การนิเทศในห้องเรียน

กระบวนการนิเทศภายในโดยใช้ห้องเรียนเป็นฐาน

----------------------------

กระบวนการนิเทศการศึกษา ในระดับสถานศึกษา คือ การนิเทศภายในโรงเรียน ซึ่งเป็นกิจกรรมสำคัญในการสนับสนุนการเรียนการสอนภายในโรงเรียน ให้ดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ ของผู้บริหารสถานศึกษาซึ่งเป็นหน้าที่ที่สำคัญอย่างหนึ่งของผู้บริหารสถานศึกษาต้องดำเนินการให้เกิดขึ้น ภายในโรงเรียนและครูได้ปรับปรุงคุณภาพการเรียนการสอนภายในชั้นเรียนและโรงเรียนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น รวมทั้งเป็นกระบวนการประกันคุณภาพของโรงเรียนว่า โรงเรียนสามารถบริการจัดการภายในโรงเรียนจนถึง เป้าหมายสุดท้ายคือ คุณภาพผู้เรียนตามมาตรฐานหลักสูตรและเป้าหมายที่ตั้งไว้ หน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน  จึงได้กำหนดกระบวนการการนิเทศบูรณาการโดยใช้พื้นที่เป็นฐาน ในการนิเทศการศึกษาของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยได้ศึกษาหลักการ แนวคิด ทฤษฏี ของการนิเทศเป็น ๕ ขั้นตอน ดังนี้

โดยมีรายละเอียดแต่ละขั้นตอน มีดังนี้

 ขั้นที่ ๑ การศึกษาสภาพปัจจุบัน  โรงเรียนศึกษาวิเคราะห์สภาพปัญหาและความต้องการ  ในแก้ปัญหาหรือพัฒนา ดังนี้

๑.๑ การจัดทำข้อมูลสารสนเทศพื้นฐาน เพื่อเป็นข้อมูลในการพิจารณาวางแผน การดำเนินงาน

๑.๒ การแลกเปลี่ยนระดมความคิด วิเคราะห์เพื่อหาสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นและความต้องการ ในการพัฒนาตามบริบทของหน่วยงาน

๑.๓ การจัดลำดับปัญหาและเลือกปัญหาที่เป็นความจำเป็นหรือต้องการในลำดับเร่งด่วนหรือลำดับที่เห็นว่าสำคัญที่สุด

๑.๔ การสร้างการรับรู้ระหว่างผู้นิเทศและผู้รับการนิเทศ ด้วยวิธีการต่าง ๆ เช่น การประชุม สร้างแนวคิด สร้างวิสัยทัศน์หรือสร้างเป้าหมายร่วมกันในการดำเนินงาน

๑.๕ จัดทำโครงการ กิจกรรมที่มีวัตถุประสงค์ในจัดการเรียนรู้และการนิเทศภายในสถานศึกษาอย่างเป็นระบบ

ขั้นที่ ๒ การวางแผนการนิเทศ เป็นการนำปัญหาและความต้องการ กำหนดรายละเอียดของกิจกรรมในการจัดทำแผนนิเทศ ดังนี้

๒.๑ กำหนดแนวทาง/วิธีการการพัฒนาที่หลากหลายตามปัญหาที่เกิดขึ้น ตามความต้องการ และจำเป็น มีการใช้กระบวนการชุมชนการเรียนรู้วิชาทางวิชาชีพ (Professional Learning Community : PLC) และการศึกษาชั้นเรียน (Lesson Study) เป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาวิชาชีพครูและการพัฒนา ผู้เรียนอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง

๒.๒ เลือกแนวทาง/วิธีการในการพัฒนาโดยการมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

๒.๓ วางแผนการดำเนินงานพัฒนา 

  - การประชุมเตรียมการนิเทศ เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจร่วมกัน 

  - สร้างคณะนิเทศ เป็นทีมงานในการนิเทศร่วมกัน 

  - กำหนดประเด็นการนิเทศ เป็นการกำหนดเนื้อหาที่จะนิเทศ   

  - กำหนดระยะเวลาในการนิเทศ โดยกำหนดระยะเวลาในการนิเทศที่เหมาะสมกับ การแก้ปัญหาและการพัฒนา 

   - กำหนดวิธีการนิเทศและกิจกรรมการนิเทศที่เหมาะสมตามสภาพปัญหาและ ความต้องการ เช่น การประชุมสัมมนา การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การสังเกตชั้นเรียน การสาธิต การบันทึกวิดีโอ และการถ่ายภาพ การสัมภาษณ์ การ Coaching & Mentoring ฯลฯ โดยเน้นการใช้ ICT ในรูปแบบต่างๆ เช่น การ ใช้ Line Application การ ใช้ Clip Video  ใช้ Video Line You Tube Facebook Live เป็นต้น

๒.๔ จัดทำแผนนิเทศ ประกอบด้วย หลักการและเหตุผล วัตถุประสงค์ เป้าหมาย แผนการ ดำเนินการ กิจกรรมสำคัญ ปฏิทินการปฏิบัติงาน ทรัพยากรที่ต้องการ เครื่องมือนิเทศ ผลที่คาดว่าจะได้รับ

ขั้นที่ ๓ การสร้างสื่อและเครื่องมือนิเทศ สื่อและเครื่องมือนิเทศเป็นสิ่งที่จะช่วยให้การนิเทศมีประสิทธิภาพ บรรลุวัตถุประสงค์ และ เป็นสิ่งที่จะช่วยเก็บรายละเอียดที่ผู้รับการนิเทศไม่สามารถแสดงออกมาได้ และสามารถเก็บข้อมูลนำมา เปรียบเทียบผลที่เกิดขึ้นเพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนา และสิ่งที่ทำให้มีความเข้าใจตรงกันระหว่างผู้นิเทศและผู้รับการนิเทศ โดยในขั้นนี้มีกิจกรรมที่สำคัญ คือ  

๓.๑ สร้างสื่อการนิเทศที่ทำให้การนิเทศบรรลุวัตถุประสงค์ เช่น วิธีการนิเทศ ทักษะการ นิเทศ เทคนิคการนิเทศ โดยเป็นสื่อที่สอดคล้องคล้องในยุคศตวรรษที่ ๒๑ เน้นการใช้ ICT ในรูปแบบต่างๆ เช่น E-portfolio  การใช้ Line Application การใช้ Clip Video   การใช้ Video Line YouTube Facebook Live เป็นต้น

๓.๒ สร้างเครื่องมือการนิเทศเพื่อเก็บข้อมูลเป็นแนวทางในการแก้ปัญหาและพัฒนา ตรวจสอบ ติดตามความก้าวหน้าของการดำเนินงาน และการประเมินผลการดำเนินงาน ซึ่งเป็นเครื่องมือที่มี คุณภาพ ใช้ง่าย สามารถเก็บข้อมูลที่ตอบประเด็นปัญหาความต้องการ และเป็นประโยชน์ในการแก้ปัญหา ปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศึกษา

ขั้นที่ ๔ การปฏิบัติการนิเทศ ดำเนินการนิเทศตามวิธีการการนิเทศและกิจกรรมการนิเทศที่กำหนด

 โดยมีกิจกรรมที่สำคัญ คือ

๔.๑ ประชุมเตรียมการก่อนการนิเทศ เพื่อสร้างความเข้าใจของผู้นิเทศ ให้การนิเทศเป็นไป อย่างมีประสิทธิภาพ

๔.๒ นิเทศตามขั้นตอน ระยะเวลา และใช้เครื่องมือตามที่กำหนด

๔.๓ ครูผูู้สอนได้รับการนิเทศและการสะท้อนผลการนิเทศ

๔.๔ สร้างเครือข่ายความร่วมมือ ปรับปรุงและพัฒนาการดำเนินงานการนิเทซในระดับต่าง

ขั้นที่ ๕ การประเมินผลและรายงานผล   โดยมีกิจกรรมที่สำคัญ คือ

๕.๑ ประเมินความก้าวหน้าของการดำเนินงาน เช่น การดำเนินงานของผู้รับการนิเทศ เพื่อนำผลไปปรับปรุงแนวทางการดำเนินงาน

๕.๒ ประเมินผลการนิเทศเมื่อเสร็จสิ้นการปฏิบัติการนิเทศตามระยะเวลาที่กำหนด นำผลมาวิเคราะห์ไปใช้ในการพัฒนา หรือในแต่ละปีการศึกษา

๕.๓ นำผลการนิเทศที่เป็นปัญหา อุปสรรคและข้อเสนอแนะไปพัฒนาการนิเทศในครั้งต่อไป หรือในปีการศึกษาต่อไป

๕.๔ โรงเรียนคัดเลือกผลงานที่เป็นแบบอย่างในการปฏิบัติที่ดี(Best Practice) โดยจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้และแผยแพร่ผลงานต่อไป 

๕.๕ รายงานผลการนิเทศต่อผู้เกี่ยวข้องต่อไป

......................

การนิเทศการสอนในห้องเรียน

      การนิเทศการสอนในห้องเรียนเป็นกระบวนการที่ผู้นิเทศ (เช่น หัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้  หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษา) เข้าสังเกตและให้คำแนะนำเพื่อพัฒนาคุณภาพการสอนของครู   โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อปรับปรุงวิธีการสอน สร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่ดี และส่งเสริมผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียน

วัตถุประสงค์ของการนิเทศการสอนในห้องเรียน

     1. พัฒนาทักษะการสอนของครู - ช่วยให้ครูมีเทคนิคและวิธีการสอนที่เหมาะสมกับนักเรียนมากขึ้น

     2. ปรับปรุงกระบวนการเรียนการสอน - วิเคราะห์และแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในห้องเรียน

     3. ส่งเสริมการจัดการชั้นเรียน - ช่วยครูในการจัดการพฤติกรรมนักเรียนและสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่ดี

     4. ยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน - มุ่งเน้นให้นักเรียนมีผลการเรียนที่ดีขึ้น

     5. สร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างครูและผู้นิเทศ - ส่งเสริมการทำงานร่วมกันและการเรียนรู้จากกันและกัน

ขั้นตอนการนิเทศการสอนในห้องเรียน

1. การวางแผน (Pre-observation Conference)

     ผู้นิเทศและครูร่วมกันกำหนดเป้าหมายและแผนการสอน

     ครูเตรียม แผนการสอนและสื่อการเรียนรู้ให้พร้อม

     ผู้นิเทศอธิบายวัตถุประสงค์และวิธีการสังเกตการสอน

2. การสังเกตการสอน (Observation)

     ผู้นิเทศเข้าสังเกตการสอนในห้องเรียน

     บันทึกข้อมูลเกี่ยวกับวิธีการสอน การมีส่วนร่วมของนักเรียน และบรรยากาศในห้องเรียน

     ใช้เครื่องมือสังเกต เช่น  แบบฟอร์มสังเกตการสอน หรือการบันทึกวิดีโอ

3. การให้คำปรึกษา (Post-observation Conference)

       ผู้นิเทศและครูพูดคุยเกี่ยวกับผลการสังเกตการสอน

       ผู้นิเทศให้ข้อเสนอแนะและคำแนะนำเพื่อปรับปรุงการสอน

4. การติดตามผล (Follow-up)

       ผู้นิเทศติดตามความก้าวหน้าและผลการปรับปรุงการสอนของครู

       จัดกิจกรรมเสริม เช่น การฝึกอบรมหรือการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างครู

.......

✅ รูปแบบการนิเทศการเรียนการสอนในห้องเรียน (Onsite และ Online)

🏫 1. นิเทศการสอนแบบ Onsite (ในชั้นเรียนจริง)

💻 2. นิเทศการสอนแบบ Online (ผ่านระบบออนไลน์)

✅ 3. การนิเทศแบบผสม ผสมผสานการนิเทศแบบ Onsite (ในชั้นเรียน) และ Online (ผ่านระบบดิจิทัล) เพื่อให้เกิดความยืดหยุ่น เหมาะสมกับบริบทโรงเรียน และประสิทธิภาพในการพัฒนาครู

เครื่องมือที่ใช้ในการนิเทศการสอน

     1. แบบฟอร์มสังเกตการสอน - ใช้บันทึกข้อมูลเกี่ยวกับการสอนของครู

     2. แบบประเมินการสอน - ใช้ประเมินประสิทธิภาพการสอน

     3. บันทึกวิดีโอการสอน - ช่วยให้ครูและผู้นิเทศวิเคราะห์การสอนได้ละเอียดยิ่งขึ้น

     4. แบบสอบถามความคิดเห็นของนักเรียน - เพื่อรับฟังความคิดเห็นของนักเรียนเกี่ยวกับการสอน

✨ สรุปแนวทางการนิเทศแบบผสม

ขั้นตอน วิธีการ Onsite วิธีการ Online

ก่อนสอน ประชุมร่วมกัน ตรวจแผน ประชุมออนไลน์ ส่งแผนทาง Google Drive

ระหว่างสอน สังเกตในห้องเรียนจริง สังเกตผ่าน Zoom หรือดูคลิปวิดีโอ

หลังสอน สะท้อนผล พบพูดคุย E-Reflection, Coaching Online

บทบาทของผู้นิเทศ

     1. เป็นที่ปรึกษา - ให้คำแนะนำและสนับสนุนครูในการพัฒนาการสอน

     2. เป็นผู้สังเกต - บันทึกข้อมูลและวิเคราะห์การสอนอย่างเป็นกลาง

     3. เป็นผู้ส่งเสริม - สร้างแรงจูงใจและส่งเสริมให้ครูพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง

     4. เป็นผู้ประสานงาน - ช่วยเชื่อมโยงครูกับแหล่งเรียนรู้และทรัพยากรต่าง ๆ

ประโยชน์ของการนิเทศการสอนในห้องเรียน

     ช่วยให้ครูมีความมั่นใจและทักษะการสอนที่ดีขึ้น

     สร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่ดีในห้องเรียน

     พัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง

     ส่งเสริมวัฒนธรรมการทำงานร่วมกันและการเรียนรู้จากกันและกัน

     *** การนิเทศการสอนในห้องเรียนจึงเป็นกระบวนการสำคัญที่ช่วยพัฒนาคุณภาพการศึกษาและส่งเสริมให้ครูและนักเรียนประสบความสำเร็จในการเรียนรู้ร่วมกัน

การนิเทศในห้องเรียน  ลิงค์ : https://sites.google.com/opat.ac.th/academic/supervision/room