Het natuurgebied De Dombergheide heeft een oppervlakte van 17 hectare, beheerd door Natuurpunt. Elf hectare is eigendom van de organisatie, 6 hectare wordt gepacht van de stad Turnhout. Enkele kleinere percelen in het gebied zijn nog privébezit. Je vindt er natte en droge heide, vennetjes, naald- en loofbos en vochtig hooiland. Huidig beheerder van de Dombergheide is Peter Loyens.
In april 2019 werd De Dombergheide officieel onderdeel van het Turnhouts Vennengebied. Dit laatste werd toen uitgebreid tot 424 hectare en de erkenning werd verlengd tot 2044...
Korte historiek
Dwars door het gebied loopt de ontginningsgrens. In de Middeleeuwen lag er ten noorden van deze grens een uitgestrekt heide- en vennengebied. De mensen hebben er eeuwenlang heide afgestoken. Deze werd dan in de potstallen gelegd en later, vermengd met de uitwerpselen van het vee, op de akkers gebruikt als bemesting. Deze akkers en weiden lagen ten zuiden van deze grens.
Al in de 17de eeuw waren er in deze omgeving ook kleilagen gevonden, lagen er enkele steenbakkerijen.
Het kanaal verbindt het Albertkanaal in Schoten met het kanaal Bocholt- Herentals in Dessel. Het kanaal werd in twee fasen afgewerkt: 1844-1846 Dessel-Turnhout; 1854-1875 Turnhout-Schoten. Het bracht kalkrijk Maaswater naar deze streek in een poging om de heide te ontginnen.
Het gebied van de Dombergheide raakte na de Tweede Wereldoorlog spontaan bebost met berk en voornamelijk met grove den.
In 1987 kreeg de toenmalige vereniging "De Wielewaal vzw" van de Stad Turnhout het reservaat in beheer.
In 1994 werd een reservaat erkend van ongeveer 5 hectare. Beheerder was Remi Deprins.
In 2001 werd het uitgebreid tot ongeveer 12 hectare. Beheerder was toen Kris Verheyen.
In april 2019 werd het gebied erkend als natuurreservaat door minister van den Heuvel. Ook het reservaat van het Turnhouts Vennengebied werd uitgebreid.
Verschillende percelen zijn nog in handen van particulieren; geleidelijk aan probeert Natuurpunt het hele gebied te verkrijgen.
De naam
"Dombergheide" is in twee opzichten wat misleidend.
Op de kaart van Van der Maelen uit 1846 komt de naam "Dombergshe Heyde voor"; ook wordt een "Kleynen Bomborg" aangeduid. Deze namen duiden echter op het gebied ten noorden van het huidige natuurgebied.
Heide neemt slechts een klein deeltje van het gebied in. Verwacht dus geen uitgestrekte heidevelden.
Volgens H de Kok en G Landuyt (Turnhout in straatnamen, p. 100) verwijst "domberg" naar tumulus (tombe) of grafheuvel. In Weelde zijn vier familiegrafheuvels opgegraven en in de omgeving ervan zijn meerdere andere blootgelegd.
Op de kaart van Ferraris (1771-1778) komt nergens een gelijkaardige naam voor. Het hele domein ten noorden van het huidige natuurgebied wordt aangeduid als "bruyère de Raevels" oftewel "Raevelse heide".
Op een kaart van 1841 komt in de omgeving de naam: de Tommel voor.
Enkele archeologische vondsten...
Neolithische sporen (1500-3000 jaar geleden): In de Dombergse heide zijn silex-voorwerpen aangetroffen, o.a. een mes door notaris Boone ontdekt en een geslepen voorwerp gevonden nabij den Tommel . Deze naam verwijst naar het voorkomen van heidense of Romeinse begraafplaatsen. Vaak ontdekt men er grafheuvels.
Tussen de Wetsberg in Ravels en Vrankrijk in het Noorden van Turnhout strekt zich de Dombergse heide uit, waarin de Kleine Domberg en de Domberg gelegen zijn. Daar werden dus enige bewerkte werktuigen ontdekt. Er zijn ook honderden grafheuvels opgegraven: in Ravels, Weelde, Kasterlee, Rijkevorsel... De lijkurnen behoren tot het eerste ijzer-tijdperk, tot het Halstadter tijdvak (ca 100 voor Christus)
(bron: De Laet: Turnhout, hoofdstad der Kempen. 1905)nota: De Dombergse heide situeert zich ten Noorden van het natuurgebied en was vroeger een geheel met de heide op het grondgebied van Ravels. Het kanaal snijdt nu het gebied in twee.