Stef Grondelaers (°1966) is senior onderzoeker bij het Meertens Instituut in Amsterdam. Eerder was hij verbonden aan de KU Leuven en de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij is vooral geïnteresseerd in de variatie en de ontwikkeling van het Nederlands in België, Nederland en Suriname. De afgelopen jaren heeft hij meegeschreven aan de visie van de Nederlandse Taalunie op taalvariatie.

'Taalverloedering' is een term die vaak gebruikt wordt om de vermeende achteruitgang van een taal aan te duiden, vaak in de context van taalverandering onder invloed van andere talen of door het gebruik van tussentaal. Stef Grondelaers: "In de 16e eeuw ontstond in alle Europese landen het verlangen naar perfect homogene standaardtalen, maar in geen enkel land leverde dat verlangen een normtaal op die volledig aansloot bij die utopie. Europese standaardtalen zijn daardoor in mindere of meerdere mate variabel, en de (ogenschijnlijke) toename van die variatie leidt tot frustratie bij taalbewakers en tot ongerustheid bij taalgebruikers."

In Nederland lijkt de afstand tussen droom en werkelijkheid op het gebied van standaardtaal veel kleiner dan in Vlaanderen. Nederlanders stellen zich weinig vragen bij hun standaardtaal, en ze mopperen misschien over innovaties zoals 'hun hebben dat gemaakt', maar ze worden er doorgaans niet kwaad of ongerust van, zoals veel Vlamingen wel nog van tussentaal.

In zijn lezing gaat Stef Grondelaers op zoek naar de oorsprong van dat verschil tussen Nederland en Vlaanderen. Geïnspireerd door zijn onderzoek van de afgelopen decennia stelt hij zich bovendien de vraag of het zinvol is om heimwee te hebben naar de illusie van een perfecte standaardtaal, en of het verstandig is om 'hun hebben' of tussentaal als taalverloedering te stigmatiseren.

Stef Grondelaers: "Met die vragen predik ik overigens geen linguïstische vrijbuiterij: elke taalgemeenschap heeft behoefte aan normen, maar eerder dan te discussiëren over hoe streng die normen moeten zijn, zouden we ons beter de volgende vraag stellen: in welke contexten en genres zijn de strengste normen nodig, en in welke (andere) contexten is er meer plaats is voor de linguïstische profilering van de eigen identiteit?"

Aanmelden voor de lezing (23 september, 20.00 uur) kan op de website van de Prince-Academie.

Over de andere lezingen en debatsalons lees je verder in deze PrincEzine meer.

Op het Taalfeest worden taalkunstenaars, taalexperts en taalliefhebbers uit Vlaanderen en Nederland verwacht. Paulien Cornelisse spreekt er over het Nederlandste Nederlands, Fieke Van der Gucht over vloeken en schelden, Wim Daniëls over de spraakmakende taal die het Nederlands nog steeds is.

Ook de OvdP zal er zijn. In een sessie van veertig minuten zullen we het hebben over het taalgevoel van Nederlanders en Vlamingen. Loopt er een grens qua taalgevoel tussen Nederland en Vlaanderen? En zo ja, hoe ziet die grens eruit en waar loopt ze? Voor Vlaanderen neemt Ruud Hendrickx deel aan het gesprek. Hij is voormalig taaladviseur van VRT, hoofdredacteur van de Grote Van Dale en bestuurslid van de OvdP. Voor Nederland neemt Rick de Leeuw deel. Hij is 'een Nederlands fenomeen en sinds jaar en dag wereldberoemd in Vlaanderen', zoals hij zichzelf omschrijft op zijn website. Hij schrijft romans en gedichten, manifesteert zich op radio en televisie en treedt nog altijd op als zanger.

De OvdP heeft ook op een kraampje op de taalmarkt, zodat de feestvierders met onze organisatie kennis kunnen maken.

Tickets zijn te koop op de website van het Taalfeest. OvdP-leden die zich melden bij het kraampje op de taalmarkt, krijgen 15 euro inschrijfgeld terugbetaald.

'Neerlandia' is een Nederlands-Vlaams kwartaaltijdschrift over taal, cultuur en maatschappij, met bijdragen die zowel de Nederlander als de Vlaming aanspreken. Want wat maatschappelijk in Nederland speelt, is ook voor Vlaanderen van betekenis - en omgekeerd. Onze gedeelde geschiedenis kent talloze boeiende episodes die, mede dankzij recent onderzoek, steeds opnieuw tot de verbeelding spreken. Evenzeer blijft de gemeenschappelijke cultuur ons verbinden. Daarnaast is de belangstelling voor de Nederlandse taal groot, ondanks terechte zorgen over haar positie. In 'Neerlandia' krijgt de taal dan ook de aandacht die zij verdient.

Het tijdschrift brengt de inhoud in de vorm van artikelen, interviews, columns en recensies, verzorgd in een aantrekkelijke, hedendaagse vormgeving. Het nieuwste nummer kun je op de website van ANV inkijken.

Voor leden van de OvdP is er een bijzondere abonnementsactie: een jaarabonnement (vier nummers) voor 30 euro in plaats van 40 euro. Dit aanbod is geldig tot en met 15 oktober 2025.

Je kunt je aanmelden door een e-mail te sturen naar info@ovdp.net met je naam en adres.

Voor het Gesproken Corpus van de Nederlandse Dialecten (GCND) wil de universiteit van Gent haar collectie dialectbanden (grotendeels te beluisteren op Dialectloket en de Dialectenbank), digitaal transcriberen en verder bewerken om ze beter doorzoekbaar te maken. Op die manier hopen ze het materiaal toegankelijk te houden voor het nageslacht.

In de voorbije jaren zijn studenten ingeschakeld om de banden te transcriberen, maar aangezien die niet altijd met het lokale dialect opgevoed zijn, sluipen er fouten in de transcripties. De onderzoekers zijn daarom op zoek naar vrijwilligers uit Nederland (specifiek uit Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht, Overijssel, Gelderland, Groningen, Flevoland en Drenthe) die het dialect nog goed beheersen én transcripties uit de eigen streek willen verbeteren in Word of op papier.

Heb je interesse? Neem dan contact op met de coördinator van het project Lien Hellebaut.

Aan het Dialectloket werken ook OvdP-leden mee: Jacques Van Keymeulen (afdeling Gent Willem I) is projectleider, Veronique De Tier (afdeling Hulst) is redacteur van het Woordenboek van de Vlaamse dialecten.

De nummers van 'Noord & Zuid' zijn meestal thematisch opgebouwd. Vaak zijn dat abstracte thema's met titels als rituelen, taal, stilte, vrijheid of tijd. Dit keer koos de redactie voor iets anders. Het nieuwe nummer heet 'Weerhaakjes': geen abstract thema, maar iets concreets – een haakje waaraan iets blijft hangen.

In dit nummer draait het niet om de weerhaakjes zelf, maar om wat eraan is blijven hangen. Het kan gaan om een zin, een tekening, een uitspraak, een passage of zelfs één enkel woord.

Eenentwintig auteurs selecteerden elk hun eigen 'weerhaakje': iets dat hen raakte, dat ze onthielden, onderstreepten of bewaarden. Daarbij schreven ze een korte persoonlijke toelichting. Het resultaat is een rijk en gevarieerd geheel, soms verbonden aan hun vakgebied, soms verrassend los daarvan.

Zo groeide dit nummer uit tot een lappendeken van treffende fragmenten, uiteenlopende stijlen en originele vormgeving. En toch vormt het meer dan een verzameling losse eindjes: samen tonen de bijdragen wat mensen raakt, inspireert en waard is om te onthouden.

Als je het papieren nummer nog niet hebt ontvangen, kun je alvast de digitale versie bekijken op de OvdP-website.

De Roets is een ideëel project met een duidelijke missie: bij het brede publiek interesse wekken voor de boeiende en inspirerende geschiedenis van de Lage Landen. Niet met saaie en dode feiten, maar als een warme inspiratiebron die tijdloze, positieve verbondenheid schept en fierheid wekt over wat verwezenlijkt werd door hen die ons in Vlaanderen voorgingen. 

Concept

Het concept is eenvoudig. Elke week is er een verrassend, pittig verteld verhaal over een bekende of minder bekende markante Lage Lander. Over Thomas van Cantimpré bijvoorbeeld, die al in de dertiende eeuw een soort middeleeuwse Wikipedia bedacht. Over Alice Buysse, de zus van Cyriel, die, lang voor GAIA, dierenactiviste werd. Over Olympiër Jacques Rogge, die liever keizer dan graaf werd en Jan Baptist Verlooy die veel meer was dan de eerste flamingant. En over die andere Jean Baptist die als Toots met zijn mondmuziekske de wereld veroverde. Je leest er hoe Aleidis van Bourgondië Hertoginnedal stichtte, dat Hugo Schiltz naast politicus ook dichter was en dat hoofdredacteur Manu Ruys zijn jeugd doorbracht in de Antwerpse… Wetstraat. Wist je trouwens dat niet de Duitser Felix Wankel maar de Limburger Staf Beckers de wankelmotor uitvond? En dat Mechelaar Lodewijk van Beethoven als plusopa zijn roemruchte naamgenoot de liefde voor muziek bijbracht?

52 verhalen

Het zijn slechts enkele van de 52 verhalen in De Roets 2026. Geschreven door een enthousiast team vrijwilligers en geruggesteund door kritische historici. Als toemaatje staan er wekelijks ook toffe weetjes in en - verspreid over de kalender - heel wat leuke raadsels en historische puzzels. Sinds meer dan twintig jaar is deze week- en muurkalender een vaste waarde voor wie graag in de boeiende geschiedenis van de Lage Landen duikt en een ideaal vintage geschenk voor onder de kerstboom. Voor slechts 17,99 euro te koop of bestelbaar in onder meer De Standaard Boekhandel of rechtstreeks via de website www.roetsinfo.eu. De statuten van vzw De Roets bepalen overigens dat elke ontvangen euro geherinvesteerd wordt in haar missie.

Duizend

Welke meer dan duizend Lage Landers intussen al aan bod kwamen, lees je op www.roetsinfo.eu. Misschien heb je zelf ook een voorstel voor een markante persoonlijkheid die best een extra spotlichtje verdient? Hij of zij moet wel overleden zijn. Alle suggesties zijn welkom via contact@roetsinfo.eu. Guido Van Gheluwe? Die kwam al in De Roets 2018 aan bod. En neen, hij was geen formule 1-piloot…

Jo Vranckx
Eindredactrice De Roets
Lid van de afdeling Keerbergen

De geschiedenis van de zorgverlening aan zieken, behoeftigen en gewonden in Antwerpen gaat meer dan duizend jaar terug. Katholieke instellingen, stedelijke overheden en weldoeners bekommerden zich om de opvang van zieken, pelgrims, armen en gehandicapten, en richtten caritatieve instellingen op om deze meest kwetsbare medeburgers te herbergen en te verzorgen.

Tegen het einde van het Ancien Régime en vooral na de Franse Revolutie groeide het inzicht dat zorg ook medisch-professioneel georganiseerd moest worden. Zorginstellingen werden daarbij geseculariseerd. Dat proces legde de basis voor de gezondheidszorg zoals wij die vandaag kennen.

Het Lambotte Museum belicht deze evolutie met de tentoonstelling 'Caritas en Ars Medica: Zieken, ziekten en instellingen in Antwerpen door de eeuwen heen' van 2 oktober 2025 tot en met 15 augustus 2026.

De tentoonstelling toont niet alleen de historische ontwikkeling van de caritas en de zorgverlening, maar ook hoe kunstenaars vandaag dit thema op indringende en pakkende wijze verbeelden.

De tentoonstelling wordt geopend op woensdag 1 oktober 2025 om 17.00 uur (Heilige Geeststraat 21, 2000 Antwerpen). Wil je erbij zijn? Stuur dan uiterlijk vrijdag 26 september 2025 een mailtje naar info@museumgeneeskunde.be, met je naam, adres en het aantal deelnemers.

Een van de drijvende krachten achter het Lambotte Museum is professor Robrecht (Bob) Van Hee, medisch historicus en lid van de afdeling Antwerpen-Middelheim. Bij het verschijnen van zijn boek over de geschiedenis van het Stuivenbergziekenhuis in Antwerpen was Bob te horen bij Radio 2 Antwerpen.

Hoelang ben je al lid en welke functies en/of verantwoordelijkheden heb je binnen de Orde van den Prince sindsdien gehad?

Ik ken de Orde al sinds mijn jeugd, want mijn moeder is al zeer lang lid van de stichtingsafdeling Kortrijk. Ik was zeer verrast toen ik het ledenboekje zag liggen bij een buurman in Vosselaar. Hij bleek een van de oprichters te zijn van de afdeling Kempen en nodigde mij uit om lid te worden. Ik ontdekte een warme en een boeiende afdeling waar mijn echtgenote en ikzelf een vriendengroep vonden. Na enkele jaren mocht ik me bij het bestuur vervoegen als NT&C-coördinator. Dit bleek het begin van een zeer bloeiende carrière. In het volgende bestuur bleef ik aan als secretaris en nu ben ik nog een jaar voorzitter van onze afdeling.

Wat doe of deed je naast de Orde van de Prince?

Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in de commerciële kant van onze maatschappij en ben eind vorige eeuw aan de slag gegaan bij telecombedrijf Alcatel, eerst in Antwerpen en dan zes jaar in Shanghai. Daarna ben ik zelf een softwarebedrijf begonnen.

Waarom wilde je bestuurslid worden? En waarom deze functie? Hoe is dat gegaan?

Tijdens de laatste Algemene Raad deed de president een oproep voor kandidaten die de vacante functie van algemeen penningmeester wilden opnemen. Aangezien ik wel wat ervaring heb met centen tellen en ik daarenboven sterk onder de indruk was van de aanpak en visie van de president en het bestuur, gaf ik te kennen dat ik mij graag kandidaat stelde.

Wat is het belangrijkste dat je gaat oppakken?

In de voorbije maanden hebben we al stappen gezet om de boekhouding vanaf dit boekjaar te digitaliseren. Daarnaast werken we initiatieven uit om de middelen van de OvdP meer te besteden aan activiteiten die de Nederlandse Taal en Cultuur stimuleren dan aan interne werking.

Hoe denk je dat je na je afscheid herinnerd zal worden?

Zelfs tijdens de vakantieperiode is het Bestuur enkele keren samengekomen en ik ontdekte en ontdek een groep van zeer geëngageerde en fijne bestuursleden die de ambitie hebben om onze vereniging te doen bloeien. Ik heb er alle vertrouwen in dat we met dit bestuur herinnerd zullen worden voor inhoudelijke en organisatorische initiatieven die onze vereniging nog relevanter maakt in deze boeiende tijden.

Lezingenreeks 'China in vier tijden: van keizerrijk tot wereldmacht'.

China is de laatste tijd niet meer weg te slaan uit het nieuws. Waar komt de brandende ambitie van dat land vandaan? Hoe ontwikkelde China zich in een sneltreinvaart tot een nieuwe wereldmacht? Waar wil het naartoe? En vooral: hoe moeten wij in het Westen ermee omgaan?

Veerle De Vos
De grenzeloze ambitie van China vanuit een historisch perspectief
27 oktober 20.00 uur

Veerle De Vos is VRT-journalist en auteur. Ze woonde twee jaar in China. Met haar boeken probeert ze het begrip voor China, zijn geschiedenis en zijn cultuur te vergroten. We duiken met Veerle De Vos in het verleden om het heden te begrijpen en beter voorbereid te zijn op de toekomst. Veerle De Vos spreekt over China's historische erfenis en cultuur en de invloed hiervan op de moderne Chinese identiteit. Meer info.

Henk Schulte Noordholt
Binnenlandse politieke cultuur in China
25 november 20.00 uur

Sinoloog Henk Schulte Noordholt is een expert in de politieke cultuur van China en de relatie met het westen, met name de democratie. Jan Dheedene zal hem interviewen. Meer info.

Pascal Coppens
China als wereldleider in innovatie en slimme technologie
16 februari 2026 20.00 uur

Waar China zich vroeger opstelde als fabriek voor de wereld, neemt het land nu het voortouw in de technologische vernieuwing en muteert van 'zelfredzaamheid' naar toonaangevende wereldwijde innovator, ook wat betreft het samenlevingsmodel. Pascal Coppens is China-expert, auteur en keynote spreker. Meer info.

Frans-Paul van der Putten
China in geopolitieke context
16 april 2026 20.00 uur

Frans-Paul van der Putten studeerde geschiedenis en promoveerde op Europese bedrijfsstrategieën en (geo)politieke risico’s in China aan het begin van de twintigste eeuw. Hij werkte als China-onderzoeker bij Instituut Clingendael en was medeoprichter en hoofd van het Clingendael-China-Centre. Oud-diplomaat Pieter Langenberg zal hem interviewen. Meer info.

Mieke Langenberg-Tissot van Patot
Lid werkgroep Prince-Academie 

In het eerste deel van deze lezing vertelde de op Curaçao wonende Nederlandse schrijfster Elodie Heloise over de ontstaansgeschiedenis van de recent uitgebrachte Kompa Nanzi-boeken. Ze zijn verschenen in vier talen: Papiamentu, Papiamento, Engels en Nederlands. De Kompa Nanzi-verhalen zijn op de Antillen bekend erfgoed. Kompa Nanzi komt uit Afrika en was waarschijnlijk een Ashanti-hoofd. Velen van van de afdelingsleden kennen de versie van Nilda Pinto en mogelijk ook de Nederlands-Papiamentse versie van het Curaçaose Princelid Sidney Joubert.

Tekeningen

De tekeningen in deze boeken over Kompa Nanzi zijn gemaakt door Toon van Ham, een in 1988 overleden kunstenaar uit Utrecht, die zelf nooit in Curaçao is geweest. Toon kwam in aanraking met Antilliaanse studenten in Utrecht. Hij heeft op basis van de verhalen van deze studenten de tekeningen gemaakt. De Wereldomroep heeft vervolgens tien verhaaltjes van Kompa Nanzi in beeld gebracht met stills van Toon van Ham. Deze verhaaltjes zijn tweemaal vertoond en daarmee was het klaar. Bij cultureel centrum Landhuis Bloemhof op Curaçao werd eind 2022 een expositie georganiseerd over Kompa Nanzi, waarbij ook de tekeningen van Toon van Ham boven water kwamen. De expositie werd gevolgd door een literair café, met zeer veel discussie over de vraag of Kompa Nanzi geschikt is voor kinderen of niet.

Pilot

Naar aanleiding van het literair café besloot men in een pilot te onderzoeken hoe de verhalen voor kinderen zouden zijn. Een projectgroep werd gevormd. Het verhaal Nanzi en de prinses werd uitgeprobeerd in diverse groepen 7 en 8 van het funderend onderwijs (FO) en in klassen 1 en 2 van het voortgezet onderwijs (VO). De leerlingen waren positief over het verhaal en het gesprek over normen en waarden dat erop volgde. Op basis daarvan constateerde de projectgroep dat het zeker de moeite waard zou zijn om de Kompa Nanzi-verhalen met de originele tekeningen uit te brengen voor de schoolgaande jeugd.

Geld

Helaas was er op dat moment, eind 2023, geen geld. Maar gelukkig had het Letterenfonds besloten zich open te stellen voor alle onderdelen en talen van het Koninkrijk, waardoor er vanuit dit fonds subsidie kon komen om het project uit te voeren. De rechten op de tekeningen en op de verhalen van Nilda Pinto moesten geregeld worden, de verhalen werden wat uitgebreid, er werd een rode lijn in aangebracht, tekst en tekeningen werden op elkaar afgestemd, vertalingen geregeld, lesbrieven gemaakt, enzovoorts. Uiteindelijk zijn acht van de tien verhalen gekozen en uitgewerkt. In het boek is ook uitleg toegevoegd over de herkomst van Kompa Nanzi en de geschiedenis van het project. De boeken komen beschikbaar voor scholen in het hele Koninkrijk. Achter in het boek staat een QR-code voor leerkrachten, die daarmee toegang krijgen tot lesmateriaal op een website. Voor elk niveau zijn er in elke taal twee lessen, waarbij de centrale vraag is: wat zou jij doen?

Distributie

De boeken voor Curaçao liggen opgeslagen bij MCB en distributie zal gebeuren door Caribbean Cargo. MCB zorgt ook voor opslag en distributie op de andere eilanden. In Nederland worden de boeken verspreid via schoolbibliotheken. De boeken worden verspreid aan het begin van het nieuwe schooljaar en er wordt gehoopt dat leerkrachten het oppakken. Er komt ook een website waarop de verhalen verteld worden. De boeken zullen niet verspreid worden in Suriname, omdat dat land niet onder het fonds valt. Bovendien is er verschil tussen Kompa Nanzi (Antillen) en Anansi de spin (Suriname).

Les

In het tweede deel van de lezing kregen we een les zoals tijdens de pilot gebeurde. Marjan de Visser, lid van de afdeling Curaçao, las het verhaal Nanzi en de prinses op een schitterende manier voor, terwijl de tekeningen op het digitale scherm verschenen. Het gezelschap luisterde en keek ademloos, want het was prachtig. Hierna volgden vragen aan het publiek in de trant van: wat zou jij doen als je Kompa Nanzi was? Er kwam veel los. In de klas gaat zo'n gesprek van eerst heel geleid naar steeds meer vrij. Volgens sommigen is het brengen van meer bekendheid over Curaçao op vooral Nederlandse scholen heel erg nodig. De Kompa Nanzi-boeken kunnen daarbij helpen.

Vragen en antwoorden

Elke school zal een doos met veertien boeken krijgen, dat zijn gemiddeld twee of drie boeken per klas. Bedoeling is dat de verhalen worden voorgelezen, met de tekeningen erbij van de website. De tekeningen in het boek zijn blauwig, op het digitale scherm zijn ze meer sepia.

Komen de boeken ook in de verkoop? Voorlopig nog niet. Ze zijn gratis voor scholen, want educatief. Maar uiteindelijk zullen ze wel te koop zijn (er is vraag naar).

Tekenaar Toon van Ham komt uit een gezin van elf kinderen en er zijn vreemde paralellen tussen gebeurtenissen in zijn leven en die van Nanzi.

De oplage is 5.200 boeken. Op Curaçao worden boeken in de talen Nederlands, Engels en Papiamentu bezorgd, op Bonaire in Nederlands, Engels en Papiamentu, op Aruba in het Papiamento en het Nederlands. In Sint-Maarten in het Nederlands en Engels. Op Saba en Statia (Sint-Eustatius) komt alleen de Engelstalige versie.

Je kunt de Nanzi-verhalen vergelijken met sprookjes. Ze werken verbindend en berusten op een gezamenlijke cultuur.

De theatergroep van Albert Schoobaar heeft het verhaal Nanzi en de prinses uitgevoerd in de vorm van een talkshow en een rechtszaak. Het vertellen van het verhaal kan daaraan voorafgaan en zo krijg je een mooie samenwerking met meerdere perspectieven.

Marion Thomasia
Webredacteur van de afdeling Curaçao