Seizoen 2020-2021

Dit boek van de Poolse nobelprijswinnaar is mysterieus en uitdagend. De zestiger Janina Duszejko woont in een klein dorpje op het platteland. Ze heeft wat inkomsten door op de huizen in de buurt te letten. Soms gaat ze naar de stad waar haar vrienden wonen. Een eigenaresse van een tweedehands kledingwinkel en een oude vriend met wie ze spreekt over de vertalingen de poëzie van William Blake. Contact met buurtgenoten heeft ze nauwelijks. Het verhaal begint met de dood van haar buurman.. Hij lijkt gestikt te zijn door een botje dat in zijn keel steekt. Daarna volgen er meer vreemde moorden. Janina houdt van de natuur, van astrologie en suggereert dat het de dieren zijn die verantwoordelijk zijn voor de sterfgevallen van de laatste tijd. Wanneer leden van de lokale jachtvereniging dood worden aangetroffen, raakt ze meer en meer betrokken bij het zoeken naar de dader en wordt ze zelfs ondervraagd door de politie. 

We vonden dit een mooi lichtvoetig boek met een diepere laag. De relatie van Janina met de natuur werkt aanstekelijk. De schrijfster beschrijft een zeer eigen persoon. Ze is een autonoom denkend figuur die de moed heeft tegen de stroom in te gaan. Je vergeeft haar spinsels en geloof in astrologie. Tokarczuk kan in dit grappige verhaal tegelijkertijd veel kwijt over haar visie op natuur, macht van mannen, en menselijk gedrag.  

Dit boek heeft ons diep geraakt en bezig gehouden.  Rijneveld beschrijft het langzame proces van een veearts met een gezin die liefde voelt voor een dochter van een veeboer die zijn vrouw heeft verloren en achtergebleven is met een dochter en een zoon. Na verloop van tijd komt de arts vaker en vaker langs op de boerderij om de dieren te controleren of te behandelen. Maar meer en meer is zijn handelen gericht om bij het meisje te zijn. De schrijfster vertelt het verhaal vanuit het perspectief van de veearts waardoor je in verwarring raakt omdat je werkelijk denkt dat hij oprecht verliefd is en dat de relatie wederzijds en gelijkwaardig is. Ze hebben goed contact, delen hun interesse voor muziek, film en cultuur. Hij bezoekt haar schooloptreden, neemt haar mee naar zijn gezin.  Maar zijn seksuele fantasie en de aanschaf van een matras om deze in zijn auto te leggen gaan ver voorbij de grens van wat normaal is. Uiteindelijk is het een ziekmakend web dat hij spint om haar uiteindelijk te misbruiken, waarna de hele affaire naar buiten komt, hij voor de rechter moet komen en zijn vrouw en kinderen in volstrekte verwarring achter blijven. Rijneveld schreef dit verhaal op basis van eigen ervaringen met een docent van haar middelbare school. Wat genoemd moet worden is de taal van de schrijfster.  In lange poetische zinnen wordt de wederzijdse liefde, spanning, fascinatie voor elkaar in eerste instantie geloofwaardig  beschreven totdat je jezelf beseft: dit klopt niet . 

Kazuo Ishiguro was de winnaar Nobelprijs voor de Literatuur in 2017. Dit is zijn eerste boek na het ontvangen van de prijs. Klara is een KV, wat betekent een kunstmatige vriendin, oftewel een hoogontwikkelde technische robot die uit de winkel opgehaald wordt door een meisje en haar moeder. Klara moet vriendin zijn voor het meisje, haar steunen, maar de moeder wil vooral dat zij Josie, haar dochter goed observeert.  De andere  persoon in het verhaal is Rick de vriend van Josie die iets verder weg met zijn moeder woont. Rick is niet 'opgetild' , (genetisch verandert), waardoor hij niet naar een bepaalde opleiding kan gaan. De titel verwijst naar het feit dat de zon voor Klara een belangrijke functie heeft. Niet alleen omdat de zon haar energiebron is, maar ook omdat de zon staat voor het spirituele en religieuze van het leven op aarde.  Thema's die in dit boek aan de orde komen zijn: de technologische ontwikkelingen als het gaat om robots en gentechnologie die een nieuwe sociale orde creëren, manipulatie van mensen, opoffering, verschil tussen groepen in de samenleving (intelligent en minder intelligent) spiritualiteit en omgaan met het milieu. 

We waren niet zomaar overtuigd van de kwaliteit van dit boek. Het verhaal wordt geschreven vanuit het perspectief van Klara die nog moet leren als het gaat om de complexiteit van menselijke relaties. Dit is terug te zien in het eenvoudige, naïeve kinderlijke taalgebruik. Het werkt verwarrend voor de lezer. Later als Klara zich ontwikkelt wordt ook haar taal/denkvermogen meer menselijk en subtiel. Een ander punt is dat je in een totaal nieuwe science fictionachtige werkelijkheid verkeert. Je hebt als lezer maar beperkte houvast om de maatschappelijke verhoudingen en motieven van mensen te begrijpen. Dit moet je aanspreken. Tenslotte stopt de schrijver een aantal maatschappelijke religieuze motieven in het boekje: milieu sociale gelaagdheid en spiritualiteit. Hij roept beelden op, maar werkt dat niet verder uit laat de interpretaties van de gevolgen aan de lezer over. Daardoor blijven die elementen een beetje in de lucht hangen. Klara en de zon is een zeer doordacht knap geschreven boekje dat je moet veroveren en dat nog lang in je hoofd blijft hangen, omdat de onderliggende thema's wel degelijk relevant zijn in onze toekomst.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt vlak achter de Belgische frontlinie een soldaat gevonden. Hij is niet gewond, maar weet niet wie hij is. Men brengt hem naar een gesticht voor krankzinnigen. Vier jaar na de oorlog zet de directeur van dat gesticht een advertentie in de krant, in de hoop op die manier familie te vinden. Er melden  zich vrouwen die hopen zo hun man te vinden. Julienne is de vrouw die aantoont dat  ze hem kent en de psychiater geeft toestemming dat hij naar huis kan. Zijn naam is Amand Coppens, hij gaat in Kortrijk wonen samen met twee kinderen. Julienne heeft een fotozaak en door haar verhalen wordt zijn geschiedenis gereconstrueerd. Toch is het samenleven met Julienne niet gemakkelijk. Hij heeft complexe dromen en herinnert zich steeds meer van de oorlog en de gevechten in de loopgraven. Tegelijkertijd leren Julienne en Amand elkaar opnieuw kennen en bloeit hun relatie op. Juist in de seksualiteit vind hij vertrouwdheid en veiligheid en zij steunt hem als hij weer een nachtmerrie heeft. Toch blijft hij argwanend naar het verhaal dat Julienne vertelt en heeft hij dromen  over een vrouw met blond haar Katy genaamd. De situatie verergert en soms moet Armand opgesloten worden omdat hij agressief is en boos. Als de situatie escaleert kiest hij er v oor om op zoek te gaan naar de blonde vrouw Katy. 

We vonden dit een prachtige vertelling die uitnodigde om door te lezen. Daanje heeft erg knap het dagelijks leven in het huis in Kortrijk beschreven, de poging van Julienne om zich te verheffen en haar fotozaak groter te maken, hoe het dagelijks leven weer op gang komt en ook hoe er toeristische tripjes naar de loopgraven georganiseerd worden. Ook vonden we de liefde die er opbloeit tussen Julienne en Armand mooi beschreven, het elkaar zoeken en het oplossen van ruzies. Het liefdevolle is hierin de rode draad al is dit middendeel van het boek wel wat lang en vol herhaling. Tegelijkertijd krijg je als lezer steeds meer informatie over de identiteit van Armand, maar zie je ook dat er iets niet klopt. De twee echtelieden lijken elkaar niet helemaal te bereiken. Het gaat over de vraag naar waarheid en wat maakt dat je een identiteit hebt of ontwikkeld. Pas aan het einde van het boek wordt alles duidelijker en wil je het boek opnieuw lezen om de vertelling te reconstrueren. Ook de metafoor van het reconstrueren van de foto's die Julienne maakt van de oologsweduwen met Armand is passend.