Om die reden trekken we op zaterdag 17 oktober naar Katendrecht, in Rotterdam, voor een dag rond het thema landverhuizersverhalen. Een beter decor voor dat onderwerp is nauwelijks denkbaar. Vanuit deze havenstad vertrokken ooit honderdduizenden mensen naar een nieuw leven overzee. Tegelijk kwamen hier ook mensen aan die hun toekomst in onze streken wilden opbouwen.

We verzamelen aan boord van de SS Rotterdam, het iconische schip dat decennialang wereldzeeën doorkruiste. Na enkele lezingen over migratie volgt een lunch aan boord van het schip, waarna we in kleinere groepen Katendrecht verkennen.

Maar misschien nog belangrijker dan het programma zijn de ontmoetingen. De Algemene Ledendag is een van die zeldzame momenten waarop we als OvdP echt samenkomen. Gesprekken, nieuwe contacten, het weerzien van bekenden uit andere afdelingen - precies daar groeit en bloeit het verenigingsleven.

Het thema van de dag sluit ook mooi aan bij de waarden die ons verbinden. Wanneer het vandaag over migratie gaat, klinkt het debat vaak defensief: hoe beschermen we onze cultuur en onze taal? Maar het loont de moeite om ook naar de andere kant van het verhaal te kijken. Mensen migreren zelden zomaar. Ze doen het uit hoop op een beter leven voor zichzelf en hun kinderen.

En laten we eerlijk zijn: ook onze geschiedenis is er een van landverhuizers. Zo vonden vele Vlamingen een nieuw thuis in Nederland tijdens de godsdienstoorlogen of kwamen ze als vluchtelingen schuilen in Nederland aan het begin van de Eerste Wereldoorlog. Mensen uit onze streken trokken ooit naar Amerika voor een betere toekomst, of ze moesten vluchten voor oorlog. En ook vandaag nog organiseren wij zelf arbeidsmigratie, wanneer onze economie handen tekortkomt.

Juist daarom lijkt het mij waardevol om samen stil te staan bij die verhalen - op een plek waar ze zo tastbaar aanwezig zijn. Het helpt ons herinneren waar onze waarden vriendschap en verdraagzaamheid werkelijk voor staan.

Ik besef het wel, de deelnameprijs is niet gering. Maar daar staat een uniek en zorgvuldig samengesteld programma tegenover, exclusief voor onze leden. Een dag waarop je niet alleen iets nieuws ontdekt, maar ook ervaringen meeneemt die je later met plezier zult navertellen: "We hebben toch iets bijzonders beleefd."

Ik hoop dan ook van harte dat velen van jullie de weg naar Katendrecht zullen vinden.

Meer details over het programma en hoe je kunt deelnemen zijn te vinden verderop in deze PrincEzine.

Jan Van Daele
President

Het programma in een notendop:

Deel 1 start om 15.00 uur

Verwelkoming met een debat over 'Van tegenstelling tot begrip' en de subvraag: 'Kunnen vrouwen de polarisatie doorbreken?'. Deelnemers aan het debat: Petra De Sutter, rector van de UGent,  Mariam Harutyunyan, voorzitter van de Vrouwenraad en Herman Brusselmans, schrijver. Moderator is John Caron, secretaris NT&C van de afdeling Gent Willem I.

Deel 2 start om 18.00 uur

Nocturne in het Museum voor Schone Kunsten (MSK) te Gent en een exclusief bezoek aan de tentoonstelling 'Onvergetelijk' met werken van zeventiende- en achttiende-eeuwse vrouwelijke kunstenaars.

Deel 3 start om 19.00 uur
Receptie in het MSK en een verrassend optreden van het vrouwenkoor Furiosa, onder leiding van Steve De Veirman.

Deel 4 start om 20.45 uur

Afsluitend diner in het MSK, met huldiging van de stichtende leden van de afdeling Princehof.
Einde om 22.30 uur

Met een verrassing voor de leden van de OvdP: de jubileum-editie Liber Princehof.

Praktisch

Er kan enkel ingeschreven worden door middel van de QR-code op de banner (zie boven de inleiding) of deze weblink. Beide leiden je naar de speciaal ontworpen webpagina met een link naar het inschrijvingsformulier.

Er kan apart ingeschreven worden voor het debat (geen kosten).

Er kan apart ingeschreven worden voor deel 2 en 3 (nocturne en receptie met kooroptreden) voor 50 euro per persoon.

Of er kan voor het hele programma ingeschreven worden voor 125 euro per persoon.

Op eenzelfde inschrijvingsformulier kan één lid van de OvdP en zijn of haar partner inschrijven. Eén of meerdere kennissen of vrienden van een lid kunnen zich (laten) inschrijven met een nieuw in te vullen inschrijvingsformulier (maximaal twee personen per inschrijvingsformulier).

Betalen kan enkel op het speciale rekeningnummer van de Gewestdag: BE72 0689 5804 8516

De gewestdag wordt georganiseerd door het gewest Oost- en Zeeuws-Vlaanderen in samenwerking met de Gentse afdelingen Princehof, Schelde-Leie en Willem I.

De gewestdag begint vanaf 10.00 met koffie in de bistro naast het slot. De lezing over Belle van Zuylen wordt verzorgd door Suzan van Dijk van het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis en Cultuur, onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Na een kleine lunch kunnen de deelnemers kiezen tussen een rondleiding in het slot, de Vroeger en nu-wandeling Oud-Zuilen of een terras/wandeling in parkbos Slot Zuylen.

De gewestdag wordt afgesloten met een borrel in de bistro, waar we om circa 18.00 uur afscheid van elkaar nemen. Er bestaat de mogelijkheid om na de gewestdag in restaurant Belle te dineren (op eigen kosten).

De kosten voor deze gewestdag zullen 65 euro per persoon bedragen.

Je kunt je opgeven bij de secretaris van de afdeling Utrecht, Marieke de Waard.

Het definitieve programma, parkeermogelijkheden, het aanmeldingsformulier met keuzemogelijkheden voor het middagprogramma en andere benodigde informatie voor de betaling worden je toegezonden.

Albert Patijn
Voorzitter van de afdeling Utrecht

Foto: een portret van Belle van Zuylen uit 1777 van de hand van de Deense schilder Jens Juel (© Wikipedia)

Naar eigen zeggen is het voor Matthijs de Ridder de eerste keer dat hij voor een Nederlandse afdeling van de OvdP een voordracht over Van Ostaijen houdt. Wij zijn daar trots op.

 Dat hij juist naar Bergen op Zoom komt, hoeft geen verwondering te wekken, omdat de familie Van Ostaijen haar wortels heeft in het West-Brabantse gebied: in Steenbergen, een kilometer of tien noordelijker.

Wie zien uit naar de komst van Matthijs de Ridder. Hij zal er ongetwijfeld in slagen om onze kennis van en waardering voor het werk van Paul van Ostaijen te vergroten.

De lezing vindt plaats in Residentie Meilust, Bloemendaal 61, Bergen op Zoom.

Start lezing: vrijdag 3 april, 20.00 uur.

Wij verwelkomen ook graag leden van andere afdelingen. Wil je de lezing bijwonen, stuur dan vóór 31 maart 2026 een berichtje aan onze secretaris. Het aantal beschikbare plaatsen is beperkt.

landschap met bank in de winter

vreemd dat je dit niet eerder zag
niet wist dat wit iets zwart kon maken
zwarter dan het vóór de winter was

een bank niet langer bank
maar almaar meer een soort van teken
uit een of ander Oosters schrift

alleen veel strakker
en zonder tierelantijntjes

het zal helaas niet baten
nog snel Chinees te leren of Japans
om te weten wat er staat

de winter kun je slechts begrijpen
door lang genoeg te blijven kijken

Willy Martin

Metamorfose

Sinds de zomer van 2016 schrijf ik ieder jaar voor de webstek van de Kulturele Kring Ambrozijn vier gedichten: één voor elk seizoen. Al tien jaar doe ik dit in samenwerking met de kunstfotografe Marie-Thérèse Declercq onder de rubriek Taal & Teken. Ieder jaar en ieder seizoen is het een hele uitdaging te variëren op hetzelfde thema. En toch telkens weer verrast te worden en verwonderd te zijn.

Ieder seizoen voltrekt zich dus door het jaar heen een metamorfose, niet alleen in de natuur, maar ook in wat zowel de fotograaf als de dichter in dit natuurgebeuren zien. Telkens weer kijken zij met de ogen van een kind, zien ze voor het eerst, kijken ze met andere, nieuwe ogen.

Bij het schrijven van het gedicht ontstaat er dan ook een soort van metamorfose in de derde graad: een metamorfose van 'een werkelijkheid’ via 'een beeld van een werkelijkheid' naar 'een verwoording van een verbeelde werkelijkheid'. Het kijken en het zien gaan aan het schrijven vooraf.

Je zou kunst als een metamorfose kunnen definiëren, als het resultaat van een manier van kijken, van een andere manier van kijken. Poëzie kan de wereld niet veranderen, maar wel onze kijk erop.

Willy Martin
Secretaris NT&C van de afdeling Waals-Brabant

Voor het aprilnummer is genomineerd: Ludo Verougstraete van de afdeling Limburg I

Foto: Marie-Thérèse Declercq, kunstfotografe

Hana is een studente van professor Wilken Engelbrecht (afdeling Extra-Muros). Ze studeert Nederlands aan de universiteit van Olomouc, in Tsjechië. Voor haar bachelorscriptie doet ze onderzoek naar bewegingswerkwoorden in het Nederlands. In gewonemensentaal: ze wil graag weten in welke situaties Nederlandstalige moedertaalsprekers de werkwoorden 'gaan', 'lopen', 'rennen' en 'wandelen' gebruiken en hoe ze die interpreteren.

Daarvoor heeft ze een zeer korte vragenlijst opgesteld, waarin je moet aangeven welk werkwoord je zou gebruiken in de situatie die op een foto te zien is. De vragenlijst invullen kost drie tot vijf minuten.

Hana heeft inmiddels al veel respondenten verzameld, maar ze is nog specifiek op zoek naar Vlaamse moedertaalsprekers, omdat die groep ondervertegenwoordigd is in haar data. Dat wil uiteraard niet zeggen dat Nederlanders niet mee mogen doen. De vragenlijst is volledig anoniem en er zijn geen goede en foute antwoorden. Het gaat puur om de taalintuïties van Nederlandstaligen.

Help Hana bij haar onderzoek en vul haar enquête in!

Antwerpen-Middelheim

• Paul Louies, gepensioneerd burgerlijk ingenieur

Antwerpen-Plantiniana

• Frank Ardouillie, gewezen section head Business Planning Exxon Benelux

Den Haag

• John Borking, gepensioneerd

Diest

• Rita Van Ginderdeuren, oogarts

Friesland

• Hein-Jaap Hilarides, schrijver, docent, Bouckhorst Producties

• Maartje K. Roos, zelfstandig ondernemer, kunstenaar

Heerlen

• Liesbeth E.L.G. Bijlmakers, cultuurcoördinator

• Hans J.L. Petri, huisarts-epidemioloog

Kortrijk

• Philippe Dejaegher, geneesheer-cardioloog

St Genesius-Rode-Beersel

• Marleen J.C. Homan, gepensioneerd

Tienen

• Olivier Beullens, Directie Technische en Wetenschappelijke politie, gedragswetenschappen Federale Gerechtelijke Politie Rechercheur - forensisch polygrafist

• Jeroen Darquennes, gewoon hoogleraar (Université de Namur)

• Lies Peeters, leerkracht Nederlands-Engels

• Koen Vandevenne, leraar

Historicus Edward De Maesschalck was op 6 maart te gast in het VRT-programma 'Voorproevers' met zijn vorige maand verschenen boek over Jeanne d'Arc (1412-1431). Daarin probeert hij feiten en mythes van elkaar te scheiden. Dankzij de bewaard gebleven verslagen van haar proces en haar latere rehabilatieproces weten we ongebruikelijk veel over haar leven en karakter. Hij laat haar ook zelf aan het woord.

In tegenstelling tot het populaire beeld was Jeanne geen arm schapenmeisje, maar de intelligente en zeer vrome dochter van een welgestelde herenboer. Toen ze dertien was, begon ze stemmen te horen, die haar opdroegen Frankrijk te bevrijden van de Engelsen. Hoewel mystieke ervaringen in de vroege jaren 1400 niet ongewoon waren, was het wel uniek dat zij daadwerkelijk naar het slagveld trok.

Om haar missie te volbrengen en haar maagdelijkheid - haar rechtstreekse lijn met God - te beschermen, droeg Jeanne mannenkleding en een harnas. Ze bleek een natuurtalent in ballistiek en toonde enorme moed door altijd voorop te gaan in de strijd. Maar vaak had ze een banier in de hand, zodat ze, vroom als ze was, niet kon of hoefde te doden. Haar succes bij het beleg van Orléans vormde een kantelpunt in de Honderdjarige Oorlog, waardoor het Franse moreel omsloeg en de weg naar de overwinning werd ingezet. Heel de tijd stelde ze dat God haar begeleidde in haar opdracht.

Haar militaire carrière duurde maar een jaar. Ze werd gevangengenomen en na een politiek gestuurd proces in Rouen werd ze overgedragen aan de Kerk om haar te laten veroordelen als ketter, onder meer wegens haar mannenkleding. Haar uiteindelijke terechtstelling op de brandstapel in 1413 leidde tot grote angst bij haar rechters. Omdat Jeanne de naam van Jezus bleef roepen op de brandstapel, begonnen die rechters te vrezen dat ze geen ketter maar een heilige gedood hadden. Vijfentwintig jaar later volgde een proces van eerherstel, waarbij Jeanne officieel werd vrijgesproken van ketterij.

Het hele gesprek met geboren verteller Edward De Maesschalck kun je beluisteren in de VRT-podcast Voorproevers.

Jeanne d'Arc, een waargebeurd verhaal

Edward De Maesschalck

Sterck & De Vreese
Hardcover, 272 pagina's
ISBN 978-9464714593

€ 29,90

Louis De Troij heeft het secretariswerk naar eigen zeggen altijd met veel plezier gedaan. "Verslagen schrijven zit mij in het bloed. Als gerechtsdeurwaarder heb ik veel rapporten moeten schrijven. Ik ben meer een man van de pen dan van het woord."

Leden werven

Ook in Antwerpen-Plantiniana is het duidelijk dat het steeds moeilijker wordt om leden te werven. "Daarom hecht ik eraan om, voor degenen die de moeite nemen iedere maand naar de vergadering te komen, verslagen te schrijven die stipt in orde zijn. Daar werk ik soms dagen aan. En ja, ook de uitnodigingen zijn belangrijk. Als de uitnodigen zijn verstuurd, verwacht ik antwoord. Wie niet reageert, bel ik na. Vroeger kwam honderd procent van de leden naar de maandelijkse bijeenkomsten. Nu is ongeveer de helft aanwezig. Dat is jammer, want de vergaderingen zijn nog steeds zeer interessant."

Tijdens zijn jaren als secretaris van de afdeling heeft Louis een heel archief opgebouwd van alle activiteiten die in Antwerpen-Plantiniana zijn georganiseerd. "Een gerechtsdeurwaarder moet tenslotte ook goed georganiseerd zijn. Zo stel ik nu een vademecum op voor mijn opvolger."

Stijl

De stijl van de bijeenkomsten is gedurende zijn bijna halve eeuw lidmaatschap veranderd, constateert Louis. "Vroeger was de Orde prestigieus. Men zou kunnen zeggen dat iedereen die in het maatschappelijk leven iets voorstelde lid werd. Vijftig jaar geleden vergaderden we in smoking. Nu gaat het er informeel aan toe, maar het contact is hetzelfde gebleven. In 1978 was ik het jongste lid van Plantiniana en keek ik met ontzag op tegen de oudere leden. Ik voelde me zeer vereerd dat ik die mensen mocht leren kennen. Nu is het omgekeerd en ben ik de oudste. Maar de vriendschap verandert niet. Bij de Orde heb ik vrienden leren kennen die ik anders nooit ontmoet zou hebben. Enkelen zijn 'zielsvrienden' geworden. We zien elkaar ook buiten de Orde, in goede en in slechte tijden."

Gewestsecretaris

Van zijn jaren als gewestsecretaris heeft Louis ook veel opgestoken. "Bij alle afdelingen heb ik vergaderingen bijgewoond. Interessant om dan te merken hoe verschillend de afdelingen functioneren. Hierdoor heb ik in het grensoverschrijdende gewest Schelde-Mark ook flink wat Nederlandse vrienden leren kennen."

"Tot slot zou ik de afdelingssecretarissen willen oproepen de verslagen van de bijeenkomsten van hun afdelingen op de website te zetten. Onze website is hét platform voor de leden onderling. Het werkt zowel verbindend als inspirerend. Leest u daarnaast tijdens uw bezoek aan de website vooral ook het verslag van de Antwerpen-Pantiniana-poëzievergadering van afgelopen februari… De poëzieavond komt vanuit de leden zelf. Ieder lid neemt een gedicht mee dat hem of haar iets zegt. Men laat zich kennen door middel van andermans woorden."

Louis zag én ziet de Orde nog altijd als een verrijking van zijn leven. "Op een beleefde manier kun je het met elkaar oneens zijn en discussiëren. Deze basisgedachte van stichter Guido van Gheluwe spreekt mij buitengewoon aan."

Carola Fox
PrincEzine-redactielid

De toon van de avond werd gezet door Jan Dheedene, algemeen penningmeester van de OvdP, die de spreker inleidde met een anekdote uit Shanghai, 25 jaar geleden. In die tijd was China nog afhankelijk van westerse technologie en werden Belgen uitgezonden om kennis over te dragen via joint ventures zoals Shanghai Bell. Jan herinnerde zich hoe Chinese spelers destijds al snel concurreerden met superieure producten tegen lagere prijzen, iets wat we in het Westen destijds gemakzuchtig afdeden als het resultaat van staatssteun en marktmisbruik. Coppens' nieuwste boek, China’s Next Miracle, rekent echter definitief af met die stereotypen.

Persoonlijk verhaal

Pascal Coppens begon zijn relaas niet met economische cijfers, maar met een persoonlijk verhaal over zijn passie voor gevechtskunsten en zijn idool Bruce Lee. Hij citeerde de legendarische uitspraak van Lee: "Ik ben niet bang voor de man die 10.000 verschillende trappen heeft geoefend, maar voor de man die één trap 10.000 keer heeft geoefend." Volgens Coppens schuilt in die uitspraak de essentie van de Chinese kracht: een bijna obsessieve focus op het uitbouwen van expertise door herhaling en discipline.

Bitterheid eten

De spreker illustreerde dit met het Chinese concept chīkǔ, oftewel 'bitterheid eten'. Dat verwijst naar het vermogen om te leren af te zien een beter leven voor jezelf en de gemeenschap op te bouwen. Waar wij in Europa decennialang hebben genoten van de 'blauwe pil' van comfort en een bijna illusionaire wereldorde, hebben de Chinezen de 'rode pil' van de harde realiteit en bittere concurrentiestrijd geaccepteerd.

Drie mirakels 

Coppens schetste de razendsnelle evolutie van China aan de hand van drie mirakels in veertig jaar:

1. De fabriek van de wereld (1990). De opbouw van een ongekende productiecapaciteit, gedreven door coördinatie, pragmatisme en een collectief vertrouwen in de leiding.

2. De digitale revolutie (2008). Terwijl Silicon Valley geloofde dat software de wereld zou verorberen, zorgden Chinese bedrijven als WeChat en Alipay ervoor dat het digitale de fysieke wereld ging voeden. Hier ontstonden super-apps die het dagelijks leven efficiënter maakten, lang voordat wij in het Westen vergelijkbare functies kenden.

3. Kwaliteit en innovatie (2015). Met het 'Made in China 2025'-plan zette Peking de koers uit naar absoluut leiderschap in innovatie. Waar we in 2012 nog lachten om het idee dat China ons zou inhalen, is het land vandaag de dag leider in 57 van de 64 meest kritische technologieën ter wereld.

Innovatiestrategie 

Een van de meest sprekende voorbeelden die Coppens aanhaalde, was het verschil in innovatiestrategie. Westerse bedrijven zoeken naar een 'blue ocean': ze willen uniek zijn, een 'unicorn' bouwen en de markt beheersen met een beschermd idee. China hanteert het 'hordemodel' in een 'red ocean'. Honderden, soms duizenden, bedrijven springen tegelijk in een moordende markt. Ze starten niet met een uniek idee, maar met de marktbehoefte. Ze lanceren razendsnel een product, experimenteren direct bij de consument en verfijnen het pas in de praktijk. Terwijl wij in het Westen vergaderen over strategie en branding, zijn Chinese ondernemers verwikkeld in een "gladiatorengevecht op leven en dood".

Onderschatten

Dit Chinese hordemodel verklaart waarom wij de kwaliteit van Chinese producten vaak onderschatten: zij voegen kwaliteit en verfijning pas toe aan het einde van het proces, nadat ze de schaal en de snelheid al beheersen. Neem BYD: zij verkopen niet alleen goedkope elektrische wagens, maar produceren inmiddels ook modellen van 250.000 dollar die de technologische standaard zetten.

Fundamenteel verschil

Ook in de AI-race zien we een fundamenteel verschil tussen de VS en China. Volgens Coppens is de Amerikaanse strategie gericht op dichtgetimmerde systemen: gesloten, dure modellen zoals ChatGPT die de markt monopoliseren en via abonnementen hun enorme investeringen moeten terugverdienen. China kiest voor de democratisering van AI via open-sourcemodellen. Het doel van Peking is om AI tegen 2030 volledig te integreren in 90% van de bedrijven en huishoudens. Terwijl wij debatteren over de risico's, heeft China in Peking al een jaar lang een ziekenhuis zonder dokters operationeel, waar een AI-machine wekelijks 20.000 diagnoses stelt. Voor de pragmatische Chinees is dit de oplossing voor het tekort aan artsen. Voor ons klinkt het als sciencefiction.

Menselijk kapitaal

De echte kracht van China zit volgens Coppens niet in de controle vanuit Peking, maar in het menselijk kapitaal. Jaarlijks studeren in China 3,57 miljoen studenten af in de, zoals ze dat in het Vlaamse onderwijs noemen, STEM-richtingen (Science, Technology, Engineering, Mathematics). China en India leveren samen twee derde van alle ingenieurs wereldwijd af. De Chinese jeugd wordt van kinds af aan getraind in de 'exacte' linkerhersenhelft. In Hangzhou volgen kinderen vanaf zes jaar al AI-lessen. "Tegen 2035 zijn er jaarlijks tien miljoen Chinese jongeren die als AI-experts de arbeidsmarkt opkomen", aldus Coppens. Tegelijkertijd ziet hij bij de jongere generatie ook een groeiende interesse in creativiteit en het uitbouwen van de rechterhersenhelft, wat een krachtige en unieke mix kan opleveren voor toekomstige innovatie.

Chinese staatssteun 

Tijdens de vragenronde ontstond een boeiende discussie over het vermeende oneerlijke voordeel van Chinese staatssteun. Lode Vermeersch (afdeling Vilvoorde), die zelf jarenlang in Shanghai woonde, merkte op dat het bouwen van enorme reserves en overcapaciteit alleen mogelijk is door gigantische subsidies. Coppens nuanceerde dat beeld. Hoewel staatssteun zeker bestaat, is het grootste verschil de keuze van de overheid. Waar Europa vaak bedrijven subsidieert die dreigen om te vallen, subsidieert China winnaars om ecosystemen te bouwen. De batterijenfabrikant CATL kreeg per fabriek niet meer subsidie dan sommige Europese tegenhangers, maar wist die steun om te zetten in een wereldwijd marktaandeel van 39%. De rest van de Chinese industrie moet overleven met flinterdunne marges en een extreme focus op operationele efficiëntie.

Waarschuwing 

Coppens eindigde zijn betoog met een waarschuwing voor de Europese blinde vlek. We kijken te veel naar de bovenkant van de ijsberg - de geopolitiek en Peking - en zien de enorme creativiteit en ondernemingszin onder de waterspiegel over het hoofd. Zijn advies aan de leden van de Orde van den Prince en bij uitbreiding aan heel Europa: wees als water, zoals Bruce Lee al zei. We moeten ophouden met alleen maar met de vinger te wijzen naar China en in plaats daarvan adaptief, transformationeel en toekomstgericht denken.

Bezorgdheid

De lezing liet de aanwezigen achter met een mengeling van bewondering en bezorgdheid. Frans Vandenbosch merkte op dat de lezing samenviel met het naderende Chinees Nieuwjaar, het Jaar van het Paard en het Vuur. Een symbolische combinatie: het paard staat voor snelheid en onafhankelijkheid, het vuur voor innovatie. Het lijkt erop dat China's volgende mirakel precies die kracht zal uitstralen. De vraag is of Europa bereid is de rode pil te slikken en de werkelijkheid onder ogen te zien, voordat de Chinese matrix de regels van onze wereldeconomie definitief herschrijft.

Over Pascal Coppens

China-expert Pascal Coppens studeerde Oosterse Talen en Culturen aan de UGent en bedrijfskunde aan de Solvay Business School (VUB). In 1996 trok hij naar China om zijn kennis van het Chinees verder te vervolmaken en begon hij er zijn professionele loopbaan, bij Shanghai Bell, een joint venture met Alcatel. Na een tussenperiode in Silicon Valley verhuisde hij opnieuw naar China en richtte er een softwarebedrijf op. In 2017 keerde hij terug naar Vlaanderen. Sindsdien schreef hij verschillende bestsellerboeken. Zijn laatste boek China's Next Miracle. China's innovatiekracht ontrafeld verscheen in november 2025 bij Pelckmans.

Dit artikel is gemaakt met behulp van artificiële intelligentie en verder geredigeerd door Ruud Hendrickx, portefeuillehouder Communicatie in het Bestuur.

Hoelang ben je al lid en welke functies en/of verantwoordelijkheden heb je binnen de OvdP sindsdien zoal gehad? Sinds wanneer ben je gewestpresident?

Ruim tien jaar geleden ben ik lid geworden in de afdeling Arnhem. Sinds eind vorig jaar ben ik acterend gewestpresident. In de afdeling heb ik verschillende activiteiten georganiseerd, waaronder een lustrum en het dagvoorzitterschap van de Algemene Ledendag in Ede - over laaggeletterdheid.

Waarom ben je toentertijd lid geworden?

Ik had behoefte aan een vaste club - naast mijn werk en andere activiteiten. Over onderwerpen die mijn belangstelling hadden en hebben, zoals historie en cultuur. Zij helpen ons om onze gemeenschappelijke herkomst te duiden, een waarde die extra aandacht verdient in een tijd van veranderende grenzen, geografische zowel als morele.

Wat doe of deed je naast de OvdP?

Mijn werkzame leven heb ik doorgebracht in de wereld van de advocatuur (Loeff & Van der Ploeg, Rotterdam) en de ruimtelijke ordening/bouw (Heidemij/Arcadis, Berenschot/AT Osborne en mijn eigen onderneming Pro6adv BV).

Aan het begin van mijn loopbaan kreeg ik het advies van een chef dat een 30+'er die zijn leven op de rit heeft, best iets mag beginnen terug te doen voor de samenleving waar hij het geluk had dat zijn wiegje mocht staan. Sindsdien ben ik in vrijwillige omgevingen actief geweest, in een breed veld: de lokale politiek, het onderwijs, cultuur, ontwikkelingshulp, sport.

Waarom wilde je gewestpresident worden?

Een van de voordelen van de OvdP is dat je over de grens van je afdeling heen kunt kijken. Daar ontmoet je een veelheid van gelijkgestemden, vaak eloquent, met een brede blik en belangstellend. Voeg daar nog eens de gastvrijheid van en de amicitia met de Vlamingen aan toe en je hebt je 'cluppie'.

Als gewestpresident vind ik het belangrijk dat netwerk te promoten en Princegenoten te verleiden over de dijken van hun afdeling te treden. Samen kunnen we onze roots bediscussiëren, onverschilligheid te lijf gaan, al te simplistische verklaringen wantrouwen en een genuanceerde blik behouden. Niet wanhopen in ogenschijnlijk soms wanordelijke tijden, maar het plezier delen van het samen zijn.

De installatie van nieuwe leden geeft mij de kans onze afdelingen te kennen en op een hedendaagse manier bepaalde rituelen te behouden. Ik werk niet graag vanuit hiërarchie. Veeleer vanuit respect en waardering voor wat we doen en waar velen plezier aan beleven en zich voor inzetten.

Het begin was even zoeken naar een rolinvulling. De afdelingen in Oost-Nederland draaien. Daar gaat de meeste aandacht naar het programma en het invullen van een gezellig en nuttig jaar. Het Bestuur is bezig met het verbeteren van de financiën en ontplooien van een veelheid aan nieuwe initiatieven. Wat kan die tussenlaag van gewestpresidenten daaraan toevoegen? Dat is iets dat de scope van de afdelingsvoorzitter te boven gaat.

Wat is het belangrijkste dat je nu gaat oppakken?

Ik ben op een prettige manier voorbereid door mijn voorgangers Theo Kralt en Jeanette van Nigtevegt. Dat gaf mij de tijd om vooruit te kijken. Er kwam een aantal mogelijkheden langs en bij twee daarvan heb ik mijn vinger opgestoken.

Ten eerste de OvdP-reizen. Omdat er in mijn beleving geen beter middel is dat mensen elkaar leren kennen dan door samen op reis te gaan.

Ten tweede: ledenaanwas en verjonging. Biologisch is het een wetmatigheid dat we, als we geen actie ondernemen, over een jaar of twintig niet meer bestaan. Uitgaande van onze relatief hoge gemiddelde leeftijd, die elk jaar ook nog eens flink toeneemt.

Ik ben blij met de steun van twee nieuwe leden in ons gewestelijk bestuur, Charles Teerlink uit Apeldoorn en Nicoline van der Sijs uit Utrecht. Daarmee gaan we hopelijk waarde toevoegen.

Hoe denk je dat je na je afscheid herinnerd zal worden?

Mogelijk heeft men herkend dat ik mijn verantwoordelijkheid neem en anderen enthousiasmeer om de Orde een stapje verder te helpen.

Waar doet een afdelingsvoorzitter je tijdens een etentje geen plezier mee?

Met een advies om mijn ervaringen op Insta te posten. Ik ben terughoudend over sociale media. Vooral om de uitwassen ervan. Dat 'Kijk mij eens'-gedrag, vol zelf-felicitering. Jubelende posts, voor de beeldvorming. Wanneer is genoeg genoeg? Wat is er overgebleven van beheersing en bescheidenheid?

Anderzijds realiseer ik me: als ik wil helpen met verjonging, dan is zichtbaarheid noodzakelijk. De nieuwe generatie lééft online. Ik heb jonge afstudeerders aangenomen die hun hele studietijd geen boek hebben opengeslagen, die volledig online hebben gestudeerd.

We gaan een nieuwe wereld tegemoet. Een generatie die anders leert en leeft dan onze generatie. Daar mogen we nieuwsgierig naar zijn, niet alleen maar sceptisch over echte of vermeende achteruitgang. Dan heb ik dus iemand naast me nodig die wel aardigheid heeft in onze online zichtbaarheid, anders bereiken we de Nextgen helemaal niet meer...

Wat weet (haast) niemand binnen de OvdP over jou?

Van jongs af aan ben ik een groot liefhebber van klassieke muziek. Als amateurcellist en bariton heb ik werken zelf mogen instuderen en uitvoeren. Dat samenspelen is een van de mooie elementen uit mijn actieve muziekhobby.

Zo werd ik lid van het Toonkunstkoor in Arnhem, dat al ruim honderd jaar de Matthäus Passion uitvoert, in Musis Sacrum, Arnhem, samen met het Gelders Orkest, nu Phion. Elke keer weer was ik onder de indruk van de muziek. En de verhalen, de lessen zo je wil, die uit de teksten kunnen worden getrokken. Zoals het middendeel waarin Petrus, de eerste onder de apostelen, Christus driemaal verloochent als het spannend wordt, vervolgens berouw toont ('Erbarme Dich'), vergeving ontvangt en de stichter van de kerkgemeenschap wordt.

Ik ben in de teksten en de muziek gedoken, en heb een facsimile van de originele partituur gekregen. De Matthäus is het enige werk dat Bach zelf opnieuw heeft uitgeschreven - in kleur. Het wordt als de Bijbel bewaard in de Staatsbibliotheek in Berlijn. Van die studie heb ik een lezing gemaakt, vanuit het perspectief 'wat kan iemand die niet gelovig is opgevoed, leren van de Bijbel'. Een verhaal van twee uur, gelardeerd met muziekfragmenten en schilderijen. Ik krijg daar nog steeds complimenten voor en daar ben ik trots op.

Wij hebben Jan leren kennen als een rustig, maar sterk geëngageerd iemand. Zeer sociaal, met een open en vrijdenkende geest. Jan had ook een warme belangstelling voor kunst en cultuur en was zich sterk bewust van zijn Vlaamse identiteit en taal.

Jan was geen man van grote woorden. Hij hoefde niet op de voorgrond te staan. Zijn kracht zat in zijn aanwezigheid, in zijn rust, in de zekerheid dat alles wat hij deed met zorg gebeurde.

Jan was van opleiding landbouwkundig ingenieur, met specialisatie in landbouweconomie en landbouw­sociologie. Dit werd aangevuld met een aggregaat hoger onderwijs en een postacademische opleiding 'Inleiding tot gerechtelijke expertises'.

Professioneel was Jan directeur van het CCAB (Centrum voor Agrarische Boekhouding en Bedrijfsleiding), een juridisch aparte entiteit binnen de Crelan‑groep die zich specialiseert in boekhouding en bedrijfsadvies voor de landbouwsector.

Tevens was Jan bestuurslid van de VZW AGRO Experten, met diverse expertises binnen de landbouwsector.

Wie met Jan samenwerkte, wist het: hij was altijd voorbereid, altijd correct, altijd met respect voor mensen en organisaties. Jan liet zien wat echte toewijding betekent. Vaak in stilte, zonder applaus, maar met overtuiging. En hij laat wel degelijk diepe sporen na.

En misschien wel het mooiste wat je over iemand kunt zeggen: altijd met het hart op de juiste plaats.

Vandaag voelen we gemis en ongeloof.

Maar ook dankbaarheid. Dankbaar dat we Jan mochten kennen. Dankbaar dat hij deel uitmaakte van onze vereniging.

Dank je wel, Jan. Dank je wel voor wie je was.

We zullen je missen.


Franky De Waele
Lid afdeling Zuid-Oost-Vlaanderen

In haar gedrevenheid en in haar gepassioneerd vragen van aandacht voor dat wat zij belangrijk vond, was Annemarijke al vroeg de grondlegger voor het vak Drama in de lerarenopleiding in Zwolle. Een stevig fundament: Hogeschool Windesheim is de enige hogeschool in Nederland waarin Drama zo stevig verankerd is in het curriculum van de lerarenopleidingen.

Als geen ander wist Annemarijke hoe theater mensen kan verbinden. In 1994 plaatste ze een oproep in de hogeschoolkrant voor liefhebbers van spel en toneel om een toneelclub voor medewerkers op te richten en mee te doen aan een theaterproductie. En niet zomaar eentje: meteen een avondvullende thriller: 'Dodelijk slaapmutsje'.

Collega's uit de hele hogeschool reageerden. Een jaar lang is er met veel plezier en onder leiding en regie van Annemarijke gespeeld, gerepeteerd en gemaakt. De geboorte van de toneelclub was een feit, met als naam Windkracht: een verwijzing naar Windesheim én naar stevigheid. Het leuke is dat er nu al een aantal jaren een studententoneelclub op Windesheim bestaat met de naam Windkracht, ook een erfenis van Annemarijke.

Annemarijke was messcherp in het lezen en analyseren van toneelteksten, bronnenonderzoek en het analyseren van spel. Ze deed dat ook altijd grondig. Ze vond krantenartikelen, grasduinde in haar eigen omvangrijke bibliotheek en wist ook de actualiteit te vervlechten. Haar kennis deelde ze graag en regelmatig gingen spelers met een hele stapel leesvoer naar huis. Bovendien nam ze altijd haar halve huisraad op de fiets mee naar de hogeschool, want je wist maar nooit of we nog wat konden gebruiken in het decor of als attribuut.

Annemarijke was zelf ook een uitstekend speler, met veel gevoel voor timing. Zij memoreerde onlangs nog aan haar laatste rol op haar zeventigste als Els, in de productie Familie, een toneeltekst van Maria Goos. Ze vond het een eer om als oud-medewerker mee te mogen doen in Windkracht. Als oprichter was ze erelid.

Ook bij de Orde heeft ze zich ingezet voor het levend houden van theater. Bij een van de lustrumvieringen heeft Annemarijke met leden van de Orde een voorstelling geregisseerd over de achttiende-eeuwse politicus Joan Derk van der Capellen, opgevoerd in het koor van de Grote Kerk te Zwolle.

In de theatercommissie heeft zij mooie voorstellingen, met toelichting, uitgezocht als leidraad voor de leden. En laten we niet 'De kersentuin' vergeten, waar we met het grootste deel van de leden naartoe zijn geweest in Kampen. Ook al was ze zeer teleurgesteld in de voorstelling, het bood toch voldoende aanknopingspunten om ook met de Orde de tekst nader te verkennen via speloefeningen tijdens een van de bijeenkomsten.

Annemarijke was met veel plezier en inzet lid van de Orde van den Prince en had in de gesprekken een zeer eigen kleurrijke inbreng.  

De laatste jaren begon ze te kwakkelen met haar gezondheid. Na een kleine beroerte traden er ook andere gezondheidsproblemen op, waardoor ze minder makkelijk uit huis kon gaan en ook minder vaak aan de bijeenkomsten van de Orde kon deelnemen. Toen er ook nog een bacterie in de ruggenwervels bij kwam, kon ze niet meer beter worden. Ze verzoende zich snel met haar lot: "Elk leven kent een begin en een einde."

In januari 2026 was ze, na lange tijd afwezigheid, bij de maandelijkse bijeenkomst. Voor veel leden had ze een persoonlijke vraag, of een compliment. Het was een warm weerzien en niemand had kunnen bevroeden dat dit het laatste samenzijn in de Orde met Annemarijke zou zijn.

Liefdevolle herinneringen, prachtige klassieke muziek en heel veel kleurige bloemen hebben haar omringd tijdens het afscheid. We gaan haar aanwezigheid en inbreng bij de Orde missen.

Gea van Soest
Afdeling Zwolle

In 1988 werd Jos lid van de Prince-afdeling Aarschot. Kenmerkend voor hem was dat hij, samen met echtgenote Els, geen vergadering van de afdeling noch van het gewest miste. Afgelopen december was hij bij ons aanwezig. Jos had een groot hart voor de idealen van de Orde van den Prince en voor zijn vrienden aldaar.

Hij overleed op 6 februari en werd op zaterdag 14 februari 2026 in zijn geliefde Tieltse kerk te midden van zijn grote familie en zo vele mensen ten grave gedragen. Samen met het Sint-Donatus koor zorgde zijn petekind Stijn Kolacny van Scala voor de mooie muziek en zang.

Onze afdeling verloor met Jos haar oudste lid en een warme bijzondere man.

René De Keyzer
Lid van de afdeling Aarschot

Het antropomorfisme liet de auteur van Van den vos Reynaerde toe kritiek te geven op machthebbers, geestelijkheid en het volk zonder schrik te moeten hebben voor represailles. Niets wijst erop dat in de toekomst 'de Reynaert', zoals professor Van Oostrom het in zijn boek over de vos noemt, minder actueel zal worden, integendeel. Het is, aldus de spreker, een onverwoestbare en elastische klassieker, met onbeperkt adaptief vermogen. Naar de letter verandert er geen woord aan de oorspronkelijke tekst en toch beweegt het werk met zijn tijd en lezers mee. Of het nu gaat over Tijl Uilenspiegel, Geert Hoste, Philippe Geubels of andere stand-upcomedians: allen dragen in onze Nederlandse cultuur iets van de Reynaert mee, want we zijn ermee opgegroeid. De Reynaert zit in onze genen.

Frits van Oostrom

Professor Frits van Oostrom is een wetenschapper die het grote publiek weet te raken. Hij is emeritus hoogleraar historische letterkunde aan de Universiteit Utrecht. Hij was president van de Nederlandse Academie voor Wetenschappen. Als voorzitter van de Commissie Nederlandse Canon presenteerde hij de Canon van Nederland. Hij ontving eredoctoraten van de Katholieke Universiteit Brussel, de Universiteit Antwerpen en de Open Universiteit. Na de boeken Maerlants wereld over de dertiende-eeuwse Vlaamse dichter Jacob van Maerlant, bekroond met de AKO-literatuurprijs, en Nobel streven over de veertiende-eeuwse ridder Jan van Brederode, bekroond met de Libris Geschiedenis Prijs, heeft hij zich gebogen over de beroemdste vrijbuiter van de Nederlandse literatuur.

Liefdesverklaring

Professor Frits van Oostrom heeft in zijn boek de Reynaert - leven met een middeleeuws meesterwerk meer dan duizend publicaties verwerkt. Het is een liefdesverklaring aan de historische letterkunde, schrijft taalwetenschapster Fieke Van Der Gucht in een recensie in Humo. Voor zijn boek de Reynaert - leven met een middeleeuws meesterwerk ontving hij de Gerrit Komrijprijs. Rob Bekker eindigt in Boekenkrant met: "We willen je horen, Reynaert." Professor Frits van Oostrom heeft de lat heel erg hoog gelegd bij het schrijven van zijn magnum opus, en toch is zijn boek heel toegankelijk.

Verhaal

Even snel door het verhaal: op een dag moet Reynaert verschijnen aan het hof van koning Nobel, waar hij berecht zal worden op basis van de vele klachten die alle dieren daar zullen indienen. Iedereen is aanwezig, behalve de vos zelf. De koning concludeert dat de vos zelf aanwezig moet zijn en beveelt Bruun (de beer) Reynaert te dagvaarden, die hieraan ontsnapt met een list. Vervolgens trapt ook Tibeert (de kat) letterlijk in zijn val, nadat hij ten gevolge van Reynaerts list de schuur binnendringt en vast komt te zitten. Tibeert slaat wild om zich heen, ruïneert hierbij het 'klokkenspel' van de pastoor, doch kan zich bevrijden. Onze vos ontkomt weer. Voor koning Nobel is de maat vol, Reynaert moet berecht worden. Grimbeert (Reynaerts neef) trekt er nu op uit om hem te dagvaarden, onder druk van de doodstraf als hij niet opdaagt. Op dit punt komen we in deel twee van het verhaal waarbij Reynaert aan het hof verschijnt, zijn schuldbekentenis voor het hele volk doet, de koning verleidt met een verhaal over een schat en in ruil hiervoor gratie verkrijgt. Uiteraard verdwijnt hij met de noorderzon, dankzij de zoveelste snode listen.

Wetenschappers en kunstenaars

De spreker deelde de mensen die met Reynaert 'geleefd' hebben in twee hoofdgroepen in, de wetenschappers en de kunstenaars. Hij zoomde in op Auguste Defresne, een telg uit een Maastrichtse bourgeoisfamilie, die eigenlijk een beetje het zwarte schaap was. De dekselse jongen, geboren in 1893,  wilde artiest worden. Hij speelde in 'De vrome speelman' en verhuisde naar Amsterdam, waar hij als eerste Bertold Brecht op het toneel bracht. Via andere werken kwamen we bij zijn boek: De psychologie van 'Van den vos Reynaerde'. Hierin toonde de schrijver aan dat Reynaert de vos een figuur is die in z'n eentje de macht trotseert en waarmee men zich makkelijk kan identificeren. Hij spreekt van een 'epos van verdrongen haat', waarin hij zijn haat tegen de burgermaatschappij uit, waarmee hij erg de draak steekt. Het verhaal is niet enkel grappig doch ook een verhaal van woede, anarchie en een afkeer van procedures. Een ode aan het vrije individu. Hier legt professor Van Oostrom de link naar het onlangs verschenen boek van Tom Lanoye, ReinAard. De tekst heeft veel betekend voor heel veel mensen, ook wetenschappers hebben de passie en bezieling voor deze figuur.

Belangrijkste boeken

Uit de top twintig belangrijkste boeken over de vos Reynaert zoomen we nu in op het werk van Gerard H. Arendt, Die satirische Struktur des mittelniederländischen Tierepos Van den vos Reynaerde. Er werd al veel geschreven, maar er restten nog belangrijke en toch onbeantwoorde vragen. De schrijver verdiepte zich in de structuur van de list en ontdekte een bepaald 'stratageem': de vos Reynaert verzon elke keer voor zijn tegenstander een op maat gesneden verleiding. Hij spreekt deze verleiding nooit onmiddellijk uit, doch verweeft deze subtiel in zijn bredere verhaal. De tegenstander wordt op zijn zwakste plek geraakt en naderhand zelfs weggehoond. Zo geschiedde ook bij koning Nobel, getroffen door de meest subtiele list uit de middeleeuwen.

Slecht

En ja, de dader krijgt de gelegenheid om uit de doeken te doen waarom hij zo slecht geworden is: moeilijke jeugd en slechte vrienden, waarvan hij de dupe werd. Materialisme is de achilleshiel van de monarchie. De koning is geen haar beter dan zijn onderdanen. En Reynaert is een subversieve geest die tot het uiterste gaat en de koning drijft tot zelfhaat en het bekennen van eerverlies. Dit is niet enkel een epos dat afrekent met gezag, maar je ook doet afvragen wat jezelf zou doen als de verleiding toeslaat: blijf je trouw of pak je de winst? Het verhaal toont de kracht en de zwakte van het individu. Maar laat ons ook lachen met de ellende van de ander.

Tot slot maken we kennis met enkele werken die in de loop der eeuwen het belang van Reynaert belichten: een unieke Latijnse vertaling uit de dertiende eeuw, een allervroegst fragment aantoonbaar uit Limburg en een klassieker uit de Oekraïense jeugdliteratuur, een oeroud verhaal als troost voor kinderen in de schuilkelders.

Verrassende kleinoden

Na een losse babbel bij de koffie volgden niet alleen enkele vragen, maar ook verrassende boekjuweeltjes uit de persoonlijke bibliotheek van leden van de beide afdelingen.

Johan Becker opent met een verhaal dat terug gaat naar de lagere en middelbare school, waar hij kennismaakte met het besproken verhaal Reintje de vos en overhandigt een prachtige versie uit 1865 van Hartman uit zijn persoonlijke bibliotheek aan professor Van Oostrom.

Gert Ghijsebrechts haalt daarop een enig exemplaar uit 1661 boven: onderzoek naar de schalksheid van de vos. Om te koesteren! Uit de vragenronde leren we dat het verhaal door de eeuwen heen aan verscheidene versies van censuur onderhevig was. Zoals de scène waarin Tibeert 'het kruis dat de pastoor het meest benut' aanvalt. Onder druk van Plantijn werd dit voor het onderwijs een versie waarin de neus van de pastoor werd afgebeten.

Hierop aansluitend wordt verwezen naar een werk van de Genkse professor Jan Goossens over deze scène in 'De gecastreerde neus', waarin hij diverse elementen inventariseert en analyseert. De dertiende eeuw was alleszins minder preuts dan de zestiende.

Nog een weetje, gecommuniceerd door oud-gewestpresident Limburg Marc Hertens, die de lezing volgde via Teams vanuit Seattle: tijdens haar periode in Wallrath-Grevenbroich heeft Jeannine (echtgenote van Marc) de Fürstin zu Salm Reiffenscheidt, die in 1992 het fameuze Dyck-handschrift van den Vos Reynaerde heeft verkocht aan de Universiteitsbibliotheek van Munster voor 1,5 miljoen Duitse marken, verschillende keren behandeld. De praktijk grensde namelijk aan het domein Schloß Dyck waar de vorstin verbleef.

Mieke Indesteege
Secretaris en webmaster van de afdeling Limburg I

Foto's en de Powerpoint van de spreker zijn te vinden op de webpagina van de afdeling Limburg I.

Streetart-artieste

Lonneke van Zutphen is een bekende streetart-artieste in Zwolle. "Zij werkt al vijftien jaar in binnen- en buitenland. Ze heeft twee ateliers (Lonneke Schildert en Studio Steengoed) in Assendorp. Verder heeft ze 'Trotse Muren' opgericht. In deze setting kunnen jonge streetart-kunstenaars het vak leren en ermee experimenteren. Op de reguliere opleidingen bij bijvoorbeeld de hogeschool voor kunstonderwijs Artez is er geen aparte studierichting Street Art."

"Lonneke woont in Assendorp en iedere dag fiets zij langs haar eigen kunst. Sinds 2021 werkt zij als eerste in Nederland met 'luchtzuiverende verf'. Totaal wat anders dan de autolak die in het begin van de beweging gebruikt werd. Zij wil met haar streetart laten zien dat er nog steeds mooie natuur is. Ze schildert kunstwerken met flora en fauna."

Wandelingen

In 2024 nam Lonneke het initiatief met Armania Smit om drie wandelingen langs streetart-kunst in Zwolle te ontwikkelen. Inspiratie daarvoor deed ze op in Leeuwarden. "En met succes! Eén wandeling is in de wijk Dieze, de andere in de wijk Assendorp en er is een overall wandeling door heel Zwolle. Al wandelend kijk je heel anders naar Zwolle. Er is een app van de wandeling, die je op je telefoon kunt zetten."

Veertig jaar

Hopelijk blijft de verf op de legale kunstwerken net zo goed hechten als de matte HEMA-verf van het jongetje in de rechtbank. "We kunnen dan wel veertig jaar plezier hebben van deze streetart-kunstwerken als nieuwe kunstuiting, maar: bescherming tegen vernieling van de legale kunstwerken is wel een punt. Je raakt zo in een juridische strijd verwikkeld: welk recht gaat voor? Het particuliere eigendomsrecht met betrekking tot de muur of de auteurswet met betrekking tot de kunstschildering? Een student van de universiteit Tilburg heeft over die botsing van rechten een scriptie geschreven. Ik parkeer die vraag."

Op de webpagina van de afdeling Zwolle is onder het artikel over deze lezing een veelheid aan graffiti-foto's te vinden, zowel als fotogalerij als in de bijbehorende presentatie (onder het artikel).