Dood hout (vaak in de vorm van takken, stamstukken of zelfs volledig omgevallen bomen) wordt gewoonlijk geruimd vanwege de bezorgdheid dat dit een waterloop kan ‘verstoppen’. Uit eerder onderzoek blijkt echter dat dit houtig materiaal ook heel wat positieve effecten kan teweegbrengen, zeker in verband met de steeds meer voorkomende extreme weersomstandigheden ten gevolge van klimaatverandering. Dood hout kan er namelijk voor zorgen dat water stroomopwaarts opgehouden wordt om zo lagergelegen overstromingsgevoelige gebieden te beschermen. Daarnaast biedt dood hout extra voordelen (voornamelijk op ecologisch vlak) ten opzichte van kunstmatige constructies zoals betonnen dammen. Met dit project onderzochten we, in samenwerking met de provincie Oost-Vlaanderen en de Dienst Integraal Waterbeleid, of deze effecten ook hier waargenomen konden worden en relevant zijn. 

In dit onderzoek werd de focus gelegd op de Molenbeek, een belangrijk beeksysteem binnen het Rodelandgebied. Binnen dit beeksysteem werden aan de hand van drie studentenprojecten de effecten van het aanwezig dood hout, maar ook ingebracht dood hout (onder de vorm van stevig verankerde takkenstapels), onderzocht. Hierbij werd voornamelijk gefocust op de effecten op de chemische waterkwaliteit, de waterdiepte, de watersnelheid en het voorkomen van onderwaterleven zoals vissen, waterkevers, slakken en allerhande larven.  

Rond het aanwezige dood hout werd een hogere diversiteit aan onderwaterleven én een hogere aanwezigheid van meer kwetsbare soorten aangetroffen. Er waren ook meer gevarieerde waterdieptes en watersnelheiden. Dit duidt op een lokale verbetering van de ecologische waterkwaliteit in zones met dood hout. Eenvoudige hydrologische simulaties toonden aan dat het aanwezige dood hout piekdebieten kan verlagen, door het veroorzaken van kleinschalige overstromingen binnen het Aelmoeseneiebos. Doordat in die zones water opgevangen wordt, kunnen overstromingen stroomafwaarts vermeden worden, op plaatsen waar deze meer schade kunnen aanrichten. De effecten van de geïntroduceerde takkenstapels waren minder eenduidig. Toch werd aanslibbing tussen de takken waargenomen, wat structuurvariatie bevordert en zo aansluit bij de bevindingen rond het van nature geaccumuleerd dood hout, namelijk meer variatie in waterdieptes en watersnelheden. Op vlak van de diversiteit aan onderwaterleven werden geen eenduidige verschillen waargenomen. Dit kan mogelijks te wijten zijn aan de relatief korte meetperiode (slechts 9 maanden) na de plaatsing van de takkenstapels in de waterlopen. Wel kwamen meer waterdieren en meer kwetsbare soorten rond het ingebrachte dood hout voor (net als bij het natuurlijk geaccumuleerd dood hout). De take-home message is dat dood hout in waterlopen heel wat positieve effecten kan hebben, en dus zeker niet standaard negatieve effecten met zich meebrengt. Het verminderd ruimen van dood hout, of actief inbrengen ervan, op locaties waar hier de ruimte voor is, kan een hulp zijn in het streven naar ecologisch meer waardevolle waterlopen, die bovendien zo beter in staat zijn om weerextremen te bufferen.