1918

Tussen Leie en Schelde, oktober - november 1918

De waanzin van vier jaar oorlog in België en Frankrijk op het zogenoemde westelijk front wordt bij de nakende herdenkingen (1914-2014) uitgebreid in de aandacht gebracht. De korte maar hevige strijd, die zich hier in deze regio op het einde van die oorlog afspeelde, was maar een klein fragment van dat grote verhaal, maar moet vooral herinnerd worden als een periode waarin veel burgerslachtoffers zijn gevallen door de gruwel veroorzaakt door terugtrekkende Duitse troepen. 

In de loop van 1918 waren Amerikaanse militairen massaal op de slagvelden verschenen ter versterking van de geallieerden en men achtte de tijd rijp voor een groot eindoffensief. Op 28 september kwam dit op gang vanuit de streek van Ieper. Op 14 oktober bereikten ze Roeselare en op 19 oktober werd Kortrijk bevrijd. De doortocht richting Schelde verliep een stuk moeilijker omdat de Duitsers eerst van op de heuvelrug tussen Leie en Schelde en vervolgens vanaf de Kluisberg en de andere heuvels richting Oudenaarde hun achtervolgers bestookten. De Duitsers dynamiteerden tijdens hun terugtrekking alle kerktorens, windmolens en bruggen. Van het kanaal Bossuit-Kortrijk vernietigden ze ook al de sluizen. Vervolgens bestookten ze de dorpen die ze achter zich lieten met brandbommen en gasgranaten, zoals Moen op 25 oktober. In de omgeving tussen het kanaal en Tiegemberg werd dagenlang hardnekkig gevochten van boerderij tot boerderij, waarbij vaak 'man tot man' gevechten plaats vonden. De geallieerden geraakten uiteindelijk over de Schelde maar het is pas op 10 november dat dit massaal kon gebeuren. Het hele verloop van deze strijd kan men reconstrueren dankzij gespecialiseerde literatuur maar ook door de vele dagboeken die werden bijgehouden. De Britten houden eraan om de herinneringen aan WO I levend te houden en heel wat van die verslagen en dagboeken zijn terug te vinden op het internet. Je kunt er tal van plaatsnamen uit de omgeving van het kanaal terugvinden, vaak nog in hun oude spelling of in een 'verengelste' versie. 

Tijdens de 6 weken van dit eindoffensief verloren 3.400 geallieerde manschappen het leven en raakten er 31.000 gewond. Tussen Leie en Schelde bevinden zich 1.866 oorlogsgraven onderhouden door het Gemene Best of de Commonwealth. Naast de militaire begraafplaatsen van Harelbeke, Heestert, Ingooigem en Vichte zijn er ook op de gemeentelijke begraafplaatsen van Kortrijk, Bissegem, Kooigem, Stasegem, Outrijve, Spiere en Helkijn samen zo'n 300 dergelijke graven te vinden. Heel uitzonderlijk is het feit dat op de 'Heestert Military Cemetery' en de 'Ingoyghem Military Cemetry' eveneens 111 Duitsers liggen begraven.

De bevolking zat geklemd tussen al dit oorlogsgeweld en gans de streek deelde in de brokken. Avelgem werd echter uitzonderlijk zwaar getroffen. Op 3 november werd het centrum, gedurende een zes uren durend bombardement vanop de Kluisberg, in gruis geschoten. Velen die in kelders schuilden kwamen om door stikgas. In het laatse jaar van de oorlog was men gebruik gaan maken van fosgeen als chemisch wapen. Het gas was zwaarder dan lucht en drong daardoor de kelders binnen. In Avelgem kwamen 302 mensen om het leven waarvan 240 door gas. Men voerde veel gasslachtoffers naar Kortrijkse hospitalen en noodklinieken. Eind november stierven daar nog steeds Avelgemnaren een langzame verstikkingsdood, hun longen aangetast door het fosgeen. In Kortrijk zelf stierven 52 mensen door gasgranaten en nog eens 46 personen die dagen of soms weken later bezweken aan de gevolgen ervan. In de maanden die volgden zouden in de Leiestreek nog tal van arbeiders bevangen geraken door gifgas dat was terecht gekomen in vlasvoorraden en bij het verhandelen ervan vrij kwam. Het meest cynische aspect van fosgeen was wel dat het, in tegenstelling tot het eerder gebruikte chloorgas en mosterdgas, een verraderlijke aangename geur van vers hooi verspreidde.

Net in deze periode breekt zowat overal in het frontgebied de Spaanse griep uit. Op 21 oktober slaat ze toe in Rollegem waar een brigade Engelse soldaten even op adem komt; er vielen in korte tijd 56 slachtoffers. Uiteindelijk zou die epidemie in een jaar tijd meer slachtoffers maken dan de oorlog zelf. Vooral jonge mensen bleken vatbaar voor de Spaanse Griep. Over het aantal slachtoffers zijn al vaak gissingen gemaakt maar het exacte cijfer zal er wel nooit meer komen.