Υπνωτικά και αϋπνία

Προς έκπληξη όποιου το ακούει, τα συγκεντρωτικά αντικειμενικά δεδομένα δείχνουν ότι τα πολυδιαφημισμένα (δημοφιλή ή διαβόητα, σωτήρια ή επίφοβα, αναλόγως της οπτικής σκοπιάς του καθενός) φάρμακα κατά της αϋπνίας παρέχουν τελικά ένα όφελος μόνο 10 ως 20 λεπτών πρόσθετου ύπνου, κατά μέσο όρο! Όμως, η υποκειμενική αντίληψη του χρήστη τους ως προς τη βελτίωση του ύπνου αποτελεί επίσης ένα αναγνωρισμένο αποτέλεσμα! Υπό το παραπάνω πλαίσιο, η αϋπνία δεν είναι απλώς μια κατάσταση απώλειας του ύπνου μας, αλλά είναι και κατάσταση α ν η σ υ χ ί α ς σ χ ε τ ι κ ά μ ε την απώλεια του ύπνου μας. Συνήθως η ανησυχία αυτή μας οδηγεί στη χρήση υπνωτικών.

Τα υπνωτικά φάρμακα ανήκουν σε τρεις διαδοχικές γενιές, κατά τη σειρά κυκλοφορίας τους: τα βαρβιτουρικά, τις βενζοδιαζεπίνες και τα νεότερα (εκλεκτικά) υπναγωγά. Όλα εισέρχονται από το στομάχι στο έντερο, από εκεί στην κυκλοφορία του αίματος, διασχίζουν στα γρήγορα το συκώτι και τελικά περνούν διά του φραγμού αίματος- εγκεφάλου μέσα στο νευρικό σύστημα. Εκεί, κάνουν τους υποδοχείς στους οποίους στοχεύει ο διαβιβαστής σημάτων γ-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA) πιο ευαίσθητους στη δράση του. Μόλις λοιπόν το GABA κολλήσει στο στόχο του, αρνητικά φορτισμένα ιόντα χλωρίου εισβάλλουν τώρα γρηγορότερα στους νευρώνες του εγκεφάλου, φορτίζοντας πολύ αρνητικά το εσωτερικό τους, με συνέπεια ο νευρώνας να έχει μικρότερες πιθανότητες εκπυρσοκρότησης. Έτσι, ο παραγόμενος από τους εγκεφαλικούς νευρώνες ηλεκτρισμός μειώνεται, πολλά σήματα δεν φθάνουν ποτέ στον προορισμό τους και ο εγκέφαλος ησυχάζει…

Οι περισσότεροι από εμάς θα βιώσουμε το παραπάνω φαινόμενο ως ένα μητρικό χάδι, που σταματά την εσωτερική φλυαρία μας, δίνοντάς μας μια χαλαρωτική γεύση από την παιδική ηλικία μας. Ο ύπνος τότε μάς βρίσκει πιο φυσικά, όπως κάποτε στην αγκαλιά της μάνας μας! Αλλά αυτό δεν αφορά όλους. Περίπου ο 1 στους 20 από όσους θα πάρουν ένα υπνωτικό «αντιστέκεται στο χάδι του», εμφανίζοντας ανεπιθύμητες ή και παράδοξες αντιδράσεις, πέφτοντας συχνά σε μέθη, αντί για ύπνο: στα 50 χρόνια χρήσης υπνωτικών φαρμάκων έχουν αναφερθεί ποικίλα συμπτώματα, αθώα, όπως ζάλη και εφιάλτες ή και σοβαρότερα, όπως επιθετικότητα, άρση σεξουαλικών αναστολών, περιπλάνηση, αμνησία ή υπνοβασία. Ενώ, το σημαντικότερο, ο 1 στους 2 κινδυνεύει να συνεχίσει να χρειάζεται τα εν λόγω φάρμακα για το υπόλοιπο της ζωής του (εξάρτηση). Τα φαινόμενα αυτά έχουν οδηγήσει ορισμένους να αποκαλούν τα υπνωτικά «ασπιρίνες του διαβόλου».

Η νευροεπιστήμη φαίνεται να εργάζεται πυρετωδώς για να παρασκευάσει το τέλειο υπνωτικό χάπι, με ιδανική αποτελεσματικότητα που θα κρατά όσο τη χρειαζόμαστε και με απόλυτη ασφάλεια ασχέτως της συχνότητας χρήσης του. Μέχρι τότε όμως, η θέση αυτών των φαρμάκων δεν θα πρέπει να είναι άλλη από τη βραχυχρόνια (1-2 εβδομάδες συνέχεια) ή την περιστασιακή (έως 2 φορές την εβδομάδα) αντιμετώπιση της αϋπνίας, μέχρι να δράσουν μέτρα μακροχρόνιας πρόληψης, όπως η καθιέρωση υγιεινότερων συνηθειών ύπνου, μα προπαντός, η κατανόηση των δυσφορικών συναισθημάτων μας, ιδίως αν διακατεχόμαστε συχνά από αυτά.

--------------------------------

Πρακτικός οδηγός βελτίωσης του ύπνου:

1. Μείωση ή απομάκρυνση των φαρμάκων που μπορεί να συμβάλλουν σε διαταραχή του ύπνου ή άπνοια του ύπνου

2. Θεραπεία συνυπάρχουσας κατάθλιψης, χρόνιου θυμού, άγχους και άλλων καταστάσεων συνοσηρότητας (π.χ. πόνος που προκαλεί διαταραχές στον ύπνο)

3. Αποφυγή λήψης αλκοόλ και καφεΐνης και αποφυγή έντονης αθλητικής ή πνευματικής δραστηριότητας τις βραδινές ώρες

4. Καθιέρωση τακτικού προγράμματος ύπνου-αφύπνισης και σωστής υγιεινής του ύπνου

5. Αποφυγή ύπνου στη διάρκεια της ημέρας

6. Ενθάρρυνση τακτικής σωματικής άσκησης (π.χ. περπάτημα)

7. Ρύθμιση άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων (συνθήκες στο υπνοδωμάτιο)

8. Η χρονισμένη έκθεση σε έντονο φως το πρωί, όπως ένας καλός περίπατος στη λιακάδα το χειμώνα, μπορεί επίσης να βοηθήσει