1 Wat zijn de negatieve kanten van de economische voorspoed uit de Gouden Eeuw?
2 Lees de tekst van Wouter Schouten, een fragment uit de Oost-Indische Voyagie
Wouter Schouten – de Oost-Indische Voyagie
(1)
Hij was niet gewoon, zegt hij, om:
by de holbollige actien, Zeemans-praatjens, en ongebondenheden present te zijn [...] Dogh ick voegde my by den genen die de bescheydenste scheenen te zijn. Vele van onse reysgesellen waren van hare vrouwen, of die haer de naeste scheenen te wesen, tot dus verre geconvoyeert en bygewoont; maer nu quam dien droevigen dagh van scheyden [...] en namen de soete Convoyeersters nu oock hun affscheyt van de soodanige, die haer de liefste scheenen te zijn; dogh vele geloof ick heel geveynsdelijck; want ick meene dat onder de selve haer oock hoeren en Lichtekoyen lieten vinden: sommige waren oock ongetwijffelt meer verheugt, dan sy wel uytterlijck dorsten laten blijcken; om dat sy haer van optreckers, dronckaerts, speelders en diergelijcke, nu eenmael vonden ontlast.11
(2)
daer siet men t half gebraden volck
swart, arm, en naeckt, ja sonder kleren
haar boschwaart of aen thetus kolck*
ter jacht en visscherij generen
daer sij gelijck het domme vee
als wilde bij den wilden beesten
onstuijmich als de woeste see
den prins der onderaartsche geesten
rampsalichlijck ten dienste staan
in plaatse van dien heer der heeren
eijlaas verblinden indijaan
wanneer togh sult ghij uw bekeren
waerom de monsters deser aert
en duijvelskoppen aengebeden
eij waerom niet ten hemelwaart
naar uw en onsen godt getreden
maer ach een dicke duijsternis
houdt uwer in dien strick gevangen
daar in geen vreugt te vinden is
daar in die geene blijven hangen
die nooijt dat hemels light en sien
(3)
Vaert wel batavia met al uw soete stroomen
die boven uit gebergt en vander hoogten koomen
en met uw vrugtbaer velt en met uw lustig lant
en met uw altijt groen beset aen alle kant
vaert wel batavia O bloem der Ooster steden
o pronck van asija godt geeft uw sijne vreeden
(4)
dus oostwaarts heen langs javaas kust gevaaren
tot op de ree vant heidense japare
aldaar de stadt nauwkeurighlijck beooght
en hoe den moor staagh ijvert, hijght, en pooght
om d'alcoran te prenten inde sielen
der gener die int listich net vervielen
van mahomets bedrieghelijcke leer
dewelck hem noch verspreit hoe langs hoe meer
door Asia, de schoonste koninckrijcken
die voor geen deel des werelts ooijt en wijcken
al 't oosten selfs ja tot aen molucks strant
daar grijpt sijn wet daer vint sijn lering stant18
Verder weg voerde de tocht Schouten naar de Molukken. Hij dicht:
daar hebben wij gesien langs de moluckse stroomen
hoe schoon het edel kruit
de werelt door beroemt aen jonge nagelboomen
uit knop en tacken spruit
[...]
daer hebben sij gesien hoe tkoninckrijck tarnaten
in macht ten hemel steegh
doch hoe dit moedigh rijck door twist der ondersaten
weer schielijck nederseegh
daar hebben wij gesien moluckes schoon eilanden
en bergen wonder hoogh
oock hoe tarnatens bergh, en die van mackijan branden
en vuur en vlam uitspoogh
[...]
(5)
Zeehelden, wacker volck, o batavier en leeuwen
die met uw kielen staeg den oceaen bewoont
en twereltront doorkruist geswinde waterleeuwen
ick hoop dat bij uw sal mijn schrijven sijn verschoont
ellendich ist gestelt daer op de waterbaren
de hoofden van het volck sijn op den dranck versot
als scheepsverstandige dies onverstandig vaeren
dat bij den bootsgesel haer kuren sien bespot
ellendich ist gestelt daer schippers en pijlooten
op groote wateren der grondeloose kolck
haer van gods heil en gunst dus koomen te verstooten
dat hare godtloosheit gedij ten ramp, aent volck
[...]
ellendich ist gestelt daer dopperhoofde vloecken
en schelden met een fel en ijsselijck geschreeuw
3 Beschrijf (in tweetallen):
- De achtergronden van de zeelui
- De houding van Schouten ten opzichte van de inlandse bevolking
- De positie van Schouten ten opzichte van ‘mahomets (…) leer.’
- De beschrijving door Schouten van de Molukse natuur.
4 Welke parallellen kun je trekken met de opstelling van de 21e-eeuwse mens ten opzichte van de islam. Wat zijn overeenkomsten, wat zijn verschillen? Is de vergelijking eigenlijk wel te maken? Hoe sta je persoonlijk ten opzichte van de Indonesische natuur en islamitische cultuur? In hoeverre verschilt deze persoonlijke opstelling met die van Schouten?