Hemisferische foto van een dicht bedekt bos.
Hemisferische foto van een dicht bedekt bos.
Bossen verkoelen de omgeving in het platteland, en zorgen op die manier voor minder hittestress bij omwonenden en bezoekers van het bos. De effecten die bossen hebben op het platteland, en welke bossen nu voor de meeste afkoeling zorgen, was tot hiertoe minder gekend. Dit onderzoek toont aan dat bossen op het platteland de gevoelstemperatuur sterk kunnen verlagen. Volwassen en soortenrijke bossen scoren het beste, met een daling van bijna 15°C!
We verwachten dat klimaatverandering zal zorgen voor meer en langere periodes van hitte. Deze hitte kan zorgen voor ongemak, een verminderde concentratie en stress. Mensen uit verschillende risicogroepen (jonge kinderen, ouderen …) kunnen er zelfs aan sterven, Bossen kunnen dit risico verminderen door schaduw te bieden aan voorbijgangers en door oppervlaktes af te schermen die anders sterker zouden opwarmen. Ook verlagen bossen de luchttemperatuur. Uit dit onderzoek blijkt duidelijk dat bossen hittestress bij de mens verminderen én dat dit in de nabije toekomst steeds belangrijker zal worden.
De huidige klimaatverandering heeft een grote impact op de menselijke gezondheid ten gevolge van hittestress. Het verhogen van de hoeveelheid groen in een omgeving wordt gezien als een belangrijke natuur-gebaseerde oplossing die heel wat fysieke en psychologische gezondheidsvoordelen biedt zoals het verbeteren van de luchtkwaliteit, het verminderen van stress en het bevorderen van fysieke activiteiten. Hittestress kan lokaal gemilderd worden door bossen, die optreden als thermische buffers, vergelijkbaar met het isolerend effect van een deken. Dit project onderzocht welke kenmerken van bossen verantwoordelijk zijn voor deze buffering en hoe een aangepast bosbeheer het afkoelend effect kan versterken.
Om het onderzoek uit te voeren werden microklimaatstationnetjes op verschillende boslocaties geplaatst. Er werden ook stationnetjes geplaatst in de open velden naast de bossen om het verschil te kunnen opmeten als ‘controlemeting’. Telkens werden de luchttemperatuur, luchtvochtigheid, warmtestraling en windsnelheid gemeten, aangezien elk van deze factoren onze gevoelstemperatuur beïnvloeden. In en rond het Rodelandgebied werden 12 boslocaties en 2 controlelocaties onderzocht. Op de helft van de boslocaties groeit slechts één boomsoort, op de andere helft groeien er drie. Het doel was om na te gaan of de diversiteit in boomsoorten een rol speelt in het bufferen van hittestress doordat een meer gesloten bladerdek ontstaat omdat ze een complementaire ruimte innemen. Het Rodelandgebied is één van de acht boscomplexen die in Europa bestudeerd worden binnen het dr. Forest project. Dit overkoepelende project bestudeert de relaties tussen bosbiodiversiteit en de menselijke gezondheid (hittestress, mentaal welzijn, luchtkwaliteit …).
Proefopzet van het onderzoek – de luchttemperatuur, windsnelheid, warmtestraling en luchtvochtigheid worden gemeten met microklimaatstationnetjes in zowel bossen als open velden.
Uit het onderzoek bleek dat zo goed als alle bossen voor een sterke afkoeling zorgen. Zo kunnen jonge aanplantingen (jonger dan 12 jaar) voor een afkoeling van 10°C van de gevoelstemperatuur zorgen op hete dagen, en volwassen bossen zoals de Makegemse bossen kunnen zelfs voor een afkoeling tot 14,5°C zorgen. Samen verminderen bossen hiermee de kans op het ervaren van een dag met sterke of extreme hittestress met 84 %. Om een bos maximaal koel te houden, wordt het kronendak best zo dicht en dik mogelijk gehouden.
Op die manier kunnen ze het beste de temperatuur bufferen, net zoals een dik dens deken ook beter isoleert. Grote, hoge bomen die dicht op elkaar staan, zijn in dat opzicht aan te raden. Ook buffert een heterogeen bestand, bestaande uit verschillende boomsoorten, de hitte beter dan homogene bestanden: de kronen van de verschillende soorten zullen de ruimte complementair benutten en op die manier voor een ‘denser’ deken zorgen. Verder zijn soorten met kleine bladeren of naalden (bv. lork) die een diepe schaduw werpen ook aan te raden Dit zijn suggesties voor beheerders met het oog op een koeler microklimaat genereren, dergelijke bossen zijn niet per se geschikt om andere ecosysteemdiensten te optimaliseren (zoals het behoud van biodiversiteit in de kruidlaag …).
Link naar het artikel: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/gcb.16419
Link naar het project: Dr. FOREST (dr-forest.eu)
Contactgegevens onderzoeker: Op te vragen via het Secretariaat van vakgroep Omgeving (Bio-ingenieurswetenschappen, UGent): secretariaat.bw20@ugent.be