Tết thầy

Tết thầy

Mùng một là Tết nhà cha

Mùng hai nhà mẹ, mùng ba nhà Thầy

Nếu ngày lễ Giáng sinh là ngày lễ quan trọng nhất đối với người đức thì ngày Tết Nguyên Đán là ngày lễ quan trọng nhất trong năm của người việt mình.

Người đức mừng Giáng sinh chỉ có 2 ngày là ngày 25 và 26 tháng 12. Người việt "ăn" tết đến 3 ngày lận. Theo phong tục việt nam thì ngày mùng một là ngày các con cháu đến thăm ông bà, họ hàng bên nội, ngày mùng hai dành cho bên mẹ. Ngày mùng ba là ngày học trò đi thăm thầy cô. Người việt chúng ta từ bao nhiêu đời đã được giáo huấn rằng "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư", không phải là "một ngôi chùa có một ông sư, bán ngôi chùa còn một ông sư" đâu nhá, mà có nghĩa ai dạy mình một chữ là thầy của mình, nửa chữ cũng là thầy.

Tôi còn nhớ hồi tôi còn bé, năm nào cũng vậy, đến ngày mùng ba tết là ba tôi lại chở tôi trên chiếc xe vespa cũ kỹ mà mỗi lần rồ ga nó phun khói đen mịt mù cả lên để đi "tết thầy". Tôi ngồi đằng sau, một tay ôm bụng ba tôi để đề phòng những lúc ba tôi thắng gấp, một tay ôm gói quà mà mẹ tôi đã chuẩn bị sẵn để biếu thầy cô. Năm nào làm ăn khấm khá thì quà biếu sẽ trang trọng hơn như có thêm hộp bánh tây, chai rượu vang đỏ, còn những năm nhà tôi kinh tế eo hẹp thì quà chỉ là chục quả xoài, bánh chưng v.v... Vui nhất là lúc đến nhà thầy cô sẽ gặp các bạn học chung lớp, chung trường. Nhà thầy cô ngày mùng ba tết trở thành ngôi trường thu nhỏ, không có phấn bảng, không có bài vở, chỉ có những nét mặt rạng rỡ của đám học sinh và nét mặt vui tươi của thầy cô (ghi chú của người viết: rất hiếm thấy vì ở trường thầy cô bao giờ cũng phải giữ vẻ nghiêm nghị của các nhà mô phạm cả, nếu không thì lũ học sinh chúng tôi sẽ "nhờn mặt" ngay).

Cái phong tục ấy đã in sâu vào tâm hồn tôi, cho đến nỗi tới khi qua bên này rồi tôi vẫn giữ cái thông lệ rất việt nam ấy. Nhưng người đức không có "tết thầy". Ngày lễ Giáng sinh họ chỉ dành cho gia đình mà thôi (có lẽ vì thế họ "ăn" Giáng sinh chỉ có 2 ngày chăng?). "Tết thầy" là một phong tục có ý nghĩa (mặc dù đa số các bậc phụ huynh hay lợi dụng để ... đút lót thầy cô, hy vọng nhờ vậy con mình sẽ có một phiếu điểm tốt hơn).

Người đức không có tục lệ này đâu có nghĩa là tôi phải bỏ đi cái lễ nghi đẹp đẽ đã có từ thời .... xa xôi lắm (ghi chú của người viết: xin độc giả tha thứ sự thiếu sót về chi tiết này, vì tôi tìm mãi mà không thấy có tài liệu nào ghi chép về xuất xứ của "tết thầy" cả). Vào dịp lễ Giáng sinh tôi cũng chuẩn bị cho con tôi những món quà để "tết thầy". Năm đầu tiên "tết thầy" con tôi dẫy đành đạch lên và bảo: "con không làm đâu, các bạn đâu có ai làm". Tôi phải đem hết "quyền (phụ) huynh thế ... lực" (ghi chú của người viết: có nghĩa là ...ra lệnh, là hăm dọa v.v…. nhưng chưa dám đánh vì thấy nếu thế thì mình ... hèn quá, ỷ lớn đánh bé) để ép nó đem quà đến "tết thầy". Nhưng chỉ là đem đến trường thôi vì bên này không có tục lệ đến nhà thầy cô.

Không biết con tôi sau lần "tết thầy" ấy có được xôi cháo gì không (tức là có được thầy ưu đãi gì hơn không), nhưng đến năm sau, do bận bịu việc làm trong sở tôi quên khuấy đi mất vụ "tết thầy", thì con tôi tự động đến bên tôi hỏi :

"Mẹ mua quà để "tết thầy" chưa ?"

Rau má (01/2007)

Lehrerdankfest

Zum ersten Neujahrstag gehe ich zu meinen Verwandten väterlicherseits,

der zweite Tag gehört meinen Verwandten mütterlicherseits

und am dritten Tag besuche ich meinen Lehrer

(vietnamesische Ode)

Wenn Weihnachten „das“ Fest der Europäer ist, dann ist Neujahrfest (nach dem Mondkalender) das wichtigste Jahresereignis der Vietnamesen.

Die Deutschen feiern Weihnachten vom 24.12. abends bis zum 26. Dezember, also 2 ½ Tage. Es ist für sie ausschließlich, gewollt oder ungewollt, ein Familienfest. Wir feiern 3 Tage das Neujahrfest. Nach vietnamesischer Tradition besuchen die Kinder am ersten Neujahrstag die Großeltern und Verwandten väterlicherseits. Am zweiten Tag wird die mütterliche Verwandtschaft besucht. Der dritte Tag gehört den Pädagogen, umgangssprachlich ausgedrückt, den Lehrern.

In Vietnam werden Lehrer sehr angesehen. Man sagt „Lehrer ist der, vom ihm du ein Wort lernst, lernst du von ihm nur ein halbes Wort, ist er auch dein Lehrer“. Ich kann mich erinnern, dass ich als Kind jedes Jahr, am dritten Tag nach Neujahr, meine Lehrerin bzw. meinen Lehrer besuchen musste, und ihr bzw. ihm Geschenke zu überreichen. Bei meinen Eltern gab es eine mehr oder weniger gerechte Arbeitsteilung: Meine Mutter war zuständig für das Geschenk und mein Vater für dessen und meinem Transport. Auf dem Rücksitz des uralten Motorrads meines Vaters fuhren wird dorthin. Die Fahrt war zugleich eine akrobatische Übung, denn mit einer Hand hielt ich das Geschenk und mit der anderen klammerte ich meinen Vater an mich, damit ich nicht vom Motorrad fiel. Meine Gedanken wünschten sich dabei eine dritte Hand, um den Angstschweiß von den Stirnen meines Vaters und mir zu entsorgen. Wenn wir ein gutes Jahr hatten, d.h. wenn das Einkommen meiner Eltern über dem Durchschnitt lag, war in der Tüte eine Flasche wohlschmeckenden Wein oder eine teuere Packung Butterkekse. Wenn dagegen das Jahr nicht so gut war, riskierte ich meinen Hals oder meine Zeugnisnoten für „gewöhnliche“ Mitbringseln wie z.B ein Dutzend Mangos oder Klebreiskuchen usw. Im Haus meines Lehrers traf ich viele meiner Mitschüler. Alle strahlten angestrengt und erlöst, weil sie vermutlich auch eine Fahrt auf einem Motorrad hinter sich hatten. Auch der Lehrer lachte (Randbemerkung: was in der Schule von den Schülern selten zu beobachten war,, da ein Lehrer früher streng auszusehen hatte, sonst lief er Gefahr, die Autorität über uns, aus seiner Sicht unbändige Schüler, zu verlieren). Es war, als ob sich die Schule in eine Miniatur umgewandelt hatte, jedoch ohne Tafel, ohne Lektion, voller Freude und Glücksseligkeit.

Diese Tradition ist bei mir so stark verwurzelt, dass ich sie hier in Deutschland weiterhin beibehalten möchte. Aber in Deutschland ist „Lehrerdankfest“ unbekannt. Weihnachten ist ein Fest der Familie (vielleicht deswegen feiern die Deutschen nur 2 1/2 Tage?). Ich finde jedoch, dass das „Lehrerdankfest“ ein schöner und sinnvoller Brauch ist (obwohl viele Eltern diesen Brauch für ihre Bestechungsabsichten benutzen, mit der Hoffnung, dass ihre Kinder dadurch unverdient bessere Noten bekämen), als Zeichen der Dankbarkeit an die Lehrer, deren Aufgabe es ist, mich zu unterstützen, d.h. die Bildung und Ausbildung meiner Tochter anzueignen und ihre Persönlichkeit weiterzuentwickeln (Randbemerkung des Autors: ich verwende hier Pronomina der ersten Person, um Konflikte mit Andersdenkenden zu vermeiden).

Auch wenn die Deutschen diese Tradition nicht kennen, heißt dass noch lange nicht, dass ich das „Lehrerdankfest“ hier ignoriere. Das erste Mal, als ich zu Weihnachten liebevoll das Geschenk für den Lehrer meiner Tochter verpackte, wehrte sie sich mit Händen und Füßen, ihm das Geschenk zu überreichen. Ich musste die „Kraft meines Amtes“ ausüben (d.h. die Autorität als Mutter), um sie dazuzubewegen.

Sie hat das Geschenk in der Schule abgegeben!

Anders als in Vietnam und vielleicht auch weniger waghalsig, wird der Lehrer nicht persönlich oder unpersönlich bei ihm zu Hause besucht.

Ich weiß nicht, ob meine Tochter nach diesem (für die Deutschen) seltsamen Akt der Anerkennung etwas profitiert (ich spreche von unverdienten Leistungssteigerungen also indirektem Doping, die sich in den Zeugnisnoten widerspiegeln), aber als ich im folgenden Jahr aufgrund von beruflichem Stress vergessen hatte, zu Weihnachten das Geschenk für den Lehrer zu besorgen, kam meine Tochter eines Abends zu mir und fragte:

„Mama, hast du schon das Geschenk für meinen Lehrer verpackt?“

von Gerhard frei übersetzt