Doen de namen Frits Criens en Marleen Willebrands een belletje rinkelen? Inderdaad, ze verzorgden samen het decembergedicht in PrincEzine. Frits Criens is schrijver van toneel, proza en poëzie. Marleen Willebrands, lid van de afdeling Heerlen, ken je natuurlijk van de bespreking van haar historische kookboeken in PrincEzine en van de Prince-Academie-debatsalon eerder deze maand met als titel 'Proef de smaak van de 17e eeuw: De verstandige kock of sorghvuldige huyshoudster'.

Unieke samenwerking

Beiden zijn neerlandicus. Marleen gaf aan de opleiding tot docent Nederlands les aan de zoon van Frits. Daar is het contact tussen hen ontstaan. Frits stelde voor een aantal lichtvoetige gedichten te schrijven met daarin enkele aanwijzingen voor een recept dat Marleen vervolgens zou uitwerken én bereiden. Zo ontstond een unieke samenwerking voor het project Receptgedichten. Gjalt van der Molen, echtgenoot van Marleen, maakte van elk gerecht een foto.

Surprise

Veel toelichting bij het gedicht lijkt ons niet nodig, behalve dan dat Valentijn, net als het receptgedicht van december (Toewijding), een 'Treizijn' is. Die versvorm heeft Frits Criens eind twintigste eeuw ontwikkeld. We laten verder de chocoladeharten voor zichzelf spreken en de woordspeling rond Parfait d'Amour zorgt voor een surprise…

Haar valentijnskaart sprak van… een surprise
Een o la la van exquisiet genot
Dankzij mijn culinaire expertise!

Collega’s hadden haar voor mij bespot
Als femme fatale, maar ik zou met haar pronken
Want ik was op die juffrouw Frans verzot

We hebben eerst een Pérignon gedronken
En aten toen salade bourbonnais
Terwijl ik smoorverliefd naar haar bleef lonken

Als nagerecht nam zij café complet
En ik haar meesterwerk Parfait d’Amour:
Likeurig, tropisch ijsgenot tout court,
Bezegeld met een nacht… amour parfait!   

Frits Criens

Chocoladeharten gevuld met roomijs
Recept:  Marleen Willebrands

Ingrediënten (2 personen)

Voor de chocoladeharten:

• 150 g extra bittere chocola (minstens 65% cacao)

• siliconen hartvormpjes (of kleine bolvormpjes)

Voor het ijs:

• 1 ei

• 50 g witte basterdsuiker (griessuiker)

• 2 eetlepels Parfait d'Amour-likeur (of 'Volmaakt geluk', te koop bij de slijter) 

• 1 eetlepel citroensap

• 2 dl slagroom

• 30 g witte basterdsuiker (griessuiker) (of gebruik kant-en-klaar roomijs, waar u desgewenst wat likeur aan toevoegt)

Voor de garnering:

• half bakje verse frambozen

• twee takjes verse munt

• viooltjes (tuincentrum)

Bereiding

Bereid dit dessert een dag van tevoren. Maak eerst de chocoladeharten. Smelt de chocola au bain-marie. Vul daartoe een pan met wat water en breng aan de kook. Plaats een kom op de pan, zó dat die het water niet raakt. Zet het vuur lager als het water kookt. Breek de chocola in stukjes, doe die in de kom en laat smelten. Regelmatig roeren. Geen water toevoegen, anders wordt de chocola korrelig. Giet de gesmolten chocola dun uit in siliconen hartvormpjes en beweeg de vorm zó, dat de hele binnenwand met een dun laagje chocola wordt bedekt. Daarna in de vriezer laten opstijven. Als het laagje te dun is, dan de vorige bewerking herhalen.

Maak daarna het ijs voor de vulling. Klop met een mixer een heel ei met 50 g suiker langdurig tot het schuimig en lichtgeel van kleur is, en dik vloeibaar. Voeg toe: scheutje Parfait d'Amour (ook wel Parfait Amour genoemd) of andere likeur en wat citroensap. Klop 2 dl slagroom met 30 g suiker lobbig. Spatel de geslagen room met een lepel door het schuimige eimengsel. Dan laten bevriezen, met of zonder ijsmachine.

Met ijsmachine: giet het mengsel in de ijsmachine en draai er ijs van volgens de gebruiksaanwijzing.

Zonder ijsmachine: zet het mengsel in een plastic bak in de vriezer en roer het iedere 15 minuten door of prak het met een vork, zodat er geen kristallen ontstaan.

Afwerking: schep het dik vloeibare ijs in de chocoladeharten en zet ze weer in de vriezer tot het moment van serveren. Druk dan voorzichtig de ijskoude chocoladeharten uit de vormpjes.

Serveren: Schik de gevulde harten op een bordje en garneer met frambozen, viooltjes en wat blaadjes verse munt. Lekker met een glaasje Parfait d'Amour!

Foto: Gjalt van der Molen

Met Gedichtendag 2025 wilden we aansluiten bij het thema van de dertiende Poëzieweek, namelijk 'lijfelijkheid'. Als motto gaven we de woorden uit de bundel Kameleon van Charlotte Van den Broeck mee: "in dit plooibare huis dat huid heet". Mij persoonlijk leek het geen gemakkelijke opdracht en ik was dan ook benieuwd hoe dat thema ingevuld zou worden. Zou lijf als fysiek omhulsel opgevat worden, of zou het gezien worden als bron van ervaring en wijsheid. Dat laatste suggereerde de website van Poëzieweek: het idee dat je met de wijsheid van het lichaam ook poëzie zou kunnen lezen. 

Fysiek of sensueel

Onze dichtende Princeleden lieten zich allemaal inspireren door het thema, hoe verschillend het resultaat ook was. Ieder gaf er een eigen invulling aan, qua vorm (zoals de Japanse dichtvorm haiku), maar ook qua inhoud. Sommigen mijmerden over het puur fysieke, over het lege omhulsel dat overblijft van de mens bij zijn aftakeling en zijn dood, maar ook over lichaamstaal. Anderen vatten lijfelijkheid op in sensuele zin, als het lichaam 'vieren'.

Van A tot Z

Tot slot een mooie parallel. Poëzieweek 2025 Vlaanderen-Nederland werd georganiseerd van A tot Z: van Aaigem tot Zwijndrecht. We kunnen nu al verklappen dat onze Princedichters en Princedichteressen komen uit afdelingen van A tot Z, namelijk van Antwerpen tot Zwolle. Vanaf volgende maand publiceren we de ingestuurde gedichten in PrincEzine. Wie precies de dichtende leden uit de afdelingen Antwerpen-’t Wit Lavendel, Haspengouw, Land van Waas en Dendermonde I, Leuven-Arenberg, Limburg I en Zwolle zijn, leest u vanaf volgende maand.

Marianne van Scherpenzeel
Lid van de redactie van PrincEzine

Foto boven het artikel: het middeleeuwse dichtboek Beatrijs met de beginzinnen:

Van dichten comt mi cleine bate.
Die liede raden mi dat ict late
Ende minen sin niet en vertare.

In 1995 hertaalde de dichter Willem Wilmink de tekst in modern Nederlands:

Het dichten brengt me weinig voordeel.
De meeste mensen zijn van oordeel
dat ik een ander vak moet leren.

In de kerstvakantie werden 2625 leden van de Prince uitgenodigd om anoniem deel te nemen aan een enquête over het ledenblad van onze vereniging, 'Noord & Zuid'. In totaal hebben 574 leden hun mening over het blad gegeven, bijna een kwart van de leden. Dat is een fraai resultaat voor een enquête.

In een volgend nummer van PrincEzine gaan we dieper in op de resultaten. Die worden momenteel nog in detail geanalyseerd. Maar we kunnen wel al een paar cijfers delen.

Het blad wordt goed gelezen: 92,2% van de leden die gereageerd hebben, lezen het blad soms of altijd. Een kleine minderheid leest het nooit. Weinig leden lezen het blad helemaal, de meeste lezen enkele of de meeste artikelen (75,3%).

Ongeveer driekwart van de leden vindt de inhoud en de vormgeving van het blad goed tot uitstekend. 71,9% vindt de artikelen doorgaans interessant. Een zelfde aantal leden (72,3%) vindt thematische nummers een prima keuze.

Maar er is ook ruimte voor verandering of verbetering. 65,1% van de leden vindt het blad vlot leesbaar, maar 18,6% vindt de artikelen moeilijk leesbaar, en een kleine helft wil graag meer illustraties. Zo goed als alle leden vinden dat ook Princeleden met de juiste expertise artikelen voor het blad moeten kunnen schrijven.

Via de open vragen zijn er letterlijk honderden reacties en suggesties binnengekomen. Die zijn we nu, samen met de redactie, aan het bekijken. Je hoort er nog van.

Ruud Hendrickx
Portefeuillehouder Communicatie

In het huidige socio-politiek-culturele klimaat van dichotomie en fragmentatie lijkt een bezinning op het bouwen van bruggen en het bevorderen van wederzijds begrip van groot belang. Op onze gewestdag willen we de potentiële ruimtes onderzoeken, waarin overbrugging van de woelige wateren van elkaar uitsluitende meningen überhaupt mogelijk is.

Publiciste Natascha van Weezel benadrukt in haar recent verschenen boek Hoe houd je je hart zacht het belang van het 'radicale midden'. Ze doet dit tegen de achtergrond van het Israëlisch-Palestijns conflict. Ze beschrijft de paradox waarin het zoeken naar nuance en het reiken van een hand aan de 'vermeende vijand' tegenwoordig bijna een 'radicale' positie vertegenwoordigt. Het nadenken over zo’n midden en de mogelijkheden het tot stand te brengen, zijn essentiële stappen naar bruggen die we hard nodig hebben.

Lezingen en sprekers

Het thema is in twee lezingen uitgewerkt:

1.   Cultuurhistorisch perspectief

Dr. Thor Rydin, cultuurhistoricus aan de Universiteit Utrecht, zal spreken over het belang van het koesteren en creëren van ruimtes voor actieve en creatieve stilte, te midden van het kabaal van polariserende meningen. Zijn lezing biedt een cultuurhistorisch perspectief op het thema en benadrukt de waarde van rust en reflectie in een verdeelde samenleving.

2.   Perspectief van de Orde van den Prince

Jan Van Daele, president van de Orde van den Prince, zal het thema benaderen vanuit het perspectief van onze Orde als 'midden-organisatie'. Hij zal ingaan op wat dit midden inhoudt, en hoe tolerantie als leefhouding dient wanneer we de buitenwereld beoordelen en daarnaar handelen. Hierbij zal hij ook de vraag behandelen of er grenzen zijn aan tolerantie.

Na een korte pauze kunnen de aanwezigen met elkaar en met de sprekers hierover in gesprek gaan om er zo een inspirerende en reflectieve dag van te maken. Samen kunnen we werken aan het bouwen van bruggen, die essentieel zijn voor begrip en tolerantie in onze samenleving.

De gewestdag vindt plaats in het Van Der Valk Hotel in Maastricht en begint om 13.30 uur. Na de receptie is er mogelijkheid om deel te nemen aan het Live Cooking Dinerbuffet.

Het definitieve programma met inschrijvingsformulier wordt eind maart gepubliceerd op de webpagina van de afdeling Maastricht | Orde van den Prince.

De Nederlandse gemeente Woensdrecht heeft een aparte ligging. "Ik noem het graag een van de meest Belgische Nederlandse gemeenten. We zijn een grensgemeente. We hebben vijf Belgische buurgemeenten en drie Nederlandse. Een heel bijzondere plaats daarin is voorbehouden voor het dorp Putte. Dat maakt deel uit van beide landen, maar ook van drie verschillende gemeenten: Stabroek, Kapellen en Woensdrecht. Verder hebben we nauwe contacten met de Antwerpse haven en het Grenspark Kalmthoutse Heide. In onze streek zijn België en Nederland duidelijk nauw verbonden. En dat wil dan weer zeggen dat ik zowel de Vlaamse als de Nederlandse cultuur en geplogenheden goed ken."

Grenspalen

In een dergelijke grensgemeente gebeuren er natuurlijk dingen die in veel andere gemeenten niet gebeuren. "We hebben hier bijvoorbeeld de traditie van het schouwen van de grenspalen. Dat wil zeggen dat de burgemeesters van alle grensgemeenten de 24 grenspalen op Woensdrechts grondgebied moeten 'schouwen'. Die grenspalen zijn in 1843 geplaatst en alle grensgemeenten - Belgische en Nederlandse - moeten die onderhouden. Een verplichting uit het verleden, maar ook pure folklore. En prima voor een goede verstandhouding met de buren."

Taal

De aandacht voor taal wordt door deze kruisbestuiving tussen beide landen aangescherpt. "We spreken dan wel dezelfde taal, maar niet alle woorden hebben dezelfde connotatie. Dat merkte ik bij de laatste grensoverschrijdende rampoefening. De Nederlanders telden minder slachtoffers dan de Belgen hadden geteld. Want in Nederland is een slachtoffer iemand die overleden is, maar in België ben je al een slachtoffer wanneer je enkele schrammen hebt. Vandaar het verschil! Het is dus duidelijk dat het correcte gebruik van taal belangrijk is en dat we moeten stilstaan bij elkaars nuances."

Een kijkje

Toen de echtgenote van een oud-collega hem attent maakte op het bestaan van de Orde van den Prince - dat zou iets voor jou zijn, vond ze - had ze dat goed ingeschat. “Ik kende de Orde niet, maar sta open voor nieuwe dingen. Dus ging ik op haar aanraden een kijkje nemen bij de afdeling Bergen op Zoom. Dat beviel me meteen. Ik kwam er zelfs mijn oud-leraar Nederlands tegen. Die kan me alvast bijspijkeren op literair gebied. Ik leerde nieuwe mensen kennen uit sectoren waar ik anders nooit contact mee zou hebben, maar die wel op dezelfde golflengte zitten. De verschillende lezingen openen telkens nieuwe perspectieven."

Burgemeester

Steven Adriaansen wil graag nog even het verschil uitleggen tussen een Nederlandse burgemeester en een Belgische. "Een Nederlandse burgemeester wordt benoemd door de Koning. Eerst stelt de gemeenteraad een profielschets op. Aan de hand daarvan komt er een vacature, waar iedereen op kan reageren. De gemeenteraad selecteert de juiste persoon en draagt die voor aan de Koning, waarna deze de benoeming bekrachtigt. De termijn is zes jaar. In België is het ambt van burgervader een politieke benoeming. Het wordt meestal iemand van de partij die bij de gemeenteraadsverkiezingen de meeste stemmen behaalde. In Nederland doet de partij er niet toe. Een Nederlandse burgemeester heeft ook net wat meer bevoegdheden. Hij of zij heeft bijvoorbeeld een leidende rol bij rampen en crisissen. In België neemt de gouverneur van de provincie het dan veelal over."

Steven Adriaansen mag dan wel een nieuw lid van de Orde van den Prince zijn, maar het is duidelijk dat zijn burgemeesterschap in de grensgemeente Woensdrecht hem al inwijdde op het gebied van tolerantia et amicitia.

Chris Vermuyten
Lid van de redactie van PrincEzine

Antwerpen - Land van Ryen

• Charlot De Decker, magistraat

• Herwig Leirs, rector Universiteit Antwerpen

• Katleen Sleeubus, senior legal interim manager

• Laurent Winnock, zaakvoerder La Cinciarella NV

Antwerpen - 't Wit Lavendel

• Yonca Erkan

Genk

• Monique Quetin, maatschappelijk assistent

Haspengouw

• Michel Zegers

• Ann Neven

Heerlen

• Wim W.A.H. Bisschops, kinder- en jeugdpsychiater (met pensioen)

Heerlickheyt Mechelen

• Maria Dumon, gepensioneerd

Kortenberg

• Elke Thiebaut, jurist NTT Belgium

Rotterdam

• Kommer-Jan de Man, kinder- en jeugdpsychiater

• Martijn G.F. Groeneveld, projectmanager energietransitie

't Sticht

• Jeannette E. Wennink-Staf

Taxandria

• Ingrid Moortgat, zelfstandig wetenschappelijk kunstonderzoek, conservatie en restauratie van papier

Tilburg

• Laura L.P. van der Westerlaken

Westkwartier

• Johan Bouciqué

Tegen deze achtergrond stel ik mezelf, en waarschijnlijk ook jullie, de vraag hoe wij ons, als Princeleden, verhouden tot deze ontwikkelingen. Onze vereniging is gebouwd op de kernwaarden amicitia en tolerantia. Zijn deze waarden vandaag voldoende weerbaar in een maatschappij waar polarisatie steeds luider klinkt? En wat kunnen wij als vereniging en als individuen doen om deze waarden te verstevigen en uit te dragen?

Een deel van het antwoord ligt, denk ik, in hoe wij onze kernwaarden niet alleen denken, maar ook doen. De wereld heeft meer dan ooit nood aan verbinding over grenzen heen – geografisch, cultureel, en taalkundig. Hier kunnen wij als vereniging het verschil maken.

Daarom wil ik jullie vandaag warm maken voor een mooi initiatief binnen onze vereniging: het Taalcafé. Via Zoom verbinden we moedertaalsprekers, onze leden, met studenten Nederlands aan universiteiten in Midden-Europa. Voor deze studenten is dit een unieke kans om hun Nederlands te oefenen, maar het gaat verder dan taal alleen. Het zijn momenten van dialoog, van wederzijdse nieuwsgierigheid en van culturele uitwisseling – precies wat amicitia en tolerantia in de praktijk betekenen.

De reacties van zowel studenten als leden die eerder deelnamen, zijn ronduit positief. Het is een kleine tijdsinvestering met een grote impact. En toch merken we dat het niet vanzelfsprekend is voor leden om deel te nemen. Misschien schrikt Zoom af of denken sommigen dat ze geen ervaring hebben als lesgevers of hebben ze onvoldoende tijd. Maar ik wil jullie toch uitnodigen om het eens te proberen.

In tijden waarin het lijkt alsof de democratie ziek is, kunnen wij ons eigen kleine deel doen om haar te genezen. Niet met grote politieke gebaren, maar met simpele, menselijke verbinding. Het Taalcafé is daar een voorbeeld van. Laten we onze kernwaarden tot leven brengen en bouwen aan een wereld die iets vriendelijker, verdraagzamer en sterker is. Doe mee. Maak verbinding. En ontdek hoe verrijkend het kan zijn – voor de studenten én voor jezelf. Inschrijven kan hier. Je moet je wel eenmalig registreren bij de Prince-Academie en dat doe je hier.

Tot slot wil ik eerlijk bekennen dat ChatGPT mij een zetje gaf bij het opstellen van dit artikel. Dat brengt me meteen bij een ander actueel thema: artificiële intelligentie. Binnenkort organiseert de Prince-Academie boeiende voorjaarslezingen over AI. Ik hoop velen van jullie daar te zien, want ook dit onderwerp vraagt om nieuwsgierigheid, verdraagzaamheid, en een open blik.

Verbinding en verdieping, dat is waarvoor we gaan en staan.

Met de beste Princegroeten,

Jan Van Daele
President

5 maart: professor Bart De Moor

Bart De Moor, hoogleraar aan het Departement Elektrotechniek (ESAT) van de KU Leuven, komt als eerste aan het woord. Hij zal op woensdagavond 5 maart (20.00 uur) vooral ingaan op AI als 'hidden technology', neurale netwerken en 'deep learning'. Hij zal uitleggen welke talloze toepassingen er al zijn in data-intensieve omgevingen, in industrie en administratie, en niet het minst in de medische wereld. Hoe worden AI-modellen getraind? Hoe betrouwbaar zijn ze? En wat zijn de juridische, ethische en democratische deficits die erdoor ontstaan? Meer weten of inschrijven? Klik hier.

25 maart: professor Frieda Steurs

Frieda Steurs, professor emeritus aan de KU Leuven, faculteit Letteren, doet onderzoek op het vlak van computerondersteund vertalen, terminologiebeheer en meertalig documentbeheer. Ze is lid van de afdeling Antwerpen-Middelheim. Zij zal op dinsdag 25 maart (20.00 uur) een aantal uitdagingen belichten in verband met taal, taaltechnologie en onderwijs in het nieuwe tijdperk van AI. Meer weten of inschrijven? Klik hier.

28 april: professor Paul Timmers

Paul Timmers is gasthoogleraar aan de KU Leuven en onderzoeksmedewerker aan de universiteit van Oxford. Zijn aandachtsgebied is geopolitiek en technologie. Hij was als directeur bij de Europese Commissie verantwoordelijk voor wetgeving over onder meer cybersecurity, eID en Europese financiering van de toepassing van digitale technologie in gezondheidszorg, steden, energie, transport, en overheid. Hij is ook voorzitter van de afdeling Sint-Genesius-Rode-Beersel. Zijn lezing plaatst AI in geopolitiek perspectief. Het is ook een uitnodiging tot discussie over de rol van Europa in deze nieuwe werkelijkheid van geopolitiek en technologie. Meer weten en inschrijven? Klik hier.

12 mei: Katleen Gabriels

Moraalfilosofe Katleen Gabriels, hoofddocent aan de Universiteit Maastricht, is gespecialiseerd in ethische en filosofische aspecten van computertechnologie. Meer weten en inschrijven? Klik hier.

Studenten Nederlands in het buitenland willen met je spreken!

Natuurlijk geeft de Prince-Academie studenten Nederlands in het buitenland komend voorjaar weer de gelegenheid om in taalcafés met Princeleden te spreken en zo hun spreekvaardigheid te oefenen en hun zelfvertrouwen op te bouwen. Er zijn zes sessies gepland met de Hongaarse studenten (ELTE Boedapest) en wel op 10 en11 maart, 23 en 29 april en op 5 en 6 mei, telkens om 20.00 uur. Studenten Neerlandistiek uit andere buitenlandse universiteiten willen ook graag meedoen. Hun data volgen binnenkort. Schrijf je gauw in.

Stadsgids Tanguy Ottomer over De Boerentoren

Hoe goed ken je Antwerpen? Waar moet je als toerist op letten? Maar ook als je Antwerpen goed kent, heeft Tanguy vast nog wel heel wat interessante wetenswaardigheden te melden.

Antwerpenaar Tanguy Ottomer, Princelid in afdeling Scheldeland, is de bekendste stadsgids en meest enthousiaste ambassadeur van 't Stad. Zijn originele stadswandelingen en unieke, spontane aanpak leverden hem veel lof op in binnen- en buitenland. Hij heeft inmiddels negentien boeken over Antwerpen en over België gepubliceerd. Zijn meest recente werk is De Boerentoren, verhaal van een icoon. Hij zal daarover vertellen in de volgende debatsalon voor auteurs uit eigen rangen op 24 maart (20.00 uur). Meer weten en inschrijven? Klik hier.

William heeft het grootste deel van zijn leven gewijd aan de uitbouw van het familiebedrijf Van de Velde. In 1919 richtten zijn ouders, Margaretha en Achiel Van de Velde, een korsettenatelier op in Schellebelle. William studeerde tijdens de oorlogsperiode in Leuven en behaalde er het diploma van doctor in de rechten. In Leuven ontmoette hij ook een aantal personen, zoals Frans Baert, met wie hij later overigens ook lid zou worden van de Orde van den Prince.

Na zijn studies ging William, samen met zijn echtgenote Livine Van der Wee, zijn zus en schoonbroer, werken in het ouderlijke bedrijf.

William zal er het familiaal bedrijf mee helpen uitbouwen tot een wereldwijd modebedrijf met internationale expansie en aanzicht. Vanaf de jaren tachtig zal de derde generatie de operationele leiding van het bedrijf overnemen. William neemt dan het voorzitterschap op zich. In die periode wordt de lingerie van Van de Velde verrijkt met sterke merken als Marie Jo en Prima Donna. Het bedrijf investeert internationaal in productiefaciliteiten en zal uiteindelijk net voor de eeuwwisseling geïntroduceerd worden op de beurs.

Volgens William volgde de lingerie de emancipatie van de vrouw. Daarbij moest creatief ingespeeld worden op trends, door modieuze lingerie te ontwerpen. Op die manier werd het familiale bedrijf van weleer een internationale trendsetter, waar inmiddels de vierde generatie al geruime tijd haar intrede heeft gedaan. William zal zich overigens altijd nauw betrokken voelen bij de gang van zaken van het bedrijf, met een, voor hem, zeer kenmerkend engagement. In 2011 zal hij nog een boek over de familiegeschiedenis publiceren: Een eeuw lingerie.

Ook wij zullen ons William herinneren als een zeer geëngageerd en trouw lid van ons genootschap. William werd lid van de Orde van den Prince in 1966. Dat gebeurde destijds overigens onder peterschap van Frans Van Parys. Voor dat lange lidmaatschap kreeg hij vorig jaar, zeer terecht, de gouden oorkonde, die wordt uitgereikt aan leden die vijftig jaar of meer lid zijn.

Het feit dat hij tot een tweetal jaar geleden vrijwel op alle afdelingsbijeenkomsten aanwezig was, getuigt van zijn grote verbondenheid met de waarden van de Orde van den Prince. Tekenend voor hem was onder meer dat hij in de moeilijke en soms chaotische periode van de coronapandemie, ook aanwezig was op de beperkte en strikt georganiseerde vergaderingen.

Met William in gesprek gaan, was altijd zeer verrijkend en leerzaam. Met warme stem dwong hij veel luisterbereidheid af. Hij had echter zelf ook veel aandacht voor diegene met wie hij in gesprek was en formuleerde zijn gedachten en bedenkingen met veel respect en weloverwogen.

Wij sluiten ons dan ook graag aan bij de woorden van Marguerite Yourcenar, die op het overlijdensbericht zijn weergegeven:

"Il ne faut pas pleurer pour ce qui n'est plus, mais être heureux pour ce qui a été."

Wij zijn veel dankbaarheid verschuldigd aan William, voor alle vriendschap en voor alle fijne en zeer gesmaakte ontmoetingen. Wij herinneren hem met zeer veel amicitia.

Dirk Portier
Voorzitter van de afdeling Gent Willem I

Georges' zorgen om de toekomst was een terugkerend onderwerp in de gesprekken. Zijn vrijwilligerswerk voor Artsen zonder grenzen bracht Georges naar Irak, Somalië en Haïti. Zijn lezing in 2013 over zijn ervaringen hierover is velen van ons bijgebleven. Alsook het 'homemade oriëntaals buffet' dat Georges grotendeels zelf bereidde tijdens de afsluitende bijeenkomst in 2023 op de boerderij van Natuurmonumenten in Vorden, waar Georges en Carla na zijn pensionering woonden.

Tijdens de warme herdenkingsbijeenkomst ging zijn echtgenote Carla in op het leven van Georges en memoreerde zij ook zijn eigenzinnigheid. Wat Georges in zijn hoofd had, of het nu om werk of hobby’s ging, zou en moest vroeg of laat altijd gebeuren. Dat geldt ook voor zijn besluit om uit het leven te stappen voordat de ziekte van Alzheimer zijn vernietigende tol zou eisen.

Wij denken aan hem in vriendschap en met respect.

Georges werd op 30 augustus 1942 in Magelang (Indonesië) geboren en overleed in Vorden op 21 januari 2025. Op maandag 27 januari is in kleine kring afscheid van Georges genomen in de aula van het crematorium Hart van Berkelland. Aansluitend waren het bestuur en een aantal bevriende leden van onze afdeling, tezamen met de familie en vrienden van Georges, aanwezig bij de herinneringsbijeenkomst in Lochem, geheel in het teken van Georges' stijl 'Vier het leven'.

Leo van der Stappen
Penningmeester en webredacteur van de afdeling Twente-Achterhoek

Wegens gezondheidsproblemen lukte het Jan de laatste jaren helaas niet meer om de bijeenkomsten van de Orde bij te wonen. Hij bleef echter met interesse en betrokkenheid de ontwikkelingen binnen de afdeling Hulst volgen.

In het afscheidswoord werd benadrukt dat amicitia bij Jan 'in hart en nieren zat' en dat hij zijn gevoel voor tolerantia niet alleen toonde naar zijn omgeving toe, maar ook in het omgaan met zijn langdurige ziekte. De leden van de afdeling Hulst zullen Jan missen, maar behouden fijne en mooie herinneringen aan hem. 

Wij, leden van de Prince, willen Patrick danken en eren. Wij herinneren ons Patrick als een aangename vriend, een gedreven wetenschapper en een uitzonderlijke kunstliefhebber. Een man die erkenning verdient.

Met medeleven en vol eerbied delen wij het verdriet. Als vriend van weleer zal Patrick blijven leven. Als lid van de Orde van den Prince is Patrick met ons verweven. De indruk die hij liet, vergeten we niet.

Patrick ging heen, maar blijft bij ons allemaal, door de herinneringen, door zijn verhaal. 

Mede in naam van alle leden van de afdeling,

Luc Callewaert
Voorzitter van de afdeling Land van Waas en Dendermonde II

Herman was zeer actief als lid en is in de beginjaren van onze afdeling voorzitter, penningmeester en secretaris in opeenvolgende besturen geweest.

We koesteren de mooie herinneringen aan hem.

Jan Dheedene
Voorzitter van de afdeling Kempen

Zo verbleef Dries vaak op Ameland, in Twente, de Achterhoek, in Brabantse, Limburgse en zelfs Duitse gemeenten. Onlangs was hij nog druk met de vaccinatie van ontelbare schapen vanwege de uitbraak van blauwtong. Zijn belevenissen leverden op onze bijeenkomsten vaak spannende verhalen op, maar het bleef nooit bij koetjes en kalfjes.

Want de veeartsenij was niet het enige terrein waarin hij gespecialiseerd was. Dat was oneindig veel breder. De praatgrage Dries bleek van vele markten thuis. Hij bezat een vrijwel onbeperkte wetenschappelijke kennis op velerlei gebied. Begon hij zijn verhaal over een onlangs gelezen boek of een bezoek aan Engeland, dan ging dat moeiteloos over in een verslag over zijn geslaagde poging een bijzonder historisch appelras in zijn boomgaard te kweken. Via een verhaal over Egyptische piramiden, Perzische gedichten of een Duitse sterrenkundige ontdekking, kwam hij uit bij een verhandeling over de sociale misstanden in Engeland, waarover de psychiater Theodore Dalrymple zo'n uitzonderlijk goed boek had geschreven.

Op onze bijeenkomsten manifesteerde hij zich als een wandelende encyclopedie. Er was nauwelijks een onderwerp waarover hij niet zijn diepgaande kennis kon spuien: het klimaat, milieu, land- en tuinbouw, maar ook historische onderwerpen en sociale kwesties ging hij niet uit de weg. Ik denk dat wij allemaal veel wetenswaardigs van hem hebben opgestoken.

Zijn onuitputtelijke boekenkennis kwam naar voren tijdens de lezing die hij in het afgelopen seizoen voor ons hield. Hij had zoveel meer te vertellen dan de beschikbare tijd toeliet, dat een deel van de meegebrachte en bijzondere uitgaven, niet eens ter sprake was gekomen.

Jarenlang kwam Dries naar de jaarvergaderingen met voor elk van ons een potje honing, zelf gemaakt van honing uit de bijenkorven in eigen tuin. Totdat de bijenstand dramatisch afnam. De hierna volgende jaarvergaderingen werden toen afgesloten met het uitdelen van potjes kweeperenjam. Heerlijk.

Gedenkwaardig zijn ook de jaarlijkse aspergefeesten ten huize van oud-voorzitter Joost Kits Nieuwenkamp. Dries, inmiddels verhuisd naar het voormalige ouderlijk huis in Nuenen, bracht voor zowel het voorgerecht, het hoofdgerecht als het nagerecht de vers gestoken Brabantse asperges mee, en vervaardigde met de zoon van Joost de heerlijkste gerechten.

Op den duur werd de afstand tussen Nuenen en Amersfoort toch bezwaarlijk, zeker toen er gezondheidsproblemen ontstonden. Hij trok zich voor enkele  jaren terug, maar vond bij het nieuwe elan dat de afdeling na de herstart in 2020 uitstraalde, toch weer voldoende energie om de reis weer te ondernemen. En hij genoot opnieuw van de bijeenkomsten. In 2023 meldde hij zich zelfs aan om zitting te nemen in de kascommissie!

Voor onze jaarlijkse buitendag in juni ter afsluiting van het verenigingsjaar 2023/2024 besloten wij per autobus af te reizen naar Nuenen om daar een heerlijke dag door te brengen met ontvangst in huize Potjer, een bezoek  aan het Van Goghmuseum en afsluitend een verrukkelijke aspergemaaltijd, vervaardigd met vereende krachten in eigen keuken en eetkamer. Een onvergetelijk succes.

Dries had toen al gezondheidsproblemen. Het leek even beter te gaan, maar zijn toestand verslechterde daarna ongehoord snel. Hij was niet meer in staat naar de bijeenkomsten te komen. We hielden contact, stuurden bemoedigende en beterschap wensende kaarten, maar waren toch geschokt bij het bericht van zijn overlijden.

Bedroefd, maar met zeer warme herinneringen namen wij afscheid van 'onze Dries' in een bijzondere ambiance, in de grote ontvangsthal van wat een klein museum leek te zijn, maar het bleek een oude gerestaureerde boerderij, waar het echtpaar Peter en Stans Geboers hun particuliere verzameling tentoon had gesteld. Die bestaat uit een overzicht van het leven op onze aarde van de vroegste tijden tot nu met allerlei geologische en  natuurhistorische objecten als opgezette vogels en andere dieren. Te midden daarvan was Dries opgebaard in een mand vol bloemen. Een passender plek bestaat niet.

Op indrukwekkende wijze werd Dries gememoreerd door familieleden, vrienden en collega’s. In warme, dankbare, verdrietige maar ook humoristische bewoordingen werd daar de Dries gepresenteerd zoals wij die zo goed hebben leren kennen en waarderen.

Met een variant op de woorden waarmee Dries zelf afscheid nam van het leven:

How lucky I am to have so much that makes saying goodbye so hard.

zeggen wij:

How lucky we are to had you as a friend, that makes saying goodbye so hard.

Lieve Dries, dank voor wat je voor ons betekende.

We zullen je missen.

Gerdy Seegers
Afdeling 't Sticht

Geruststellend was het niet, maar leiders worden ooit opgevolgd door andere leiders, stelde Justus de Visser. Dit zorgt dan soms eerst voor chaos, maar kan (daarna) ook nieuwe kansen opleveren. Over positieve effecten bij de opvolging van Poetin was onze spreker echter niet echt hoopvol. Hij schetste een beeld van Rusland dat gewend is aan tsaren die machtig zijn. Na twee intern zwak bevonden leiders, Jeltsin en Gorbatsjov, stond er in de persoon van Poetin weer een leider op die past in dat oude beeld van een leider die een groot, sterk rijk bijeen moet houden. Oekraïne wordt door Poetin beschouwd als een deel van Rusland. De spreker gaf ook voorbeelden van historici in andere landen, ook Europese, die de geschiedenis zo schrijven dat nationalistische gevoelens sterk worden bevorderd. 

Netwerk

Toen de afdeling Arnhem Justus de Visser als spreker uitnodigde, kregen we al snel het gevoel dat we meer mensen dan alleen onze eigen leden de gelegenheid moesten geven dit betoog te beluisteren. Om die reden nodigden we ook een aantal leden uit van andere afdelingen binnen ons gewest. Bovendien vroegen we de leden van de afdeling Arnhem om in hun netwerk uit te kijken naar mensen die we een plezier konden doen met een uitnodiging voor deze specifieke avond en die ook wel iets meer van de Orde zouden willen weten. Voor hen hield de voorzitter een korte informatieve inleiding over de Orde en waarom het de moeite waard zou kunnen zijn de organisatie en haar doelstellingen wat beter te leren kennen. Het zorgde voor een nadere kennismaking en een goed gesprek. 

Vijftig mensen

Aldus kwamen we op deze avond met ruim vijftig mensen bij elkaar, die aandachtig luisterden naar de spreker en naar elkaar. Indrukwekkend waren de uitgebreide antwoorden op vragen die door de aanwezigen werden gesteld. Al met al was het een bijzondere avond die geen oplossing, maar via een helikopterview wel inzicht gaf in de grote politieke stromingen in de afgelopen eeuwen in en rond het Russische rijk en de Sovjet-Unie, de weerzin van de Russen om Oekraïne en andere staten rond Rusland los te laten, de toestand van grootmachten op dit moment en de spannende tijden waarin wij verkeren.

Lous van Son en Clasien Lever-de Vries

De debatwedstrijd wordt gefaciliteerd door het gemeentebestuur. We mogen gebruik maken van zowel de raadzaal als vergaderruimten voor debatvoorbereiding en de jury. Er wordt ook personele ondersteuning in het gemeentehuis ter beschikking gesteld. De afdeling bedenkt discussiethema's, regisseert, jureert de debatten en onderhoudt daartoe contacten met de deelnemende scholen. De scholen worden vroeg in het jaar gevraagd om debatgroepen samen te stellen van leerlingen tussen 15 en 18 jaar. De debatavond wordt geopend door de burgemeester of diens loco. Het event krijgt doorgaans aandacht in de lokale media.

Doel

Het Apeldoorns Scholieren Debat heeft als doel scholieren enthousiast te maken voor maatschappelijke en politieke vraagstukken en hen te leren op een respectvolle en constructieve manier te debatteren. Door dit evenement worden jongeren gestimuleerd om hun mening te vormen, argumenten op te bouwen en hun standpunt overtuigend te presenteren.

Debatonderwerpen

De deelnemende scholen worden ruim van tevoren geïnformeerd over de debatonderwerpen, zodat de leerlingen genoeg tijd hebben om zich voor te bereiden. De afdeling zorgt ervoor dat de thema's actueel en relevant zijn, zodat de debatten aansluiten bij de belevingswereld van de jongeren. Voorbeelden van thema's zijn milieuvervuiling, digitalisering en sociale ongelijkheid.

Voorbereiden

De debatgroepen moeten zich voorbereiden op zowel voor- als tegenargumenten en bij loting wordt beslist welke groep de voorstanders en welke de tegenstanders levert. Samen met een ambtenaar van de gemeente wordt een strak draaiboek opgesteld en gehanteerd door de regisseur van het debat. Dit jaar was dat onze voorzitter Fred de Graaf. In een raadszaal vol gasten, ouders en belangstellenden opent de (loco)burgemeester de bijeenkomst en benadrukt hij het debat als voorbereiding op een publieke rol in de samenleving.

Wolven

Met de eerste stelling: 'De wolvenpopulatie moet worden ingedamd' (een relevant thema in de hoofdstad van de Veluwe) steeg de spanning onder de jongeren. Er werd gestreden om de trofee voor de beste school en om een oorkonde voor de beste spreker. Behalve een trofee krijgen winnaars het stripboek over de Gelderse geschiedenis Ridders van Gelre, ons verloren Hertogdom van René Arendsen.

Pauze

Tijdens de pauze, die de jury in staat stelt zich een oordeel te vormen, vertelde ons lid Herman van de Vijver over de Orde. Daarbij wees hij op een folder over de afdeling Apeldoorn, door ons vervaardigd. Het leverde in elk geval al één belangstellende voor het lidmaatschap op.

Beste team

De trofee voor het beste team werd deze keer overhandigd aan het Apeldoorns Gymnasium. De beste spreker is een lid van de Jongerenraad: een knaap van 17 die van het begin tot het einde present staat, die kan luisteren, aansluit bij tegenargumenten en die in mimiek, uitstraling en humor blijk geeft van meesterschap, kortom een jonge politicus of diplomaat in wording. Van het debat zijn live-opnamen gemaakt door RTV Apeldoorn.

NT&C-subsidie

De debatwedstrijd wordt mede mogelijk gemaakt met hulp van een NT&C-subsidie van het Bestuur. Niet onvermeld mag blijven dat de afdeling Apeldoorn mede betrokken is bij het Groot Apeldoorns Dictee, een van de andere NT&C-projecten, dat zich mag verheugen op een brede belangstelling.

Jos Poelmann
Webredacteur van de afdeling Apeldoorn

Jan Pekelder ging in op de algemene geschiedenis van de Nederlandse taal, met een overzicht van historische talen, streektalen en dialecten in en rond de historische Nederlanden. Van Ingveoonse talen (Noordzeegermaans), via het Saksisch en Frankisch tot het Rijnlands, Ripuarisch en Hollands. Er werden verschillende voorbeelden getoond van ontwikkeling van woorden in het Romaans en proto-Nederlands. We kwamen erachter dat het Hollands samen met het Zeeuws eigenlijk dichter bij het Franse West-Vlaams ligt dan het Utrechts, aangezien deze beide gebieden (Holland en Zeeland) aan de kust liggen en gerekend worden tot de Ingveoonse variant van het Westnederfrankisch.

Taalgrens

Een landsgrens is wetenschappelijk géén taalgrens, stelde de spreker. Maar vaak is dit politiek en institutioneel wel zo gegroeid. In Nederland spreekt men Nederlands, in Duitsland Duits en in Frankrijk Frans. Maar in Frankrijk, Vlaanderen en Duitsland sprak en spreekt men ook Nederlands. Hij toonde kaarten met verschillende historische taalgrenzen. In Frans-Vlaanderen werd nog lang een vorm van Nederlands gesproken, tot aan Boulogne-sur-Mer en Saint-Omer. Deze grenzen veranderden natuurlijk door de jaren heen. 

Franse taalwetten

Ook Franse taalwetten uit het verleden kwamen langs. In de Verordening van Villers- Cotterêts (1539) van Frans I (1494-1547) stonden passages over verordeningen voor de rechtelijke taal in de Languedoc, waarin men het heeft over langue maternelle ou franceoise (moedertaal of Franse taal). Door Lodewijk XII (1462-1515) werd bevestigd dat de juridische taal in Zuid-Frankrijk moest plaatsvinden en vulgaire et langage du pais (in de volkstaal en de streektaal). "Dit was destijds ook logisch", stelde de spreker. "Er werd in grote delen van het land géén Frans gesproken, behalve door de bovenlaag. Eigenlijk sprak in het historische Frankrijk maar vijf procent van de bevolking Frans."

Anders geïnterpreteerd

In latere perioden van de Franse geschiedenis werden deze eerder genoemde historische stukken op een totaal andere manier geïnterpreteerd en juist gebruikt om het Standaardfrans te propageren ten koste van regionale streektalen. Streektalen in het algemeen kwamen steeds meer in de verdrukking en werden gemarginaliseerd tot idiome of patois, het woord langue werd zo veel mogelijk vermeden. Politiek en wetenschap werden zo steeds meer verstrengeld. 

'Regionale talen'

In Frankrijk wordt systematisch ontkend dat streektalen 'cultuurtalen' zijn. Ze worden weggezet als 'regionale talen'. Voorbeelden hiervan zijn Elzassisch (Elsässisch) in plaats van Duits, Corsicaans in plaats van Italiaans en het Franse West-Vlaams in plaats van Nederlands. Hiermee wordt de streektaal tot een soort folklore geminimaliseerd. Jan Pekelder gaf als leestip het werk van François Reynaert, journalist van de Nouvel Obs, die de mythe van de Franse taal en historie zelf ontkleedt (Nos ancêtres les Gaulois et autres fadaises, Éditions Fayard, 2010).

Nederlands

Ter sprake kwam ook hoe, in het kader van deze gepolitiseerde taalvisie, het Nederlands en zijn varianten eigenlijk gekwalificeerd worden. Ze worden vaak foutief ingedeeld als voortkomend uit de Frankische dialecten en dus eigenlijk Nederduits of Duits. In de algemene en populairwetenschappelijke Franse visie wordt dit nog steeds zo gezien. Verwarrend hierbij zijn ook benamingen van de taal, zoals Dutch en Diets. Hiermee wordt het Nederlands als het ware gemarginaliseerd en niet als eigen taal gezien. De serieuze Franse wetenschap (h)erkent de Nederlandse taal wel en op de website van het CNRS (Centre national de la recherche scientifique) wordt alles een stuk preciezer uitgelegd. Jammer genoeg weten niet veel mensen hier van af.

Beleidsmakers

Langzaamaan liep de voordracht van Jan Pekelder ten einde en was er ruimte voor vragen en discussies. Er werd onder andere gevraagd hoe men Franse beleidsmakers het best kon benaderen om onwaarheden recht te zetten en om het Franse West-Vlaams te promoten als Nederlandse cultuurtaal. Er werd ook besproken hoe men kan ingaan tegen de misverstanden die over het Franse West-Vlaams bestaan.

Folkloristische verenigingen

In de discussie werd ook ingegaan op de rol van lokale folkloristische verenigingen, zoals onder andere de Akademie Voor Nuuze Vlaemsche Taele. Hierbij wordt het Vlemsch, het Franse West-Vlaams, gepromoot als een aparte taal met enkele bedachte regels. Deze folkloristische verenigingen zijn niet op een wetenschappelijke manier met taal bezig, maar weten wel een grote groep politici te bereiken. Wat helaas als resultaat heeft dat de aandacht voor de Nederlandse taal in het regionale onderwijs wordt ondergesneeuwd.

Wetenschapper

Jan Pekelder gaf aan dat hij in deze discussie voor zichzelf geen taak ziet, omdat hij een wetenschapper is die op een neutrale en op wetenschappelijke basis gestoelde informatie naar buiten wil brengen. Eveneens daarom ziet hij zich niet geroepen om bijvoorbeeld op een niet-wetenschappelijke manier in discussie te gaan met bepaalde mensen die hij niet serieus kan nemen. De conclusie was dat het om een heikel punt gaat. En dat het belangrijk is om ons werk te doen en de mensen te leren wat de feiten zijn. 

Achtergrond Jan Pekelder

Jan Pekelder studeerde Algemene Taalwetenschap in Parijs, Nederlandse en Franse Taal- en Letterkunde in Leiden en Algemene Taalwetenschap en Franse Taalkunde in Straatsburg. In 1992 promoveerde hij aan de UCLouvain (België). In 1999 habiliteerde hij aan de Sorbonne, waar hij van 2000 tot 2022 het ambt van gewoon hoogleraar in de synchrone taalkunde uitoefende.

Tussen 2008 en 2020 was hij tevens hoogleraar taalkunde aan de Karelsuniversiteit te Praag. Sinds 2023 bekleedt hij aldaar de functie van gasthoogleraar. Eerder vervulde hij gasthoogleraarschappen aan diverse universiteiten in Europa en in Indonesië. Hij publiceerde verscheidene boeken en artikelen op het gebied van de syntaxis en de vreemdetalendidactiek. In 2020 deed hij zijn eerste populairwetenschappelijke boek het licht zien. Het werd genomineerd voor de Taalboekenprijs 2021. Pekelder was van 2003 tot 2006 respectievelijk vicevoorzitter en voorzitter van de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek (IVN).

Wouter Kok
Afdeling Rijsel