Umgjörð

Kennarar gegna lykilhlutverki í að leiða samræðuna með því að undrast með börnunum og spyrja réttra spurninga á réttum tíma. En það er mikilvægt að hafa í huga: Kennarar eiga ekki að koma fram með eigin skoðanir eða rök sem börnin gætu sjálf komið með í samræðunni. Þeir eiga heldur ekki að gefa „réttar" niðurstöður eða leiða börnin að fyrir fram ákveðnum svörum eða innrætingu.

Börnin eiga heiðurinn af samræðunni. Þau eiga að rannsaka og uppgötva á eigin spýtur, en kennarinn styður þau í þeirri vegferð með því að spyrja út í rök og ástæður. Hlutverk kennarans er að virkja, hvetja og dýpka umræðuna með sókratískum spurningum – ekki að stýra henni í ákveðna átt eða koma með sín eigin svör.

Samræður eiga sér stað allstaðar í leikskólastarfinu: í útiveru, í leik, við matarborðið, hvar sem tími gefst. Kennarar geta dýpkað samræður í daglegu starfi með spurningum og hvatt til frekari rannsókna. Einnig er hægt að notast við námsefni eins og er að finna á þessari síðu. Eftirfarandi punktar eru ætlaðir fyrir skipulagðar samræður.

Eftir hverja skipulagða heimspekistund er gott að spyrja sig:

1. Mundi ég eftir að hvetja börnin til að færa rök fyrir máli sínu?

2. Sýndi ég börnunum að hugmyndir þeirra vöktu áhuga minn?

3. Hvatti ég börnin til að spyrja hvert annað?

4. Lagði ég áherslu á að börnin hlustuðu hvert á annað?

5. Notaði ég æfingar eða kennsluleiðbeiningar þegar tilefni gafst?

6. Mundi ég eftir að draga fram forsendur sem börnin ganga út frá?

7. Bað ég börnin að koma með dæmi og spurði ég út frá þeim?

8. Mundi ég eftir að vekja börnin til umhugsunar um ályktanir sem draga mátti af því sem þau sögðu?

9. Töluðu börnin sín á milli eða beindust allar athugasemdir eingöngu að mér?

10. Gætti ég þess að koma ekki fram með mínar eigin skoðanir á kostnað hugmynda barnanna?

11. Sýndi ég þeim börnum þolinmæði sem áttu erfitt með að tjá sig?

12. Tókst mér að virkja þau börn sem ekki tóku þátt í samræðunni?

13. Leiddi ég samræðuna þannig að áhugi barnanna hélst?

14. Hefði ég viljað vera barn í stundinni hjá mér?

Undirbúningur

Hafa ber í huga að tíminn gengur best ef kennarinn er vel undirbúinn. Það þýðir að þekkja söguna, hafa hugsað um mögulegar samræðukveikjur og vera tilbúinn að nýta áhuga barnanna til að stunda samræðuna á raunhæfan hátt.

Rýmið

Skipulagðar heimspekisamræður þurfa að fara fram á svæði þar sem fer vel um börnin. Umgjörðin þarf að vera barnvæn og börnin þurfa að vera á svæðum sem þau þekkja. Rýmið þarf að vera notalegt og bjóða upp á ákveðið öryggi og þægindi.

Líkamleg staða og virkni

Þú þarft ekki að sitja til þess að hugsa (Buckley, 2011)

Sumar samræður eiga sér stað í svipuðu umhverfi og samverur. Stundum krefjast samræður meiri athygli – að börnin hlusti og bíði eftir að fá orðið. Þá þurfa börnin að vera á sýnilegum svæðum og kröfurnar þurfa að vera sanngjarnar og í samræmi við aldur.

Það er þó hægt að gera margt annað en að sitja í hring í samræðum sem krefjast athygli, sérstaklega þegar hóparnir eru stórir. Börnin þurfa ekki „bara“ að sitja kyrr og bíða eftir að fá orðið. Þau geta verið virk á ýmsan hátt meðan á samræðunni stendur – til dæmis með því að leira, teikna eða taka þátt á annan skapandi hátt.

Þegar notaðar eru myndakveikjur eins og Óþekktarskalinn, Krúttskalinn eða Lifandi eða ekki lifandi, þá krefst verkefnið þátttöku sem felst í því að fella dóma og setja myndir á ákveðna staði eftir íhugun. Þessar kveikjur krefjast meiri hreyfivirkni og henta sumum hópum betur.

Þátttaka

Passa þarf að öll börn fái tækifæri til að tjá sig, en enginn á að neyðast til að tala. Börn geta tekið þátt í samræðustundum þó þau virki þögul – hugsunin getur verið að malla á meðan þau hlusta og fylgjast með. Vangavelturnar koma oft á yfirborðið síðar, annað hvort í leik eða í frásögn.

Hins vegar er hætta á því þegar einstaklingur á auðvelt með að tala að hann yfirtaki samræðuna og aðrir komist ekki að. Þá þarf kennarinn að gæta jafnræðis og tryggja að allir fái tækifæri til að koma með sínar skoðanir.

Verkfæri

Það er hægt að nota frasa eins og: „Áhugavert, já, ég heyri hvað þú ert að segja – en hvað segið þið, eruð þið sammála?" Því næst er hægt að fara hringinn og spyrja alla sömu spurningar sem er til umræðu, til dæmis: „Fannst þér skessan vera góður vinur?" Börnin svara já eða nei og segja af hverju.

Þegar hringurinn er farinn er hægt að velja mismunandi sjónarhorn: „Stefán sagði að skessan hefði verið góður vinur, en Stína og Jósefína voru ósammála. Stefán, getur þú sagt okkur af hverju þér finnst skessan vera góður vinur?" Þannig er hægt að dýpka umræðuna og fá fram rök beggja hliða. 

Gott er að hafa reglur í samræðum, til dæmis: 

• Vera á sínu svæði 

• Hlusta vel á söguna 

• Hlusta á aðra

• Rétta upp hönd eða gefa merki til að fá orðið – aðeins einn að tala í einu 

• Byrja og enda samræðustundina – heilsast og kveðja

Einnig geta börnin búið til reglur sem gilda í samræðum.