Seizoen 2023-2024

Luister Sacha Bronwasser ****

We begonnen dit jaar met een bijzonder boek dat tijd nodig had om zich te bewijzen. Bronwasser kunstcriticus bij de Volkskrant neemt je mee in een in eerste instantie vreemd verhaal met drie spelers. Het verhaal van de au pair Marie, de fotodocent Flo en de Parijzenaar Phillip. En eigenlijk als vierde speler de stad Parijs. Waarom het boek vreemd is, komt doordat je op het eerste zicht een aantal losse verhalen leest die niet zo veel met elkaar te maken lijken te hebben. Pas na teruglezen ga je een en ander beter begrijpen en dat geeft het boek een beetje de sfeer van een puzzel. We hadden een goed gesprek zowel als het gaat om het achterliggend motief of bedoeling van het boek en kregen we een scherp gesprek over wat de kaders zijn van grensoverschrijdend gedrag. Dit slaat op de gebeurtenis tussen twee spelers in het boek. Marie is student op de foto-opleiding en krijgt les van Floor die haar onder haar onder haar hoede neemt en bij haar thuis uitnodigt voor feestjes. Zonder dat Marie het echt in de gaten heeft is Floor bezig met het maken van een fotoboek over Marie en haar ontwikkeling als jonge vrouw, met de bedoeling dit uit te brengen. Maar dit alles zonder dat Marie het weet dat dit aan de hand is. Pas bij de publicatie en tentoonstelling ziet Marie op grote foto's zichzelf terug. Ze loopt weg van de boekpresentatie en stopt met de opleiding en wordt au pair in Parijs. De discussie ging over het wel of niet grensoverschrijdend gedrag van Floor en haar verantwoordelijkheid als ouder iemand en als docent in relatie tot Marie als student.

Het boek bevat meerdere motieven. Allereerst de voorspellende gaven van Phillip en dat in een situatie met grote terroristische aanslagen in de jaren '80 en later in de zaal Bataclan en de cafés in de stad en ook voorspelt hij een gebeurtenis op vrijdag de dertiende. Is Phillip een verknipt persoon of is er echt sprake van een voorzienige blik? Het boek krijgt daarmee een mysterieuze laag. En dat geldt ook voor de titel. Wat de schrijfster wil vertellen met de titel 'Luister'? Heeft het betrekking op het 'verstaan van de tijd' zoals de geschiedenis met de aanslagen? Of slaat het dop het feit dat Floor haar zichtvermogen verliest en zo de tekst die Marie haar stuurt niet kan lezen en alleen kan horen. Het kan ook slaan op het fotografisch motief van 'zien' en 'kijken'. En dat dingen 'bestaan' omdat het gezien is en verteld.

Bronwasser is zeer talig en hanteert een scherpe pen. De beschrijvingen van de stad, het interieur van het appartement van de familie, en de wijze waarop ze met een zekere valsheid een inkijkje geeft in het uitgeverswereldje als Floor in Parijs het fotoboek over Marie opnieuw gaat promoten op een beurs. Die schrijfstijl is zeker een reden om het boek te lezen. Kortom een leuk en pittig leesgroep boek.

KliFi Adriaan van Dis **

Deze dystopische roman van Adriaan van Dis speelt in de toekomst. Nederland is een republiek en door een orkaan, mede veroorzaakt door klimaatverandering, is de omgeving van de hoofdpersoon Jákob Hemmelbahn, zoon van Hongaarse vluchtelingen bezig om zijn huis en omgeving te organiseren. Verschillende personages komen voorbij en ondertussen geeft de verteller commentaar over de mogelijke toekomst van Nederland. De president ontkent de problemen in zijn land denk aan de opwarming van het klimaat, migratie enz. en ondertussen komen er de meest wonderlijke mensen voorbij. Van Dis speelt met de taal en laat zijn fantasie stromen. We vonden ‘KliFi’ een speelse creatieve vertelling over de mogelijke toekomst die van Dis voor zich ziet en de bezorgdheid die hij daarbij heeft. Sowieso is hij, ook al op leeftijd, een denker die de maatschappelijke ontwikkelingen goed volgt en daar zijn kritisch commentaar bij geeft. Als roman en aanleiding voor een gesprek is het boek wat minder geslaagd. Het blijft een beetje de fantasie van de schrijver en de thema's zijn wel bekend, en daar blijft het wel bij. Dus weinig nagesprek.

Een schitterend wit Jon Fosse ***

Dit boekje werd aangeprezen als een goede kennismaking met Jon Fosse de nobelprijswinnaar literatuur van 2023. Hij kreeg deze voor zijn vernieuwende toneelstukken en proza die stem geeft aan het onzegbare. Dit boekje is een kleine novelle van 80 pagina's. Een man rijdt in zijn auto zonder te weten waar hij heen gaat. Hij slaat afwisselend linksaf en rechtsaf en komt ten slotte in een bos op een weg met diepe sporen. Hij stopt pas als de auto vast komt te zitten in de modder en niet meer voor- of achteruit kan. Het begint te sneeuwen, het wordt donker en koud, en ook al weet hij dat het niet verstandig is loopt hij verder het bos in en ontmoet daar ................ (lees zelf maar)

Hoewel een klein boekje waren we, hoewel soms wat clichématig, getroffen door de stijl en het thema dat Fosse wil aansnijden. Allereerst is de stijl wonderlijk. Het hele proces van besluiten hoe verder te gaan als de auto is vastgelopen is een minutieus onderzoeken en herhalen van gedachten. Een monoloog interieur met filosofische kenmerken. Onderzoeken, afwegen, precies worden. Begrijpelijk want je loopt als normaal mens niet zo maar een bos in dat koud is en waarbij het sneeuwen niet ophoudt. We komen niets te weten over deze man, zijn geschiedenis en zijn motieven of zijn sociale contacten. In de ontmoetingen die hij vervolgens heeft wordt wel iets duidelijk van zijn zoeken. Zijn familie, zijn verlangen naar de dood en de titel zegt het al: het verlangen naar de dood of datgene dat na de dood zal gebeuren. We weten deze dingen niet. Een mooi boekje voor een leesgroep die lastige vragen niet uit de weg gaat.

Onbepaald door het lot Imre Kertez ****

Dit boek dat pas in de jaren '60 verscheen vertelt het verhaal van de veertienjarige Joodse jongen (Kertez zelf) die na de Duitse bezetting van Hongarije op weg naar zijn werk wordt opgepakt en getransporteerd. Hij komt aanvankelijk terecht in Auschwitz, dan in Buchenwald en ten slotte bij Zeitz. Hij is jong, bijna nog een kind en hij observeert de wereld van volwassenen. Hij past zich aan, probeert de logica in te zien van wat er gebeurt, maakt er het beste van en weet uiteindelijk te overleven, al is het op het nippertje. Terug in Boedapest wordt hij gemeden en genegeerd. Als hij een vriendelijke journalist ontmoet die hem voorstelt zijn verhaal op te tekenen gooit hij het briefje met het telefoonnummer weg. In het boek geeft de schrijver na alle ontberingen toch iets van zijn visie mee aan het boek. Allereerst de titel waarin hij stelt dat bepaald worden door het lot zou betekenen dat we als mens geen vrijheid hebben. Ieder van ons zet elk ogenblik zijn eigen stappen. Ook schrijft hij dat er ook in het concentratiekamp momenten waren dat hij gelukkig was.

Dit boek is niet makkelijk om te lezen. Je weet van de gruwelijkheden die voorkwamen in de kampen. De bejegening, het selectieproces, het uithongeren door de leiding. Ook weet je van de valsheid van de bewoners onderling, en tegelijkertijd
de steun en vriendschap die er ook was. Je komt het in het boek allemaal tegen. Dat is goed en om onszelf te behoeden voor gerieflijke zelfgenoegzaamheid is het zinvol om elke paar jaar zo'n boek te lezen. In de lijn van deze beschrijving kwamen we ook te spreken over de situatie in Israel-Gaza. Het 'nooit meer shoah' als moreel richtpunt is, door de afwezigheid van ingrijpen door de westerse landen, in een totaal ander licht komen te staan. De geschiedenis van de Shoah mag geen legitimatie worden voor niet opkomen voor welke vorm van onderdrukking dan ook.

Bérengère Cournout Van steen en been

De roman Van steen en been was een fenomeen in Frankrijk en won de prijs voor de beste Franstalige roman van het jaar. Bérengère Cournut (1979) deed voor dit boek zeven jaar uitgebreid onderzoek naar de Inuit, hun geschiedenis en hun manier van leven. Het verhaal gaat over een jonge Inuitvrouw Uqsuralik die op een avond door een scheur in het ijs gescheiden van haar familie wordt. Doordat ze door haar vader is meegenomen op de jacht lukt het haar om een tijd te overleven totdat ze opgenomen wordt in een familie. Bérengère Cournut deed veel onderzoek naar deze cultuur die te weinig bekend is bij het grote publiek. In het verhaal vertelt ze indringend over het dagelijks overleven, de onderlinge relaties en verhoudingen, de kwestie van de generatieoverdracht en de mythische en magische manier om grip te krijgen op het overleven in de harde natuur. Ze wisselt de verhaaltekst af met gedichten.

We waren onder de indruk van het leven van deze mensen. Doordat je meeleeft met de hoofdpersoon en alles wat ze meemaakt. Zeker ook nadat ze een kind heeft gebaard en moet verzorgen en veilig laten opgroeien. We wisten niet goed in welke tijd we het verhaal moesten plaatsen. En of de manier van jagen en samen leven ook nu nog bestaat. Het boek spreekt je ook aan op het thema van samen kunnen leven met de natuur en hoe wij dit doen in onze tijd.

Richard Osinga Munt

In deze roman die vraagt om doorlezen komen drie personen rond een oude munt bij elkaar. Xiao Wei uit China die na zijn studie economie tegen zijn zin in en in opdracht van zijn familie een inleverpunt voor kosbare metalen runt in een stadje in Oost-Congo. De tweede persoon is Plamedi, een Congolese gids die de munt vond en ermee hoopt te ontsnappen aan de armoede. EN tenslotte Eva, de Nederlandse onderzoeker die met een inderhaast opgetuigde Belgisch-Congolese archeologische expeditie de vindplaats van de munt gaat onderzoeken.

Door een spannend verhaal te construeren rondom een oude zilveren munt kan de schrijver veel kwijt over de thema's die hem bezig houden: cultuur, het streven van mensen, maatschappelijke en politieke verhoudingen en hun geschiedenis, en tenslotte onze verhouding tot klimaat en de toekomst.

Google Sites

Report abuse