In het oktobernummer van PrincEzine hebben we uitgebreid verslag gedaan van onze deelname aan het Taalfeest in Utrecht. Ruim duizend taalliefhebbers, vooral uit Nederland, hebben daar een hele dag geluisterd naar uiteenzettingen over het Nederlands. Ook de Orde van den Prince had er een gesprek georganiseerd tussen Rick de Leeuw en mijzelf over taalgevoel en grenzen. Op de taalmarkt tussen de middag hadden we een kraampje waar de deelnemers kennis konden maken met onze vereniging.

We hoorden veel enthousiasme over de vereniging zelf, maar heel wat bezoekers gaven aan dat ze de naam, de Orde van den Prince, op zijn zachtst gezegd niet aantrekkelijk vonden. En, jawel, ook op het Taalfeest dachten sommige deelnemers dat we een carnavalvereniging waren. Uit contacten met niet-leden weten we wat zij associëren met de naam 'Orde van den Prince'. Sommigen vinden hem ridderlijk, plechtig, stijlvol en zelfs koninklijk. Anderen vinden hem vaag, verwarrend, (pseudo)religieus, ouderwets en niet uitnodigend.

Bij het woord 'Orde' denken niet-leden aan een beroepsorganisatie, een geheim genootschap met strakke regels, een extreemrechtse groepering of een sekte. De oude naamvalsvorm 'den Prince' klinkt ouderwets en wereldvreemd in hun oren. De Orde van den Prince heeft het imago van een gesloten, elitaire club die, ondanks haar nobele culturele doelstellingen, door haar besloten karakter een zekere afstand tot de gewone burger behoudt.

Als we het beeld van de Orde van den Prince willen bijstellen en aantrekkelijk willen worden voor de jongeren in onze samenleving, moeten we nu ingrijpen.

Uiteraard geven we de naam 'Orde van den Prince' niet op. Dat is nu eenmaal de naam van onze vereniging zoals die in de statuten is vastgelegd. Maar als roepnaam kunnen we hem beter niet gebruiken: de voorkeur van het Bestuur gaat uit naar de afkorting 'OvdP', in plaats van 'de Orde' of 'de Prince'. In onze communicatie spreken we voortaan van een OvdP-afdeling en OvdP-leden. Diezelfde afkorting 'OvdP' gebruiken we ook al jaren in ons internetadres, ovdp.net.

We nemen ook afscheid van de letter P als embleem en gebruiken voortaan OvdP, ook in het logo. We vervangen het Latijn en de gebeitelde blokletters van 'AMICITIA - TOLERANTIA'. In de plaats komt een eenvoudig, eigentijds en herkenbaar logo, waarin dezelfde kleuren als vandaag voorkomen, maar met een minder prominente plaats voor oranje. Onze basiswaarden staan voortaan in het Nederlands in het logo, zodat iedereen ze begrijpt.

Voor alle digitale communicatie gebruiken we het lettertype Roboto, in al zijn varianten, een schreefloze letter die prettig leest op een scherm. Ook in deze PrincEzine wordt hij gebruikt. In onze papieren publicatie 'Noord & Zuid' blijven we het oude lettertype met schreven (Times New Roman) wel gebruiken, omdat een schreefletter prettiger leest in langere teksten op papier.

Het nieuwe logo en de nieuwe huisstijl zijn, na het positieve advies van het Presidium, vrijwel unaniem aangenomen door de Algemene Raad. Intussen is ook een nieuwe huisstijlgids in de maak. Met de restyling hopen we de OvdP te kunnen presenteren als een frisse, eigentijdse organisatie die helder aangeeft waar ze voor staat: vriendschap en tolerantie.

Ruud Hendrickx
Portefeuillehouder Communicatie

Pim Niesten is een Belgische natuurfilmer en bioloog, vooral bekend als de realisator van de succesvolle film 'Onze natuur' (2022) en de gelijknamige Canvas-serie die de pracht van de Belgische natuur op unieke wijze toont. Hij is ook auteur van het boek Een jaar op stap door het wilde België. De film 'Onze natuur' was met meer dan 350.000 bezoekers een uitzonderlijk succes en won dat jaar een Ensor voor beste documentaire.

Pim werkt al meer dan achttien jaar als freelance cameraman en regisseur voor grote internationale natuurproducenten zoals BBC en National Geographic. Zijn werk bracht hem naar afgelegen gebieden wereldwijd, waar hij zeldzame dieren heeft gefilmd, zoals jungleleeuwen, wolven in Ethiopië en kiwi's in Nieuw-Zeeland.

In zijn lezing praat hij over zijn werk als natuurfilmer, aangevuld met filmfragmenten uit zijn uitgebreide archief. Na de lezing wordt iedereen uitgenodigd voor een receptie met een drankje en een hapje, naar aanleiding van het nieuwe jaar, in de bar van Den Bussel. De bezoekers zullen daar ook met Pim kunnen praten, zijn boeken kopen en laten signeren.

Deze activiteit staat open voor leden, partners en niet-leden.

Praktisch

Wanneer: vrijdag 9 januari, 19.00 uur
Waar: GC Den Bussel, Haachtsebaan 54, Keerbergen 
Prijs: 30 euro (20 euro voor jongeren tot en met 18 jaar)

Inschrijven via deze link.

De Vlaamse muzikant Jan Hautekiet en de Nederlandse zanger Rick de Leeuw vormen al twintig jaar een onafscheidelijk duo, al lijken ze op het eerste gezicht elkaars tegenpolen. In hun optreden combineren ze naar eigen zeggen hemelse pianomuziek met aardse zang en een handvol anekdotes. Ze brengen covers, eigen werk en een greep uit het verleden van Tröckener Kecks, de band van Rick in de jaren tachtig en negentig.

De opbrengst van de avond gaat naar het project Als ik ooit vergeet van de Genkse vzw Menos. Deze vereniging richt zich op mensen met dementie, maar ook mensen met jongdementie en ouderen met psychische problemen die verband houden met het ouder worden. Ook mantelzorgers en kinderen van een vader of moeder met jongdementie kunnen bij Menos terecht.

Alle leden van de OvdP, hun familie en vrienden zijn van harte welkom in Genk. Na het concert is er een nieuwjaarsreceptie.

Praktisch

Wanneer: dinsdag 13 januari, 20.00 uur
Waar: Casino Modern, A. Dumontlaan 2, Genk
Prijs: 35 euro

Inschrijven via deze link.

De vakgroep Neerlandistiek van de Comenius-Universiteit heeft al decennia een goede band met de Orde van den Prince. Benjamin Bossaert: "Dat begon met simpele en praktische ondersteuning van de faculteit Neerlandistiek, met extra leerboeken, wat vakliteratuur en literatuur. De vakgroep kreeg toen ook ondersteuning van vooral de Nederlandse Taalunie en ook wel het Prins Bernhard Fonds. Zij waren op dat moment de 'standaard subsidiegevers'. Daar kwam in de jaren negentig het peterschap van de afdeling Keerbergen van de Orde van den Prince bij, een samenwerking die nog altijd doorloopt, tot beider voldoening."

Slavische talen

Benjamin Bossaert is lector Nederlands aan de Comenius-Universiteit in Bratislava. Hij studeerde Slavische talen (Russisch) aan de universiteit in Gent met als keuzevak Tsjechisch. "Daar nam ik in het vierde jaar ook nog Slovaaks bij. Deze studie vulde ik aan met een lerarenopleiding. Na mijn studies ging ik aan de slag als docent Nederlands als tweede taal in Brussel. Toen er in 2010 een aanbod kwam uit Bratislava, leek mij dat een mooie kans."

Opleiding vertaler-tolk

Sindsdien doceert hij Nederlandse taal aan de Comenius-Universiteit bij de opleiding vertaler-tolk Nederlands-Slovaaks. "De studie filologie loopt hier over vijf jaar. Het omvat zowel taal- en letterkunde als geschiedenis en cultuur. Ik hou me vooral bezig met de vertaal- en letterkunde. Ik doceer er de vakken Taalverwerving Nederlands, Nederlandstalige Literatuur, Cultuurgeschiedenis van de Lage Landen en Vertaling naar het Nederlands. Mijn lessenpakket is dus een soort van cultuurbemiddeling, precies wat de peterschappen van de Orde ook zijn. Het peterschap van de afdeling Keerbergen biedt dan ook een welkome ondersteuning bij de opleiding."

Tweeledig

De concrete invulling van het Keerbergse peterschap is tweeledig, legt Benjamin uit. "Er is ten eerste een bescheiden financiële bijdrage. Die zorgt voor kleine extraatjes ter plaatse, extraatjes waarin de officiële subsidies niet voorzien. Een culturele uitstap, een boekvoorstelling, een extra publicatie… De echte culturele uitwisseling komt er wanneer de studenten met Erasmus naar België of Nederland trekken. De plaatselijke afdeling zorgt dan voor een cultureel programma, helpt bij het zoeken naar logies of organiseert enkele culturele uitstapjes ter plaatse."

Autonoom

Iedere OvdP-afdeling is volledig autonoom in de manier waarop zij studenten Neerlandistiek extra muros ondersteuning bieden. De ondersteuning kan dus altijd twee kanten uit: steun wanneer de studenten in België of Nederland aankomen of steun voor de afdeling aan de buitenlandse universiteit zelf. "Hier in Bratislava werken we nu een groot project uit met de steun van de afdeling Keerbergen. Want volgend jaar viert de Comenius-Universiteit haar dertigjarige bestaan. En ook de vereniging 'Comenius - neerlandistiek in Centraal-Europa' heeft zijn dertigjarige bestaan gevierd. We willen het peterschap met Keerbergen ter gelegenheid hiervan mooi in de verf zetten."

Andere afdelingen

Ook andere afdelingen van de Orde van den Prince zijn actief bezig met docentschappen/peterschappen. De afdeling Tervuren zorgde bijvoorbeeld voor een hele rits gastgezinnen in en rond Tervuren voor een studiereis van studenten uit Boedapest naar België. De afdeling Sint-Niklaas, met een peterschap in Belgrado, zorgde dan weer dat enkele Servische studenten de deelnemersbijdrage terugbetaald kregen van hun cursus aan het Instituut voor Levende Talen in Leuven. De afdeling Limburg heeft contacten in Zuid-Afrika. In Den Haag ondersteunen ze studenten in Ljubjana. Arnhem legt contacten met Boedapest en in Heerlen werken ze samen met Tbilisi.

Babbelboxen

Een ander initiatief, dat grote belangstelling kende ten tijde van de coronacrisis, zijn de babbelboxen of taalcafés, georganiseerd door de Prince-Academie. Buitenlandse studenten Nederlands praten regelmatig of incidenteel via Zoom een uurtje met een native speaker hier in Vlaanderen of Nederland. "Het is een informele manier om taal te oefenen en tegelijkertijd om de eigen radius te verbreden, zowel in het buitenland als hier."

Legio

Laat het vooral duidelijk zijn: ook voor de Prince-afdeling zijn de voordelen legio. Benjamin Bossaert: "Een peterschap stelt het beeld bij dat wij Belgen en Nederlanders hebben van buitenlandse studenten. Dikwijls denkt men: ze willen Nederlands leren om daarna hierheen te emigreren. Dat klopt helemaal niet. De overgrote meerderheid van de studenten vindt een job ter plaatse. Met dat Nederlands worden ze tolk of vertaler, maar komen ze evengoed terecht in dienstencentra zoals het verzekeringswezen, in callcentra, kortom overal waar er direct Nederlandstalig contact is met klanten."

Enquête

De vakgroep Neerlandistiek werkt op dit moment in Bratislava aan een enquête. "We contacteren onze alumni en peilen naar hun plaats in het bedrijfsleven. We hebben daar weliswaar een goede kijk op, maar met deze enquête zullen we dat dan ook kunnen onderschrijven. Het belangrijkste aan het docentschap blijft toch de wederzijdse culturele uitwisseling. Op dit ogenblik is de politieke situatie in Europa en de wereld niet echt rooskleurig te noemen. De media berichten selectief, dat kan bijna niet anders. Met ons rechtstreeks contact krijgen we een betere kijk op wat er rondom ons gaande is. Het verbindt, en daar zijn we toch voor."

Chris Vermuyten
Lid van de redactie van PrincEzine

LIEFDESBEWIJS

Wanneer je me vraagt

waarom ik van je houd

schiet mijn taal tekort

Wat in het innerste gevoeld wordt


onderwerpt zich niet aan grammatica of interpunctie

Bedeesd als ik ben

kan ik alleen maar naar je kijken,

sprakeloos en analfabeet

AS

Noem mij


waar ik aan de liefde heb verzaakt

Toon mij

de momenten dat ik mijn hart versloot

Herinner mij


hoe stille wenken ongemerkt vervlogen

En ik zal mijn hoofd met as bestrooien

Voor alle keren


Duizendmaal

VLEUGELSLAG

Mijn lief, mijn lief, ik zie je


op het verre strand


Voorbij de branding van bruisend zout

Onder ijle luchten

voor de horizon

verrijzend aan de einder overal

Overal

Maar meer nog, meer nog zie ik


de horizon omsloten door ons beider oogopslag

Geborgen, ô daarin geborgen zijn


Sinds aller dingen heugenis

Maar meer nog, meer nog hoor ik


het bruisen van elkanders stem

Gehoord, gekend, en wel


Sinds het gloren van al wat schepping is

Maar meer nog, meer nog voel ik


een bries van eenzelfde vleugelslag

Vliedend vliedend al naar huis


Sinds ons geboort’ uit schuim van Lícht

Naar huis, naar huis

altijd en immer weer

Altijd en immer weer

Wiebo van Toledo

Neef

De dichter Wiebo van Toledo is een neef van mijn vrouw, Margreet Schuemie. Zij draagt regelmatig gedichten en teksten voor. Deze drie gedichten heeft ze onlangs bij de Haagse Kunstkring voorgedragen.

Het werk van de dichter kenmerkt zich door een verlangen naar (boven)zinnelijke ervaring in het besef van het menselijk tekort, zo omschrijft Wiebo van Toledo het zelf.

De gedichten maken deel uit van de nog te verschijnen bundel Vleugelslag. In het overige leven is Wiebo van Toledo pianist en natuurkundige.

Jaap IJssel de Schepper
Secretaris NT&C van de afdeling Delft en gewestcoördinator NT&C Holland

Voor het decembernummer is genomineerd: de afdeling Leuven.

Cover: vleugel van Temmincks strandleeuwerik (Eremophila bilopha)
Credit: Yosef Kiat / Field Museum of Natural History Chicago

Omdat het in januari drukke tijden zijn met nieuwjaarsrecepties en sneeuwruimen, richten we onze oproep ruim op voorhand aan onze dichters en dichteressen: stuur een gedicht van eigen hand in voor de rubriek Gedicht van de maand. Uiteraard sluiten we aan bij het thema van de veertiende Poëzieweek en dat is dit jaar 'metamorfose'.

Verandering als constante

Metamorfose. Van rups naar vlinder, van dag naar nacht, van woord naar gedicht. Metamorfose is overal: in de natuur, in ons lichaam, in onze gedachten en in onze samenleving. Het is een transformatie die ons uitdaagt, verrast en inspireert. Poëzie is bij uitstek het genre dat deze veranderingen vangt, verwoordt en verbeeldt.

Tijdens de Poëzieweek 2026 duiken we dus in de wereld van de metamorfose. We verkennen hoe dichters spelen met transformatie en hoe woorden zichzelf steeds opnieuw uitvinden. Laat je inspireren, experimenteer en vier de kracht van verandering!

Praktisch

Stuur ons je eigen gedicht in - samen met een korte toelichting en een foto van jezelf of een (copyrightvrije) afbeelding passend bij je gedicht. Als sluitingsdatum nemen we het einde van de Poëzieweek: 4 februari 2026.

Misschien kunnen we in het februarinummer van PrincEzine al iets zeggen over de 'oogst'. Vanaf maart hopen we dan de beste gedichten van onze leden te publiceren in PrincEzine.

Marianne van Scherpenzeel
Lid van de redactie van PrincEzine

"Ik groeide op in een klein dorp in Friesland, in een beschermde en besloten wereld". stelt Janet Schokker. "Maar ik wilde van jongs af aan verder kijken, ik had brede interesses. Als kind las ik veel en dat scherpte mijn nieuwsgierigheid aan om naar andere landen te trekken. Na mijn rechtenstudie kwam ik eerder toevallig bij KLM terecht. Een vriendin ging in de zomermaanden een paar maanden vliegen. In de jaren tachtig was dat een gewone vakantiebaan. Dat leek mij ook wat. Ik begon eraan en ik ben nooit meer weggegaan. Zo begon op mijn 23e mijn loopbaan bij KLM. Een wereld ging voor me open. Ik bezocht andere landen, ik kon naar musea over de hele wereld, ik kon mijn beschermde wereldje achterlaten en op ontdekkingstocht gaan."

Knagen

Maar ergens bleef het knagen. "Met die opleiding rechten moest ik toch wat. Dat hoorde zo, vond ik." In maart 2000 solliciteerde ze bij de advocatuur en werd aangenomen. Ze zou - na al die jaren - een extra opleiding gaan volgen. "Ik was met een KLM-vlucht naar Rome gevlogen en belde naar Nederland om praktische afspraken te maken. Ik zat op een terrasje in de zon met een kopje koffie. In Nederland miezerde het. Ik dacht plots: dit wil ik niet opgeven. En dat deelde ik mijn nieuwe werkgever meteen mee. Ik zei: ik kan het niet doen, ik blijf bij KLM. Hun antwoord was duidelijk: u heeft groot gelijk!"

Lezen

Haar baan als purser gaf haar extra veel tijd om te lezen. "Alleen op een hotelkamer had ik daar tijd genoeg voor. Nu, nu ik gepensioneerd ben, heb ik zelfs minder tijd over. Ik ben ondertussen bedrijfsleider geworden bij Appel en Ei, een zaak waar we tweedehandskleding verkopen. Ik doe dat met volle overgave. We brengen alleen kleding van mooie kwaliteit en dragen zo ons steentje bij aan duurzaamheid en recyclage."

Taal

Lezen als kind, lezen op hotelkamers tussen twee vluchten door, het is duidelijk dat Janet Schokker taal belangrijk vindt. "Ik groeide op in een omgeving waar Fries werd gesproken. Mijn ouders spraken Fries onder elkaar en Nederlands met mij. Ik merk dat ik een fijn gevoel krijg, wanneer ik nu Fries hoor. Taal brengt zo veiligheid en geborgenheid. En dat is voor mij een bewijs dat taal bijzonder belangrijk is."

Orde van den Prince

Het was ook haar belangstelling voor taal en cultuur die haar in contact bracht met de Orde van den Prince. "Het gebeurde een beetje toevallig. Ik volgde een bijeenkomst in het herinneringscentrum Het Apeldoornsche Bosch. Daar was vroeger een Joodse psychiatrische inrichting, die door de nazi's in 1943 ontruimd werd. De bewoners werden bijna allemaal omgebracht. Het is nu een herdenkingscentrum. Ik ontmoette daar voor het eerst de leden van de Prince-afdeling Apeldoorn op een lezing. De hele Prince-aanpak stond me erg aan. Na enkele bijeenkomsten kon ik lid worden."

Welkom!

Chris Vermuyten
Lid van de redactie van PrincEzine

Bergen op Zoom

• Harry G. de Vries, gepensioneerd docent Engels HBO

• Jef A.N. Dietvorst, gepensioneerd

Graafschap Loon

• Patricia Donners, bestuurder van vennootschappen

Keerbergen

• Luc Pauwels, gepensioneerd IT-adviseur

Nijmegen

• Jenneke J.J.T. Entzinger-Bennink, internationaal jurist

• Ben J.P. Janssen, gepensioneerd

• Johan B. Oosterman, hoogleraar

Noorderkempen

• Huguette C.C. Kneuvels, advocaat

Scheldeland

• Leo Baartmans, Eur Sales Manager Hardy Process Solutions

Westkwartier

• Johan S.A. Bouciqué, senior adviseur mediabeleid

• Myriam C.C. Deloddere, gepensioneerd

De rondleiding in het privémuseum begon met de vraag hoe het allemaal begonnen was. Klopte het dat Jan door een 'plastic krokodil' geïnteresseerd raakte in Afrikaanse kunst? Niet helemaal, zo bleek. "Ik herinner me het bezoek van een bevriende missionaris - verre familie - die, toen ik een jaar of tien was, op bezoek kwam tijdens een kort verblijf in België", blikt Jan terug. "Hij vertelde lange verhalen aan tafel en het is me bijgebleven hoe hij me een gesculpteerde krokodil gaf, afkomstig van zijn missie. Ik was gefascineerd door de schoonheid van het kunstwerkje en dat was wellicht het vertrekpunt van onze verzameling Afrikaanse kunst." Ik begreep het meteen: die krokodil was natuurlijk niet van plastic maar van ivoor…

Achterneef

Dat onze OvdP-vrienden Afrikaanse kunst begonnen te verzamelen, is dus te danken aan puur toeval - of liever, aan die achterneef van de vader van Jan, Pater Maes, missionaris in Congo van 1947 tot 2006. Zonder de herinnering aan hem zouden Jan en Kristina misschien wel nooit interesse gehad hebben in Afrikaanse kunst. In het dagelijks leven was Jan overigens tot zijn pensionering CEO van een groot Antwerps familiebedrijf dat zich steeds meer is gaan richten op zonne-energie en warmtepompen.

Verzamelingen

Jan en Kristina begonnen met een aantal erfstukken, wat maskers, maar met de jaren werd dat een echte collectie doordat ze bestaande verzamelingen opkochten, eerst van een goede vriend. Maar ze kregen ook aanbiedingen. Zo was er de Luikse schrijver-verzamelaar Paul Dresse de Lébioles (1901-1987), die in de eerste helft van de vorige eeuw een collectie van een vijftigtal stukken Afrikaanse kunst had samengesteld via aankopen in Parijs. "Plotseling kregen we telefoon van de man die de collectie van Lébioles in zijn bezit had. Hij werd ouder en wist met zijn kunstwerken geen raad meer. Hij had al een paar stukken weggegeven aan enkele familieleden, maar zij verkochten die meteen weer door. Omdat het voor hem belangrijk was dat de collectie zoveel mogelijk bijeen bleef, nam hij contact met ons op. In datzelfde jaar kregen we nog meer van zulke aanbiedingen met een belangrijke provenance."

Toeval

Ook de uitbreiding van de collectie is voor een groot deel bepaald door toeval. Zo kwamen Jan en Kristina een jaar of dertig geleden toevallig in contact met een abdij. Toen de abdij ging sluiten, hebben de paters hun voorgesteld dat zij de collectie die de paters als missionarissen in de jaren 1920-1950 verzameld hadden, zouden kopen. "Het opknappen van die stukken was een 'monnikenwerk'. De voorwerpen waren lange tijd opgestapeld in een kelder. De hele onderste laag was volledig beschadigd en beschimmeld. Gelukkig konden we het grootste deel van die prachtige stukken recupereren en analyseren."

Echtheid

Binnen de 'tribale kunst' is de echtheid een heet hangijzer, ook omdat het vaak over anonieme beeldhouwers gaat. Het is moeilijk om een object óf als authentiek óf als vals te beschouwen. De studie daarvan is zeer complex. Frank Willett (L'Art Africain. Une Introduction) onderscheidt verschillende categorieën, gaande van authentiek (1) naar vals (9). Authentieke objecten zijn gemaakt door een Afrikaan om gebruikt te worden door zijn eigen volk. Categorie 9 wordt gevormd door objecten, gemaakt door een niet-Afrikaan voor verkoop aan andere niet-Afrikanen: objecten die men laat doorgaan als 'Afrikaans'.

Vreemdeling

Bij de categorieën 2 tot en met 8 kunnen de objecten eventueel wel gemaakt zijn door een Afrikaan, maar is het gemaakt 'voor verkoop aan een vreemdeling' of 'op bevel of bestelling van een buitenlander'. Typeringen als 'in traditionele stijl' en 'povere imitatie' zeggen genoeg.

Een voorbeeld helpt hier misschien. Zo bestaat er een troon van koning Njoya, waarvan het origineel in Foumban (Kameroen) gebleven is en de replica, zo waarheidsgetrouw mogelijk, geschonken werd als eerbetoon aan een belangrijke niet-Afrikaanse bezoeker: een voorwerp in traditionele stijl, gemaakt door een Afrikaan, geschonken aan een niet-Afrikaan.

Optelsom

Wat betekent dat nu voor een collectie? Om de echtheid aan te tonen is een optelsom nodig van wetenschappelijke testen, een mooie stamboom en de juiste papieren. Maar hoe achterhaal je of alle stukken in een collectie authentiek zijn? Met dendrologisch onderzoek kun je op basis van de jaarringen de leeftijd van hout achterhalen. Maar dat zegt niets over het moment waarop een stuk gesculpteerd is. "Zulke onderzoeken zijn zeer duur en zouden voor onze hele collectie een fortuin kosten. We lieten regelmatig experts komen. Maar zij gaven vaak tegenstrijdige adviezen. Daarom hebben we besloten ook de 'twijfelachtige' stukken op te nemen in onze collectie. Eigenlijk zijn we meer geïnteresseerd in de schoonheid en de vele functies van de stukken dan in de authenticiteit."

Religiepraktijk

Elk Afrikaans kunstvoorwerp is geïntegreerd in de individuele en gemeenschappelijke religiepraktijk, en is daarvan ook de essentiële uitdrukking. Het betekent dat de objecten nooit helemaal begrepen kunnen worden, tenzij door iemand die volledig deel heeft aan de culturele context waarin de kunstwerken zijn ontstaan en voor wie de schoonheidswaarde slechts bijkomstig is. De hedendaagse kunstliefhebber is met die context vaak onbekend en maalt er doorgaans ook niet om. Voor hen gaat het in de eerste plaats om uitingen van schoonheid. De westerse mens voelt dus niet altijd de heilige betekenis aan van een voorouderbeeld of van een masker zoals de mens in de meer traditionele cultuur dat doet.

Afrikaanse ziel

Hoe zien Jan en Kristina dat? Ze zijn zeker dichter bij de 'Afrikaanse ziel' gekomen door zelf Kenia, Senegal, Namibië, Zambia, Botswana, en Zuid-Afrika te bezoeken. "De westerse mens kan toch op zijn minst op een andere wijze pogen door geëigende verklaring en aansluitend bij hetgeen in hem aan archaïsche elementen nog is overgebleven, in contact te komen met het geheimzinnige van deze magische voorwerpen. Zulke inspanning wordt beloond met diep poëtische ontroering. Het is ons overkomen! Afrikaanse kunst kwam toevallig op ons pad. Het is voor ons beiden een grote passie geworden."

Het JAS

De almaar groter wordende collectie bleef jarenlang bewaard in containers. Vijftien jaar geleden kwam daar een einde aan, dankzij… het goede doel. Jan en Kristina zetten zich in voor de vzw ANADE, een organisatie die opkomt voor het welzijn van kinderen en jongeren in nood. Dat betekent continu zoeken naar nieuwe manieren om geld in te zamelen. "Totdat we plotseling een ingeving kregen: waarom maken we geen museum van onze collectie waar we rondleidingen organiseren? Met dat plan sloegen we twee vliegen in één klap: we zamelden middelen in voor ANADE en de collectie werd in ere hersteld. Ons privémuseum voor tribale kunst doopten we het JAS, 'Jan aan de Stroom', een zinspeling op het MAS (Museum aan de Stroom) dat hier vlakbij is." JAS werd een plek waar creativiteit, kunst en tradities elkaar ontmoeten. Het is alleen op afspraak te bezoeken.

Achtergrondkennis

Kristina voelde bij het verzamelen van kunst al snel de behoefte aan meer achtergrondkennis. Ze volgde een cursus over Afrikaanse maskers in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren. Het was het begin van vele ontmoetingen met interessante mensen. "Zoals bijvoorbeeld pater François Neyts, een wereldautoriteit op het gebied van Afrikaanse kunst. Een tijdje na die ontmoeting ontstond het idee voor een boek, ongeveer rond 2015. Het betekende onze objecten inventariseren, fotograferen en alles in de computer stoppen. We hebben het over duizend stukken. Voor het boek kozen we de mooiste exemplaren, die we dan beschreven en probeerden te situeren qua symboliek en gebruik."

Marianne van Scherpenzeel
Lid van de redactie van PrincEzine

In Anima Mundi (Lannoo 2025. 464 pagina's, hardcover, ISBN 9789401492324, 99 euro; drietalige uitgave: Nederlands, Frans en Engels) ontdek je schitterende fotografie, begeleid door teksten van collectiebeheerder Kristina Engels en specialist in Afrikaanse kunst François Neyt.

Afdelingen van de Orde die geïnteresseerd zijn in een lezing door Kristina over Afrikaanse kunst en de invloed ervan op de westerse kunst, kunnen contact opnemen met Jan Engels.

Het originele boekje uit de zestiende eeuw stelt zichzelf - bij wijze van inleiding - voor als "een notabel kookboekje dat laat zien hoe men allerlei gerechten kan bereiden, elk naar de omstandigheid, in het bijzonder bij bruiloften, feesten, banketten of andere bijzondere maaltijden, en die eenieder nodig heeft om goede sier te maken. Hier begint een boekje dat allerlei bereidingswijzen van gerechten bevat, zowel van gebraden als gekookte zeevis of zoetwatervis, van sauzen, met de bijpassende specerijen en andere zaken die daarbij nodig zijn."

Ruime inleiding voor de moderne lezer

De inleiding van het boek van Marleen is heel wat uitgebreider. Voordat we aan koken toekomen, zijn er vier hoofdstukken met achtergrondinformatie. Zo leren we in de hoofdstukken 1 en 2 dat de drukker-uitgever Thomas van der Noot bij bezoeken aan Parijs en Lyon kennisgemaakt had met het toentertijd zeer populaire Franse receptenboek, de Viandier. Dat was een belangrijke bron: hij selecteerde en vertaalde 61 recepten vrijwel letterlijk uit dit Franse culinaire voorbeeld voor zijn Notabel boecxken van cokeryen.

Nederlandstalig

Er was begin zestiende eeuw duidelijk behoefte aan een Nederlandstalig kookboek. Hoewel niet alle bronnen van de recepten te achterhalen zijn, wordt naast het Franse Viandier een handschrift met medische recepten als belangrijke bron genoemd, de Codex Vossianus Chymicus octavo 6, in Latijns apothekersjargon, dat door Van der Noot vertaald werd. In keukenrecepten speelde de gezondheid namelijk een belangrijke rol. De keuze van de ingrediënten, de onderlinge combinaties en de bereidingswijzen waren gebaseerd op de klassieke gezondheidsleer. Voedsel en geneeskunst waren niet van elkaar te scheiden, denk maar aan de spreuk 'Voedsel is het beste medicijn'. Voedsel was met andere woorden een middel om ziekten te voorkomen en te genezen.

Brussel

Hoofdstuk 3 is samen te vatten als 'het dagelijks leven in Brussel rond 1500', gaande van boodschappen doen op de markt en marskramers, tot de invloed van de liturgische kalender op de soorten gerechten. Er waren in die tijd heel wat vastendagen: op niet minder dan 195 dagen per jaar mocht er geen vlees gegeten worden. Dat verklaart de vele recepten voor vis, zuivel en eieren. Er wordt verder uiteraard aandacht besteed aan de bereidingswijzen van de gerechten, de volgorde (gangen), de gedekte tafel en tafelmanieren. Voor het hoofdstuk over keukenmateriaal, kook-, bak- en eetgerei (hoofdstuk 4) riep Marleen de hulp in van archeoloog Sebastiaan Ostkamp.

Facsimile

Daarna volgt hoofdstuk 5, van pagina 93 tot en met pagina 155, met haarscherpe foto's van het oorspronkelijke boekje uit 1514, een facsimile, werkelijk indrukwekkend! Niet direct gemakkelijk leesbaar voor de lezer van nu, vanwege de gotische letters én de taal, het Middelnederlands. Maar ik kan me voorstellen dat een liefhebber bij wijze van uitdaging zal proberen de originele tekst te ontcijferen.

175 recepten

En dan begint het echte 'werk': 175 recepten. Marleen hertaalde alle recepten in modern Nederlands - handig voor wie het Middelnederlands niet beheerst. En daarna volgen er nog recepten, aangepast aan de moderne keuken: dertig bewerkte recepten waarmee de lekkerbekken van nu de smaak van toen, de vroege zestiende eeuw, kunnen ervaren. Alles fraai geïllustreerd! Ik val in herhaling wat de illustraties betreft, maar ik ben dan ook echt onder de indruk van de foto's.

Doelpubliek

Het oorspronkelijke boek Een notabel boecxken van cokeryen was bedoeld voor de gewone, maar welgestelde burger. Wat is het doelpubliek van deze moderne uitgave? Ik zou zeggen: voor wie van koken en van kookboeken houdt. Ook wie (cultuur)historisch geïnteresseerd is of een neerlandicus met belangstelling voor oude teksten zal ervan 'smullen'. Het is een boek voor bibliofielen. Ik weet dat sommige mensen 'mooie' boeken graag op hun salontafeltje uitstallen. Dit boek komt daar zeker voor in aanmerking.

Keukentafel

Persoonlijk geef ik er echter de voorkeur aan om dit kookboek uit 1514 op mijn keukentafel te leggen: om ideeën op te doen en er een recept uit klaar te maken of om er gewoon in te bladeren terwijl ik wacht tot mijn stoofpotje van everzwijn klaar is. O ja, voor dat recept kun je trouwens ook in het boek terecht: 'Venezoen van wildzijn' staat uitgebreid beschreven (recept 47, hertaling pagina 177, modern recept pagina 239). En wie het woord venezoen niet kent: dat wordt verklaard in hoofdstuk 7, in een uitstekend glossarium: we vernemen dat venezoen is afgeleid van het Oudfranse venison en onder andere 'vlees van wild, in de regel hert of ree' betekent.

Marianne van Scherpenzeel
Lid van de redactie van PrincEzine

Een notabel kookboekje uit 1514: Feestelijk tafelen in de middeleeuwen

Marleen Willebrands

Sterck & De Vreese
Hardcover, 304 p.
ISBN 978-9464714203  

€ 39,90

Ook online te bestellen.

Over Faam, van auteur en OvdP-lid Harry G. de Vries, schreef recensent Arjan Peeters: "De Vries nodigt de belezen lezer uit om mee te doen aan een literair spel vol poëtische vondsten."

Deze roman, waarvan de titel verwijst naar, onder andere, het Friese woord voor een jonge, sterke vrouw, kan gratis worden gedownload. Gratis? Jawel, want de auteur wil niet langer dat uitgevers bepalen of hij deugt als schrijver. Na drie dichtbundels en een debuutroman die door serieuze uitgevers op de markt werden gebracht, gooit De Vries het roer om. Op zijn website (waar de roman kan worden gedownload) licht hij zijn ommezwaai toe.

Wie tijdens de feestdagen wil kennismaken met gedichten die verborgen lagen in de werkkamer van een overleden literair uitgever, die komt bij De Vries aan zijn of haar trekken. Willem Kloos, Achterberg, Slauerhoff en vele anderen komen voorbij. Wie dacht alles al van hen gelezen te hebben, komt bedrogen uit. Puzzel mee met de auteur en laat je meeslepen. En wat is er mooier dan een gratis roman waarin poëzie een hoofdrol speelt? Een najaarsgeschenk voor alle OvdP-leden!

De roman kun je hier lezen of downloaden.

Tot zijn verrassing werd professor Wilken Engelbrecht begin oktober benoemd tot Commandeur in de Kroonorde. De onderscheiding is deel van een moderne orde van verdienste, toegekend voor belangrijke verwezenlijkingen op wetenschappelijk en cultureel gebied. Het ereteken werd uitgereikt door de Belgische ambassadeur Jurgen van Meirvenne in zijn residentie in Praag.

Het initiatief voor deze hoge onderscheiding kwam van de Vlaamse Vertegenwoordiging in Tsjechië. De benoeming is een erkenning van Wilkens uitzonderlijke bijdrage aan de verspreiding van de Nederlandse taal en cultuur in Centraal- en Oost-Europa. Hij is hoogleraar in de letterkunde aan de Palacký-Universiteit in Olomouc, wordt erkend als een academicus van uitzonderlijk formaat en als een ware ambassadeur van de Nederlandse taal, literatuur en cultuur.

Sinds de jaren negentig was Wilken Engelbrecht een sleutelfiguur in de heropbouw van de neerlandistiek in de regio. Hij zorgde voor de heropbouw van de vakgroepen Nederlands in zowel Bratislava als Olomouc. Dankzij zijn inzet groeide de vakgroep Neerlandistiek aan de Palacký-Universiteit in Olomouc uit tot een van de grootste en meest dynamische in Centraal-Europa. Bovendien leidde hij een groot aantal onderzoekers op, die nu werkzaam zijn aan vakgroepen in heel Centraal-Europa. Hij was ook medeoprichter van het platform ONETS voor vakgroepen in Tsjechië en Slowakije, en de vereniging Comenius voor de Centraal-Europese neerlandistiek.

De Kroonorde is niet de eerste erkenning van Wilkens werk. In 1997 kreeg hij de Visser-Neerlandiaprijs van het ANV en in 2012 werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.

Ruud Hendrickx
Portefeuillehouder Communicatie

De afdelingen Limburg I en Schelde-Leie steunen het werk van Wilken Engelbrecht in Olomouc (Tsjechië).

In haar nieuwste boek voor jonge lezers, Huis Droom, bewijst Hilde E. Gerard dat een eenvoudig taalniveau en een rijke inhoud perfect hand in hand kunnen gaan. Het is volledig geschreven in eenlettergrepige woorden en zit boordevol humor om beginnende en moeizame lezers enthousiast te maken. Maar inhoudelijk reikt het verhaal veel verder.

Han is tien als mam zegt:
'Ik kocht een huis in Vlier.'
Han schrikt. Weg uit hun flat?
Met de bus naar Vlier? Waar ligt Vlier?
En een huis? Wat voor huis?
'Huis Droom', noemt mam hun stek.
Nou, voor Han is het echt geen droom.
Ze vindt het huis oud en vies.
En Vlier? Dat is een stom dorp.
In de klas in Vlier zit ook Senn.
Oef, toch iets leuks in Vlier.
En dan loopt in Vlier iets heel erg fout.
Dus neemt Han zich voor: ik los dat snel op.
Of dat Han, met de hulp van Senn, ook lukt, lees je in dit boek. 

Het boek gaat over vriendschap, over ontmoetingen tussen verschillende culturen en over verlies. Het hoofdpersonage, Han, komt in contact met Senn. Senn vluchtte met zijn vader uit een oorlogsgebied, waar hij zijn moeder verloor. Hij herinnert zich haar nauwelijks, maar zijn vader draagt het verlies met zich mee. Een subtiele, warme verhaallijn die toont dat verdriet niet verdwijnt, maar dat het leven toch verdergaat.

Huis Droom - Ik lees als een trein

Hilde E. Gerard

Standaarduitgeverij
Hardcover, 192 p.
ISBN 978-9002284335

€ 15,99

Meer lezen over het leven van Selma?

• In memoriam op de webpagina van de afdeling Londen (oktober 2025)

• Boekpresentatie Mijn naam is Selma (mei 2020)

• Boekpresentatie Mijn naam is Selma (januari 2020)

• Tentoonstelling Kamp Vught (december 2018)

• Eerste Selma van de Perre Prijs voor Vrede en Vriendschap (oktober 2025)

Het doel van een Kaderdag is om de deelnemers inzicht te geven in de werking en bestuursorganen van de OvdP, maar vooral ook om elkaar te leren kennen en ervaringen uit te wisselen. De deelnemers gaven de Kaderdag een score van 8,4 op 10. Een van de deelnemers reageerde achteraf dat de dag zeer aangenaam en leerrijk was geweest. "We voelen ons niet langer de eenzame boottrekkers langs de Wolga, maar hebben ervaren dat er anderen zijn die een nog grotere schuit voorttrekken."

Ruud Hendrickx
Portefeuillehouder Communicatie

De lezing van VRT-journaliste Veerle De Vos is terug te kijken op de website van de Prince-Academie.

Ook de lezing van sinoloog Henk Schulte Nordholte is terug te kijken op de website van de Prince-Academie.

Voor de agenda

Op 16 februari 2026 spreekt China-expert Pascal Coppens bij de Prince-Academie over China als wereldleider in innovatie en slimme technologie.

Op 16 april 2026 spreekt onderzoeker en adviseur op het gebied van China en geopolitiek Frans-Paul van der Putten over China in een geopolitieke context.

Meer informatie is te vinden op de website van de Prince-Academie.

Over De Pacificatielezingen vzw

De naam van de organisatie verwijst naar de Pacificatie van Gent in 1576, een overeenkomst tussen een aantal gewesten van de Zeventien Provinciën tegen koning Filips II van Spanje. De lezingen vinden afwisselend plaats in Breda en Gent. Volgend jaar is bij uitzondering Gent opnieuw aan de beurt, omdat daar dan precies 450 jaar geleden de Pacificatie werd ondertekend.

De OvdP is sponsor van De Pacificatielezingen. Dit jaar waren ook een veertigtal leden en partners aanwezig op de lezing, als onderdeel van de OvdP-reis naar Gent.

De volledige tekst van de lezing kun je downloaden op de website van De Pacificatielezingen.

Hoelang ben je al lid en welke functies en/of verantwoordelijkheden heb je binnen de OvdP sindsdien zoal gehad? Sinds wanneer ben je gewestpresident?

Ik ben lid sinds 2016 en heb sindsdien de volgende functies op mij genomen:

• Webredacteur in het afdelingsbestuur van Zuid-Oost-Vlaanderen van 2019 tot en met 2022.

• Voorzitter Zuid-Oost-Vlaanderen vanaf maart 2022 na het plotse overlijden van onze toenmalige voorzitter Dirk Renard (ik was op dat moment reeds verkozen als zijn opvolger en ben dus vroeger van start gegaan). Voorzitter tijdens de werkjaren '22-'23, '23-'24 en '24-'25.

• Ik ben officieel gewestpresident sinds 1 september 2025, maar vanwege ziekte van mijn voorganger Walter Baeten heb ik hem sinds mei al vervangen.

Waarom ben je toentertijd lid geworden?

Dat was op vraag van goede vrienden en ook omdat ik dan samen met mijn echtgenote kon deelnemen aan de bijeenkomsten en dus niet weer een extra avond 'op stap' was. De missie sprak en spreekt me nog steeds aan en ik koester van huize uit toch ook wel de Groot-Nederlandse gedachte. Tot slot is er het feit dat de OvdP geen serviceclub is en je dus eigenlijk tijdens een goede maaltijd als extraatje ook nog een goede spreker geserveerd krijgt en daarnaast in nauw contact en gesprek komt met enorm interessante mensen.

Wat doe of deed je naast de OvdP?

Ik ben al een hele loopbaan actief in de logistiek-dienstverlenende sector, voorheen als eigenaar van een eigen bedrijf, dat sinds 2018 onderdeel is geworden van DistriMedia, zelf een onderdeel van de Groep Lannoo, waar ook Lannoo Uitgeverij onderdeel van is.

Ik ben nog steeds werkzaam op zelfstandige basis. Ik stuur concreet de site DistriMedia Temse aan en ben verantwoordelijk voor de acquisitie van nieuwe klanten en aanspreekpunt voor de bestaande klanten voor de sites Tielt (hoofdhuis) en Temse. We werken momenteel met zo'n dertig personen en zijn sterk groeiend als bedrijf.

Waarom wilde je gewestpresident worden?

Het werkwoord 'willen' klinkt in deze nogal 'carrièristisch', wat het dus niet is. Ik denk dat ik mijn steentje kan bijdragen aan de verdere uitbouw van de OvdP, alvast op gewestvlak. Ik denk ook dat ik wel oog heb voor de diverse 'werven' die een zeventigjarige niet vreemd zijn. Ik hou er wel van om te proberen een team aan te sturen, neuzen in dezelfde richting te krijgen, projecten te helpen starten en vooral mensen en afdelingen van hun eiland proberen te halen.

Communicatie in alle transparantie is daarbij de manier van aanpak en dit op zowel verticaal vlak ('centraal' via gewest naar de afdelingen), als op het horizontale plateau via onze vier gewestraden op jaarbasis naar de afdelingsvoorzitters.

Wat is het belangrijkste dat je nu gaat oppakken?

Mijn professionele insteek van logistiek dienstverlener, of dienstverlener tout court, is een jasje dat me al jaren als gegoten zit. Zo zie ik mijn gewestrol ook: als deze van 'dienstverlener', 'facilitator', 'aanspreekpunt', 'doorgeefluik' en vooral: deel van het team. Uiteraard gaan we bij gelegenheid knopen moeten doorhakken en beslissen of we linksaf dan wel rechtsaf slaan, dat zal dan ook gebeuren, maar wel na ruggespraak.

Het 'gewest' is echt wel een belangrijk concept binnen de Orde, alhoewel ik me er zeer goed van bewust ben dat dit op afdelingsvlak zeker niet altijd als dusdanig herkend wordt. Ook binnen de eigen afdeling, waarvan ik de afgelopen ruim drie jaar voorzitter mocht zijn, ben ik altijd (tot vervelens toe wellicht) blijven hameren op dat nageltje dat wij als lid en als afdeling onderdeel zijn van een groter geheel: het gewest met daarboven de centrale structuur, 'Antwerpen' zeg maar. We kunnen en mogen ons niet terugtrekken op ons afdelingseiland, hoe gezellig het daar ook vertoeven is. Kortom, proberen te werken in verbinding met de afdelingen, niet ernaast en al zeker niet erboven. Laat dit mijn kleine geloofsbelijdenis zijn als gewestpresident.

Het uitdragen van onze waarden Amiticia en Tolerantia is de relevantie van ons genootschap. Het moet een speerpunt zijn ervoor te zorgen dat we ook in getal en aantal relevant blijven door binnen elke afdeling het ledenaantal op zijn minst op peil te houden en het liefst te doen groeien. Daarnaast moeten we zorgen voor een toekomstgerichte leeftijdspiramide en een goede man-vrouwverhouding.

Als Orde zitten we al enige tijd midden in een kantelperiode, een periode waarbij de instroom van in de beginjaren, onze pioniers zeg maar, ons helaas verlaten. Onze sterkte is hoe we met dat kantelpunt omgaan. Wat mij betreft kan het niet de bedoeling zijn dat, zoals we hier samen zitten en hoe gezellig dit samenzijn ook is, we ook gewoon lekker samen oud worden… dan stopt de Orde vanzelf natuurlijk. Laten we dat bestrijden.

Hoe denk je dat je na je afscheid herinnerd zal worden?
Oei, hopelijk als iemand die zijn best heeft gedaan en inzet heeft getoond?

Waar doet een afdelingsvoorzitter je tijdens een etentje geen plezier mee?
De 'piëdestal' en het overmatig ceremonieel 'decoreren' en in de schijnwerper plaatsen van de functie van gewestpresident.

Wat weet (haast) niemand binnen de OvdP over jou?
Dat ik hou van muziek met een al dan niet stevig hoekje eraf. Ik ben eerder grunge- en triphopfan dan een liefhebber van klassieke muziek. Ik beken…