Irish Murdoch is een belangrijke vrouwelijke filosofe en romanschrijfster uit de 20e eeuw. Tegenwoordig worden haar boeken niet meer herdrukt en moesten we het boek tweede hands kopen. We durfden het aan om een van haar boeken in te duiken om te zien wat haar ideeën zijn en of de tekst nog leesbaar is.

Het antwoord is dubbel. Leertijd gaat over een aantal personen uit de gegoede middenklasse in Engeland. Psychologen, kunstenaars en hun (studerende) kinderen. Het is alsof Murdoch haar kring van gelijken een spiegel voor wil houden. Een paar lijnen uit het verhaal (het hele verhaal is te complex om weer te geven) . Een jonge student Eduard, geeft zijn vriend bij wijze van experiment een LSD pil. De jongen gaat slapen en als Eduard gebeld wordt door een vriendin verlaat hij de kamer van de vriend en gaat naar haar toe. Later blijkt dat de slapende vriend toch in zijn roes is gaan rondlopen en uit een raam dood neervalt op straat. Dit op een goede manier verwerken is één draad van het boek. Zijn broer Stuart Cuno is klaar met zijn studie wiskunde, maar hij wil niet op dat spoor verder. Hij wil iets goeds doen in de samenleving en overweegt priester te worden. Boeiend is de reactie van de ouders en volwassenen rond deze jongens, terwijl ze zelf opportunistisch bezig zijn met hun eigen gedoetje zoals overspel of een therapiepraktijk. Tenslotte speelt een deel van het verhaal af in een soort van kasteelruimte vlak bij zee, waar de biologische vader en kunstenaar van Eduard woont. De man dementeert en wordt verzorgd door zijn nieuwe vrouw en dochters die het huis runnen en leven van wat de boerderij en kunstnijverheid hen opbrengt. Dit alles tot dat de kunstenaar overlijdt en ze zijn schilderijen goed kunnen verkopen. 

Qua roman valt het boek tegen, omdat de personages schematisch zijn en de gebeurtenissen erg toevallig. Murdoch haalt veel over hoop als het gaat om ontmoetingen, plekken en motieven van mensen, maar je kunt je niet zo goed identificeren met de personages. Maar als we kijken naar het achterliggende gedachtengoed is het boek wat interessanter. We vonden op de site van het filosofiemagazine wat achtergronden en iemand van de groep las een recent boekje van Katrien Schaubroek over het denken van Murdoch. Een kernbegrip is daarin 'Liefdevol kijken'. Je zou het empathisch en aandachtvol omgaan  met de dingen kunnen noemen. Dat wil zeggen: niet meteen oordelen en jezelf een beetje minder centraal stellen. De hoofdpersonen in het boek staan voor lastige keuzes en zijn twijfelend en ambivalent over wat te doen als het gaat om goed leven. Wij als lezers worden in dit gefrut van de personages meegezogen. Murdoch verzet zich tegen een al te instrumenteel en maakbaar mensbeeld. Ook stond ze sceptisch tegenover het existentialisme van Sartre. Ze wil een praktische ethiek ontwikkelen op basis van drie vragen: 1. Wat betekent het om een goed mens te zijn? 2. Kunnen we onszelf moreel verbeteren? 3. En zo ja, zijn er technieken die ons daarbij kunnen helpen? Een van die 'technieken' is het begrip 'Aandacht' en het kijken naar kunst of het ondergaan van het landschap.  Als je dit weet lees je het boek op een andere manier. Het geworstel van de personages is niet veel anders dan ons eigen geworstel. We doen vaak maar wat en zo eindigt het boek ook. De twee broers en hun stiefvader zitten bij elkaar en kijken mild en niet oordelend terug op hun eigen handelen van de afgelopen tijd. 

Bij Murdoch is het Platoonse ideaal van het Goede een richtsnoer, waar we ons op kunnen richten en het  is een tegenkracht tegen doelloosheid in het leven, maar of we dat uiteindelijke ideaal realiseren is niet de kern. Het gaat er om dat we als sterfelijke wezens overgeleverd zijn aan noodzaak en toeval en zeker niet perfect. Wij mensen worstelen met driften en verlangens en maken fouten. Zo proberen te leven is de boodschap en nasmaak van het boek. 

Ruim honderd jaargeleden  (1914) verscheen deze Japanse roman die tegelijk niet zonder de context gelezen kan worden en tegelijk universele thema's aan de orde stelt. In grote lijnen gaat het verhaal over een student die vriendschap aanknoopt met een oudere man Sensei genaamd. Ze ontmoeten elkaar in een badplaats, maar het contact gaat door in Tokyo waar de student Sensei opzoekt of met hem gaat wandelen. Langzamerhand leren ze elkaar beter kennen, maar het gedrag en de levensstijl van Sensei blijft met geheimen omgeven. Sensei werkt niet, heeft weinig contacten en bezoekt af en toe het graf van een jonggestorven vriend, Als de student in de provincie is om aanwezig te zijn bij de laatste levensdagen van zijn vader ontvang hij een uitgebreide brief van Sensei die meer licht werpt op de gebeurtenissen van deze man. Wat hij niet kon vertellen heeft hij op papier gezet. Het gaat over een oom die hem belazerd heeft als het gaat om het familiekapitaal, maar vooral over de periode dat hij samen met vriend K. bij een moeder en een dochter inwoonde in zijn studietijd. Beide jonge mannen hadden gevoelens voor de dochter (juffrouw) , maar als hij bij de moeder om de hand van de dochter vraagt heeft dit grote gevolgen voor de rest van zijn leven. Dit zit vervat in de zin: Ik had dan wel gewonnen met een list, als mens had ik verloren'.

We lazen dit boek met plezier en wel om verschillende redenen. Het zorgvuldige taalgebruik, het inkijkje in de tradities en cultuur van Japan van begin 1900 maar ook vanwege thema's als vriendschap, schuldgevoel, de complexiteit van liefde en de spanning tussen traditie en moderniteit die ook  nu  nog zeer actueel zijn.  Het boek komt wat traag op gang doordat je als lezer deze tijd en de Japanse tradities niet kent. De zwijgzame Sensei en het feit dat veel gedrag niet verwoord wordt roept irritatie op bij de lezer. Ook de manier waarop over vrouwen gesproken wordt is vervreemdend. Maar de schrijver gebruikt de geheimzinnigheid als opmaat voor de brief van Sensei wat het laatste deel is van het boek 'Sensei en zijn testament'.  Dan wordt veel duidelijk en is met name de relationele spanning tussen de twee studenten en de juffrouw prachtig beschreven.  In een nawoord van de vertaler wordt ook iets duidelijk van de context waarbinnen het verhaal geschreven is. In 1912 waarin het verhaal speelt is ook het jaar dat de Japanse Keizer overleed en men spreekt over het einde van het Meiji-tijdperk. Dit tijdperk dat in 1868 begon had als insteek om Japan te moderniseren en meer aan te laten sluiten bij de ontwikkelingen in de wereld. Maar juist het loslaten van vormelijkheid en tradities veroorzaakte ook individualisme en verandering van sociale structuren. Iets wat Soseki met zijn boek wil thematiseren. 

In het boek De passie’ zet Jeanette Winterson twee verhalen tegenover elkaar. Het gaat om de levens van Henri en Villanelle. Henri, is de persoonlijke soldaat-kok van Napoleon, de keizer heeft een passie voor kip. Henri trekt mee met de troepen van Napoleon van Boulogne sur Mer waar de troepen oefenen tot nabij  Moskou. Als soldaat is hij er getuige van hoe dat gaat als soldatenmannen zonder geld of eten door het land trekken. Bij Moskou besluiten hij en een paar vrienden te deserteren en weer terug te gaan naar het westen, naar Venetië. De andere persoon is  Villanelle, een opvallende schoonheid die is geboren met vliezen tussen haar tenen. Zij woont van kinds af aan in Venetië en doet mee met de grote feesten waar mensen hun gezicht verbergen met maskers en ze ziet dat in het Venetiaans casino dat mensen meestal op het spel zetten -passie dus - wat hun het dierbaarst is, met alle gevolgen van dien. 

Winterson kan fantastisch schrijven en als je wilt weten hoe belangrijk passie in het leven is dan kun je in dit boek veel zinnen onderstrepen. Dit boek geeft veel energie en werkt inspirerend. Hoe ze dat precies doet is niet helemaal duidelijk, maar het zit in de combinatie van taal en zinnige ideeën.