gerir það ókleift að aðrir einstaklingar geti nýtt sér þróunina og framleitt eins efni. Það veldur hærra verði á bóluefninu þar sem eftirspurnin er mikil. Þar af leiðandi verður það minna aðgengilegt þróunarríkjum.
Hvernig getur bóluefnið verið aðgengilegt öllum?
3. Áhugi á kjarnorku fer vaxandi í samtölum nýrra sjálfbærra orkugjafa.
Kjarnorka veldur engri kolefnislosnun og þar af leiðandi virðist vera mjög góð lausn. Hinsvegar er ekki búið að finna upp á lausn á því hvernig eigi að geyma/losa kjarnorkuúrganginn. Ýmsir hafa bent á að hugsanlega þarf ekki meiri orku heldur þurfi að skilgreina betur í hvað við notum orkuna.
Á Íslandi er öll orkuframleiðsla græn sem þýðir að hún fellur að hringrásum náttúrunnar. Á Ísland að virkja meira til að koma til móts við aukna orkuþörf heimsins? Er aukinn hagvöxtur ósjálfbær?
4. Meðan á COVID19 heimsfaraldrinum stóð voru settar takmarkanir í því skyni að tryggja heilsu á heimsvísu.
Takmarkanirnar gerðu löndum kleift að stjórna og lágmarka úbreiðslu heimsfaraldursins. Hinsvegar höfðu þær einnig skaðleg áhrif á samfélög og hagkerfi margra landa.
Hvað er best að gera þegar heimsfaraldur herjar? Hvernig er hægt að styðja við bæði efnahaginn, samfélagið og umhverfið á sjálfbæran hátt í slíku ástandi?
Hvaða samfélagshópa hafa samkomutakmarkanir mest áhrif á? Eru börn viðkvæmari fyrir þeim?
5. Herferðir gegn tilteknum sjúkdómum.
Með því að fara í herferð gegn tilteknum sjúkdóm sem er fyrirferðamikill þá verða aðrir sjúkdómar undir sem og heilsukerfið í heild sinni.
Er hentugt að tækla heilbrigðismál á þennan máta. Herferð gegn einum sjúkdómi í senn?
6. Varðveiting náttúrunar og skóglendis.
Til að skapa vinnu í landbúnaði þarf að ryðja skóglendi til að fá landsvæði. Þá verður náttúrulegt landsvæði undir og þeir kostir sem fylgja þeim.
Hvað er ofar í forgangsröðinni, varðveiting náttúrunar, atvinnusköpun, matvælaframleiðsla?
7. Skynditíska
Öll eigum við það sameiginlegt að nota föt á hverjum degi. Fatnaður er mikilvægur fyrir fólk þar sem að hann hefur annað og meira vægi en bara að klæða það og halda á því hita. Fyrr á tíðum var það fjárfesting að kaupa sér fatnað og fólk lagði upp með að láta fötin sín endast. Þetta breyttist hratt með aukinni iðnvæðingu sem leiddi til fjöldaframleiðslu fatnaðar. Með hverjum áratuginum sem líður hafa kröfur á endingu fatnaðar farið minnkandi, bæði frá sjónarhorni framleiðanda og neytenda, verðmæti klæða hafa fallið sem afleiðing þess. Skynditíska er orsök offramleiðslunnur og hún leiðir stöðugt að gríðarlega offramleiðslu á fatnaði sem hefur veitt fjölmörgum í fátækum ríkjum heims atvinnutækifæri.
Hvernig er best að leiðrétta þennan vanda?
8. Að hjálpa staðbundnum framleiðendum í þróunarríkjum að selja vörur sínar hefur margvísleg jákvæð áhrif.
Þetta þýðir að framleiðandinn er fær um að draga úr fátækt sinni yfirhöfuð. Hinsvegar er erfitt fyrir framleiðandan að selja vörurnar sínar á viðráðanlegu verði fyrir fátæka samfélagið sitt og á sama tíma fá nóg til þess að draga sig upp úr fátækt.
Hvernig getum við hjálpað bæði kaupandanum og framleiðandanum?
9. Nú til dags er of mikil afkastageta í fiskveiðum á heimsvísu og það er stunduð ofveiði.
Samkvæmt sjálfbærnimarkmiði Sameinuðu þjóðanna nr. 14.6 eiga ríki heims að hætta að styrkja sjávarútveg vegna þess að ríkisstyrkir leiða af sér of mikla afkastagetu. Fátæk ríki (þróunarríkin) vilja vera undanskilin slíku banni þar sem þau hafa ekki haft sama tækifæri til að byggja upp sinn sjávarútveg eins og ríkari löndin. Þau vilja halda áfram að byggja upp eigin afkastagetu líkt og ríkari ríkin. Hvernig er best að snúa sér í þessu máli?
10. Á Drekasvæðinu í landhelgi Íslands má finna mikið af olíu og gasi í jarðlögum á sjávarbotni. Rannsóknarleyfi hafa verið veitt fyrir svæðið, en skiptar skoðanir eru á því hvort Ísland eigi að leyfa vinnslu olíu og gasi á svæðinu.
Á að leyfa fyrirtækjum að vinna olíu og gas í hafinu við Íslandsstrendur? Hvaða áhrif getur það haft á mengun? Hver eru atvinnutækifærin?
Stofnanir tengdar málaflokkum:
1:
Alþjóðavinnumála-stofnunin
Alþjóðaviðskipta-stofnunin
Ráðstefna SÞ um viðskipti og þróun
Mannréttinda-stofnun SÞ
UNICEF
2:
Alþjóðahugverka-stofnunin
Alþjóðaheilbrigðis-stofnunin
Alþjóðaviðskipta-stofnunin
Alþjóðaviðskipta-miðstöðin
Flóttamannastofnun SÞ
Alþjóðastofnun um fólksflutninga
3:
Alþjóðaveðurfræði-stofnunin
Alþjóðaviðskiptamála-stofnunin
Alþjóðaviðskipta-miðstöðin
Ráðstefna SÞ um viðskipti og þróun
Flóttamannastofnun SÞ
Alþjóðastofnun um fólksflutininga
4:
Alþjóðaheilbrigðis-stofnunin
UNICEF
Mannfjöldasjóður SÞ
Menningarmálastofnun SÞ
Mannréttindastofnun SÞ
UN Women
5:
Alþjóðaheilbrigðis-stofnunin
Mannfjöldasjóður SÞ
Flóttamannastofnun SÞ
Alþjóðastofnun um fólksflutninga
6:
Ráðstefna SÞ um viðskipti og þróun
Matvælaáætlun SÞ
Alþjóðaveðurfræði-stofnunin
Flóttamannastofnun SÞ
Alþjóðastofnun um fólksflutninga
7:
Alþjóðaviðskipta-miðstöðin
Alþjóðavinnumála-stofnunin
UNICEF
Mannréttindastofnun SÞ
8:
Matvælaáætlun SÞ
UN Women
Alþjóðaviðskipta-miðstöðin
9:
Alþjóðaveðurfræði-stofnunin
Ráðstefna SÞ um viðskipti og þróun
Alþjóðaviðskipta-stofnunin
10:
Alþjóðaveðurfræði-stofnunin
Alþjóðaviðskipta-miðstöðin
Alþjóðavinnumála-stofnunin