Η κετογόνος δίαιτα στην επιληψία

Το σημαντικό ποσοστό των φαρμακοανθεκτικών περιπτώσεων (έως και 40%), δηλαδή των ασθενών, που δεν απαντούν ικανοποιητικά σε οποιοδήποτε από τα διαθέσιμα φάρμακα επιλογής για τη μορφή της επιληψίας, συντηρεί ένα έντονο ενδιαφέρον γύρω από τη χρήση της κετογόνου δίαιτας (ΚΔ), η οποία είναι με την ευρύτερη έννοια μια εναλλακτική θεραπεία με σκοπό τη μείωση της βαρύτητας των σπασμών, ειδικότερα στους νεαρότερους ασθενείς και στα παιδιά.

Ουσιαστικά, η ΚΔ μιμείται τη νηστεία. Είναι μια δίαιτα με πολύ μεγάλη περιεκτικότητα σε λίπος, που βασίζεται στο ότι επάγει μια κατάσταση κέτωσης. Η κετογόνος αναλογία (λίπος: υδατάνθρακες + πρωτεΐνη) κυμαίνεται από 2:1 έως 5:1. Η ΚΔ τυπικά παρέχει 3-4 γραμμάρια λίπους για κάθε 1 γραμμάριο υδατάνθρακα και πρωτεΐνης μαζί. Αποτελείται συνήθως από >85% λίπος, και το υπόλοιπο πρωτεΐνες και υδατάνθρακες. Η δίαιτα τυπικά συμπληρώνεται με ασβέστιο, βιταμίνη D, σίδηρο και φυλλικό οξύ.

Η αμφισβήτηση που συνεχίζει να περιβάλλει την ΚΔ αφορά στην υποτιθέμενη αποτελεσματικότητά της, στον άγνωστο μηχανισμό δράσης της και στη δυσκολία διατήρησής της, από την άποψη ότι η αξία της δεν έχει ακόμη αποδειχθεί σε μεγάλης κλίμακας, ελεγχόμενες κλινικές μελέτες. Επίσης, παρόλο που η χορήγηση της συγκεκριμένης δίαιτας απαιτεί την πλήρη και ενεργό συμμετοχή ενός διαιτολόγου ή διατροφολόγου, πολλοί διαιτολόγοι δεν είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι στη χορήγηση αυτής της πλούσιας σε λίπη και εξαιρετικά φτωχής σε υδατάνθρακες δίαιτας.

Η «φιλοσοφία» της κετογόνου δίαιτας

Η ΚΔ ονομάστηκε έτσι επειδή η υψηλή περιεκτικότητά της σε λίπη έχει ως αποτέλεσμα τη μετατροπή αυτών σε κετόνες, οι οποίες χρησιμοποιούνται ως πηγή ενέργειας στη θέση της γλυκόζης. Εφόσον οι υδατάνθρακες (οι οποίοι αποτελούνται από σάκχαρα) αποκλείονται από τη διατροφή και υποκαθίστανται από λίπη, το σώμα στερείται της διατροφικής προέλευσης γλυκόζης, με συνέπεια να παράγονται κετόνες από τις διαθέσιμες ενεργειακές πηγές και να χρησιμοποιούνται αυτές ως καύσιμη ύλη.

Για να επιτευχθεί το παραπάνω απαιτείται μεγάλη σχολαστικότητα στον περιορισμό των υδατανθράκων, αφού ακόμη και μια ελάχιστη ποσότητα σακχάρων μπορεί να εκτρέψει το μεταβολισμό προς την παραγωγή και χρήση γλυκόζης, την οποία το σώμα προτιμά, αντί των κετονών, για την παραγωγή ενέργειας. Ο βαθμός περιορισμού είναι τέτοιος ώστε π.χ. σε παιδιά που βρίσκονται σε ΚΔ θα πρέπει ακόμη και τα πολυβιταμινούχα σκευάσματα που λαμβάνουν να μην περιέχουν σάκχαρα ως έκδοχα ή πρόσθετα.

Η κέτωση, η κατάσταση δηλαδή κατά την οποία υπάρχουν αυξημένα επίπεδα κετονοσωμάτων στο αίμα, γενικά εμφανίζεται στα άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση νηστείας. Μια κατάσταση παρόμοια με αυτή της νηστείας μπορεί να προκληθεί από μια δίαιτα ιδιαίτερα πλούσια σε λίπη, δηλαδή μια ΚΔ. Η ευεργετική επίδραση της κέτωσης στην επιληπτογόνο δραστηριότητα παρατηρήθηκε στη διάρκεια του περασμένου αιώνα και οι συστηματικές προσπάθειες για την αξιοποίηση της επίδρασης αυτής στη θεραπεία της επιληψίας χρονολογούνται ήδη από τη δεκαετία του 1920, πριν ακόμη από την ανακάλυψη και χρήση πολλών από τα αντιεπιληπτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα.

Διαθέσιμα δεδομένα

Η κετογόνος δίαιτα προτάθηκε ως εναλλακτική προσέγγιση για τη θεραπεία της επιληψίας το 1921, ως τρόπος αναπαραγωγής των ωφέλιμων δράσεων που είχαν παρατηρηθεί επί του ελέγχου της επιληψίας μέσω της νηστείας. Αν και δεν υπάρχουν ελεγχόμενες μελέτες, τα αποτελέσματα από μεγάλες περιγραφικές, ορισμένες εκ των οποίων προοπτικές, είναι συνεπή ότι η κετογόνος δίαιτα, με σχετική ασφάλεια, αποτελεί αποτελεσματική θεραπεία για βρέφη και παιδιά με φαρμακοανθεκτικές επιληψίες.

Οι κλινικές αναφορές για την ΚΔ μπορούν να διακριθούν σε αυτές πριν από το 1980 και αυτές μετά το 1980. Πριν από το 1980, οι μελέτες ήταν κυρίως αναδρομικές ή ανεκδοτολογικές, είχαν μικτούς πληθυσμούς ασθενών, δεν περιλάμβαναν την καρβαμαζεπίνη ή το βαλπροϊκό (φάρμακα τα οποία δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα στην αντιεπιληπτική αγωγή) και χρησιμοποιούσαν την «κλασική» ΚΔ. 1

Οι μελέτες μετά το 1980 ήταν επίσης αναδρομικές και μικρής κλίμακας, χρησιμοποιούσαν όμως την ΚΔ με τριγλυκερίδια μεσαίας αλύσου (MCT) και αφορούσαν συνήθως ασθενείς με σοβαρή, φαρμακο-ανθεκτική επιληψία. Η δίαιτα με MCT είχε σχεδιαστεί για να είναι γευστικά πιο αποδεκτή, με το 60% των συνολικών θερμίδων να προέρχονται από λάδι με MCT, ενώ επιτρέπεται περισσότερη πρωτεΐνη και υδατάνθρακες. Ωστόσο, η πρόσφατη εμπειρία έχει δείξει ότι η κλασική ΚΔ μπορεί τελικά να είναι καλύτερα ανεκτή από τη δίαιτα με MCT. 2

Μολονότι είναι δύσκολο να ερμηνευθούν συνολικά τα αποτελέσματα εξαιτίας των διαφορών που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι κλινικές μελέτες από τη δεκαετία του 1960 και του 1970 σε γενικές γραμμές ανέφεραν σημαντικό όφελος από την ΚΔ. Σε μια αναφορά του 1977, σε σύνολο 1,000 ασθενών 792 από τους οποίους είχαν ανθεκτική νόσο, οι σπασμοί ελέγχθηκαν σε ποσοστό 54% και παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση στο 26%. Δυστυχώς, μια από τις κυριότερες αδυναμίες ήταν η μακροχρόνια διατήρηση αυτής της αυστηρά υπολογισμένης δίαιτας. Από την άλλη, είναι δύσκολο να ερμηνευθούν τα αποτελέσματα αυτά σε ένα σύγχρονο πλαίσιο, με διαφορετικό πληθυσμό ασθενών και διαφορετικές διαθέσιμες θεραπευτικές εναλλακτικές επιλογές.

Οι μετρήσεις έκβασης που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι τα ποσοστά των ασθενών με πλήρη απαλλαγή από τις κρίσεις, ή με μείωση των κρίσεων σε ποσοστό >90% και > 50%. Οι εκτιμήσεις των ποσοστών βελτίωσης από μια πρόσφατη μετανάλυση δείχνουν πλήρη απαλλαγή στο 16% των παιδιών (όρια αξιοπιστίας 95% 11.0-21.7) και άνω του 50% μείωση στο 56% των παιδιών (41.2-69.7). Είναι αμφίβολο ότι αυτός ο βαθμός οφέλους, συγκρίσιμος με αυτόν αντιεπιληπτικών φαρμάκων, μπορεί να είναι αποτέλεσμα δράσης τύπου placebo ή αυτόματης ύφεσης. 3

Η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητά της έχει να κάνει με τους βρεφικούς σπασμούς και τις μυοκλονικές κρίσεις. Από άποψη παραμονής στην θεραπεία, φαίνεται ότι περίπου από τα μισά παιδιά που την ξεκινούν παραμένουν για τουλάχιστον 1 έτος. Βελτίωση επίσης παρατηρείται συνήθως και ως προς την συμπεριφορά και την λειτουργικότητα του παιδιού, ιδίως στα ζητήματα προσοχής και κοινωνικοποίησης. Συχνά μπορεί να είναι εφικτή η μείωση των επιληπτικών φαρμάκων. 4

Πλεονεκτήματα - αδυναμίες

Οι τύποι των σπασμών που ανταποκρίνονται καλύτερα στην ΚΔ είναι οι γενικευμένοι τονικοκλονικοί, οι ακινητικοί και οι μυοκλονικοί σπασμοί. Οι εστιακοί σπασμοί είναι οι λιγότερο ανταποκρινόμενοι.

Οι μελέτες σε πειραματόζωα συγκλίνουν στο ότι διάφορα χαρακτηριστικά των πειραματικά προκαλούμενων δράσεων συμπίπτουν με αυτά που παρατηρούνται κλινικά. Για παράδειγμα, η δίαιτα φαίνεται να είναι πιο αποτελεσματική σε νεαρά πειραματόζωα, όπως φαίνεται να είναι πιο αποτελεσματική στα παιδιά σε σχέση με τους ενήλικες. Επίσης, μολονότι η έναρξη της δράσης της είναι σταδιακή, η αντιστροφή της επίδρασής της είναι απότομη. Αυτό παρατηρείται και κλινικά, όταν απαιτείται διάστημα αρκετών ημερών από την έναρξη της δίαιτας εωσότου εγκατασταθεί το κλινικό αποτέλεσμα, όμως, όταν η κέτωση διακοπεί από την κατανάλωση υδατανθράκων, η αντιεπιληπτική δράση μπορεί να αντιστραφεί εντός λίγων ωρών. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η δίαιτα πρέπει να τηρείται τόσο αυστηρά και γιατί είναι τόσο εύκολο να καταργηθεί η επίδρασή της. 5

Εβδομάδες σκληρής προσπάθειας μπορεί να καταστραφούν εάν το παιδί φάει ένα κουλουράκι ή ένα ζαχαρωτό, αφού περιέχουν αρκετή γλυκόζη ώστε να εκτρέψουν το μεταβολισμό και το σώμα να αρχίσει να καταναλώνει πια γλυκόζη για καύσιμο αντί για κετονοσώματα. Το σώμα χρησιμοποιεί τα κετονοσώματα μόνο όταν δεν υπάρχει απολύτως η γλυκόζη. Μόλις η παραμικρή ποσότητα ζάχαρης είναι διαθέσιμη, το σώμα τη μετατρέπει σε γλυκόζη για να τη χρησιμοποιήσει για καύσιμο.

Αμφιλεγόμενα ζητήματα

Εκτός από τα έντονα ερωτήματα που αφορούν το μηχανισμό δράσης, υπάρχουν και πολλά σχετικά με την πρακτική εφαρμογή της κετογόνου δίαιτας: πότε πρέπει να ξεκινήσει (δηλαδή μετά από πόσες αποτυχίες των αντιεπιληπτικών φαρμάκων); Για πόσο διάστημα μπορεί να διατηρηθεί ή πρέπει να διατηρηθεί; Ποιες είναι οι ανεπιθύμητες ενέργειες, και πώς μπορούν να παρακολουθηθούν και να μειωθούν; Ποιες είναι οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της δίαιτας στον ασθενή (συνήθως παιδί), καθώς και στην οικογένειά του;

Ακόμη και οι γιατροί που την υποστηρίζουν ή την εφαρμόζουν, δεν γνωρίζουν επακριβώς γιατί μια δίαιτα, η οποία μιμείται την ασιτία αναγκάζοντας το μεταβολισμό να καίει λίπος για την παραγωγή ενέργειας, μπορεί να προλαμβάνει τους σπασμούς. Ο μηχανισμός αυτής της επίδρασης μελετάται επί του παρόντος και φαίνεται να σχετίζεται με την ίδια την κέτωση, παρά με τη συνεπακόλουθη οξέωση ή άλλες μεταβολικές επιδράσεις. Ο νευρώνας χρησιμοποιεί κετονοσώματα παρά γλυκόζη ως μεταβολικό υπόστρωμα, αλλά είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιες χημικές παράμετροι είναι εκείνες που ευθύνονται για την δράση της ΚΔ. Η χρόνια κέτωση είναι πιθανό ότι ελέγχει την επιληψία αυξάνοντας τα αποθέματα ενέργειας τον εγκέφαλο και προάγοντας έτσι τη νευρωνική σταθερότητα.

Ούτε γνωρίζουμε επίσης γιατί η ίδια δίαιτα είναι αποτελεσματική σε κάποιους, ενώ σε άλλους όχι. Οι περισσότεροι ειδικοί αναφέρουν ότι η δίαιτα αξίζει να δοκιμαστεί όταν δύο ή περισσότερα φάρμακα έχουν αποτύχει στον έλεγχο των σπασμών ή όταν τα φάρμακα προκαλούν παρενέργειες οι οποίες έχουν συνέπειες για τη ζωή του παιδιού.

Η ΚΔ φαίνεται να είναι αποτελεσματική σε περισσότερα του ενός είδη σπασμών, καθώς και σε παιδιά τα οποία εμφανίζουν πολλούς ή λίγους σπασμούς. Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι γιατροί θεωρούν ότι η ΚΔ δεν πρέπει να ακολουθείται αντί της φαρμακευτικής αγωγής, εφόσον τα φάρμακα είναι αποτελεσματικά και ο ασθενής δεν εμφανίζει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Τελευταία, η δίαιτα Atkins, μια δημοφιλής δίαιτα μεταξύ των καρδιοπαθών, προτείνεται ως εναλλακτική επιλογή, καθώς είναι ευκολότερη στην εφαρμογή και παρακολούθησή της. 7

Σημεία προσοχής 8

Το 5-8% των παιδιών θα εμφανίσουν νεφρολιθίαση, ενώ στα υπόλοιπα ανεπιθύμητα συμβάματα περιλαμβάνεται η μείωση της οστικής μάζας, η γαστρίτιδα, η ελκώδης κολίτιδα, διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας, οι μεταβολές των νοητικών μεταβολών και η υπερλιπιδαιμία. Σε συνδυασμό με την ΚΔ καλό είναι να μην χορηγείται τοπιραμάτη, η οποία επίσης μπορεί να επάγει κετοξέωση, όπως και βαλπροϊκό λόγω της πιθανής ηπατικής επιβάρυνσης. Σε σπάνιες διαταραχές της παραγωγής ενέργειας στον εγκέφαλο η δίαιτα μπορεί να αποβεί αρκετά επικίνδυνη (π.χ. ανεπάρκεια καρβοξυλάσης πυροσταφυλικού οξέος).

Ειδικά ζητήματα στα παιδιά

Η ΚΔ εφαρμόζεται συνηθέστερα σε παιδιά. Καλό είναι το παιδί να έχει τη διάθεση να δοκιμάσει τροφές τις οποίες υπό άλλες συνθήκες μπορεί να μην έτρωγε με ενθουσιασμό και να είναι ανεκτικό και όχι ιδιότροπο σχετικά με το φαγητό.

Οι γονείς γενικά αποφασίζουν να δοκιμάσουν τη δίαιτα επειδή ελπίζουν ότι θα παρέχει στο παιδί τους μια καλύτερη ευκαιρία για μια φυσιολογική ζωή. Ωστόσο, η ίδια η δίαιτα μπορεί να αποτελέσει φραγμό για μερικές φυσιολογικές εκφάνσεις της ζωής του παιδιού, ειδικά αυτές που αφορούν το φαγητό και τις διακοπές. Και, όπως και οι άλλες θεραπείες για την επιληψία, μπορεί να παρουσιάσει ανεπιθύμητες ενέργειες που επηρεάζουν κάποια παιδιά περισσότερο σε σχέση με κάποια άλλα. Έτσι, όπως και με κάθε είδους θεραπεία, απαιτείται προσεκτική σκέψη πριν αποφασιστεί να ακολουθηθεί η δίαιτα.

Σημαντικό είναι ότι η δίαιτα είναι του τύπου «όλα ή τίποτα» - δεν υπάρχει ενδιάμεση ή προσαρμοσμένη δόση, αφού όπως είδαμε, η παραμικρή ποσότητα υδατανθράκων την ακυρώνει. Από τα παραπάνω είναι προφανές ότι δεν μπορεί να ακολουθηθεί χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Το να βάλει κάποιος ένα παιδί να ακολουθήσει τη δίαιτα χωρίς ιατρική καθοδήγηση το θέτει σε κίνδυνο με σοβαρές συνέπειες. Κάθε βήμα της δίαιτας πρέπει να καθορίζεται από μια έμπειρη θεραπευτική ομάδα, συνήθως στα πλαίσια ενός εξειδικευμένου ιατρικού κέντρου.

Το παιδί υποβάλλεται σε κατάσταση νηστείας για 24 ώρες και παρακολουθείται στενά ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται το γεγονός ότι δε λαμβάνει καθόλου τροφή για όλο αυτό το διάστημα. Μόλις το παιδί αρχίσει να καίει λίπος για την παραγωγή ενέργειας αντί για γλυκόζη (κέτωση), εισάγονται σταδιακά οι τροφές που αποτελούν μέρος της δίαιτας, σε ποσότητες που είναι οι κατάλληλες για το συγκεκριμένο παιδί.

Όταν το παιδί επιστρέψει στο σπίτι του, οι γονείς συνεχίζουν να ακολουθούν τη δίαιτα, ζυγίζοντας το κάθε είδος τροφής και εξασφαλίζοντας ότι διατηρείται η αναλογία ανάμεσα στο λίπος και στα άλλα θρεπτικά συστατικά.

Οι γιατροί και οι διαιτολόγοι παρακολουθούν στενά τα παιδιά, προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι λαμβάνουν τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία και ότι αναπτύσσονται φυσιολογικά. Οι γονείς των παιδιών ελέγχουν με ταινίες (stick) τα επίπεδα κετόνης στα ούρα των τελευταίων. Επίσης, ελέγχουν μια φορά την εβδομάδα τα ούρα για την παρουσία αίματος, η οποία θα μπορούσε να είναι ένα πρώιμο σημείο νεφρολιθίασης, της συχνότερης ανεπιθύμητης ενέργειας της δίαιτας.

Η ΚΔ είναι μια επιλογή ιδιαίτερα ελκυστική σε ορισμένες οικογένειες, επειδή η μεταβολή της διατροφής του παιδιού μοιάζει να είναι ένας πιο «φυσιολογικός» τρόπος πρόληψης των σπασμών, σε σχέση με τη «λήψη ουσιών». Η δίαιτα αυτή, ωστόσο, μόνο φυσιολογική δεν είναι! Αποτελεί μια άκρως αφύσικη επιλογή τροφών και αναστρέφει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί τις τροφές για την πρόσληψη ενέργειας. Στην πραγματικότητα, η ΚΔ, όπως η λήψη φαρμάκων ή μια χειρουργική επέμβαση, αποτελεί μια σοβαρή ιατρική θεραπεία και δεν είναι κάτι που μπορεί να κάνει ο καθένας από μόνος του.

Συμπερασματικά, η ΚΔ φαίνεται να είναι αποτελεσματική στη μείωση της συχνότητας των σπασμών σε παιδιά με ανθεκτική επιληψία. Μερικά παιδιά θα ωφεληθούν, όπως καταδεικνύεται από μια μείωση της συχνότητας των σπασμών, η οποία δεν μπορεί να αποδοθεί σε βελτίωση εξαιτίας αυθυποβολής ή σε αυτόματη βελτίωση. Συγκριτικά με τις εναλλακτικές μεθόδους, η βελτίωση δείχνει να είναι του ίδιου μεγέθους με αυτήν που παρατηρείται με ορισμένα νεότερα αντιεπιληπτικά φάρμακα. Εξάλλου, σε μια κατάλληλα επιλεγμένη υποομάδα ασθενών η χειρουργική θεραπεία μπορεί να επιτύχει το ίδιο καλό ή και καλύτερο έλεγχο των σπασμών, ακολουθείται όμως από μεγαλύτερη νοσηρότητα, η οποία συνδέεται με τη νευροχειρουργική επέμβαση. Επομένως, η θεραπεία με την ΚΔ θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ως μια αξιόπιστη θεραπευτική επιλογή, στα παιδιά με φαρμακο-ανθεκτική επιληψία, εφόσον είναι βέβαια διαθέσιμοι οι συνολικά απαιτούμενοι πόροι περίθαλψης. - Κώστας Σπίγγος

Πρωτόκολλο για τη έναρξη και διατήρηση της κετογόνου δίαιτας 1

Συνήθως η νηστεία είναι πλήρης για 1-2 ημέρες και ακολούθως για το επόμενο 24ωρο η θερμιδική πρόσληψη διατηρείται στο 1/3 της ημερήσιας αναγκαίας, στο επόμενο 24ωρο ανεβαίνει στα 2/3 και τελικά φτάνει στο πλήρες ποσοστό, πάντα τηρούμενης της κετογόνου αναλογίας. Η πρώτη αυτή περίοδος είναι και η δυσκολότερη και απαιτεί παραμονή προς νοσηλεία αν και προτείνονται και πρωτόκολλα για χορήγηση σε εξωτερική βάση. 6

Οι περισσότερες από τις θερμίδες της δίαιτας (80%) προέρχονται από το λίπος. Οι υπόλοιπες προέρχονται από τους υδατάνθρακες και τις πρωτεΐνες. Κάθε γεύμα περιλαμβάνει αδρά 4 φορές μεγαλύτερη ποσότητα λίπους σε σχέση με τους υδατάνθρακες και τις πρωτεΐνες. Οι ποσότητες των τροφών και των υγρών σε κάθε γεύμα πρέπει να υπολογίζονται προσεκτικά και να ζυγίζονται για κάθε άτομο. Χάριν ενημέρωσης, παραθέτουμε το πολυκεντρικό ερευνητικό πρωτόκολλο που έχει αναπτυχθεί στο Νοσοκομείο Johns Hopkins.

· Νοσηλεία για 3-5 ημέρες

o Αρχική νηστεία

o Υγρά στο 67-75% της ποσότητας διατήρησης

o Έλεγχος κετονοσωμάτων ούρων

o Έλεγχος γλυκόζης αίματος κάθε 6 ώρες

o Αρχικό ΗΕΓ

o Εκπαίδευση ασθενούς και περιβάλλοντος

o Απλοποίηση της αντιεπιληπτικής φαρμακευτικής αγωγής

· Ημέρες 2-3 (κετόνες ούρων 160 mg / dL)

o Έναρξη κετογόνου δίαιτας σε αναλογία 4:1 (χορηγείται το ένα τρίτο των συνολικών θερμίδων, το οποίο προέρχεται από κρόκο αυγού, σε 2-3 γεύματα)

o Διακοπή μέτρησης γλυκόζης στα ούρα

o Την τρίτη ημέρα, τα δύο τρίτα των συνολικών θερμίδων καλύπτονται, επίσης από κρόκο αυγού σε κάθε γεύμα, σε 2-3 γεύματα

· Ημέρες 3-5

o Πρώτο κανονικό γεύμα της δίαιτας με κετογόνο αναλογία (λίπος : υδατάνθρακες + πρωτείνες)=4:1

o Έξοδος από το νοσοκομείο με οδηγίες για συμπληρωματική λήψη βιταμίνης Β και ασβεστίου

o Ρύθμιση αντιεπιληπτικής αγωγής

· Επανέλεγχος τον 1ο, 3ο, 6ο, και 12ο μήνα, από νευρολόγο και διαιτολόγο, βιοχημικές μετρήσεις, γενικής αίματος, ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών, επίπεδα αντιεπιληπτικών φαρμάκων.

· Διατήρηση για 2 χρόνια. Φάση προοδευτικής διακοπής διάρκειας όχι μικρότερης του 1 έτους.

Τα ακόλουθα δείγματα γευμάτων από το διαιτολόγιο παρέχουν μια ιδέα του τι τροφές αποτελούν μέρος της δίαιτας.

Πρωινό: Ομελέτα με βούτυρο, αραιωμένη κρέμα, χυμός πορτοκαλιού.

Γεύμα: Μακαρόνια με βούτυρο και παρμεζάνα, φύλλα μαρουλιού με μαγιονέζα, ανθρακούχα πορτοκαλάδα διαίτης αναμειγμένη με χτυπημένη κρέμα.

Δείπνο: Φέτες λουκάνικου με κέτσαπ χωρίς ζάχαρη, σπαράγγια με βούτυρο, ψιλοκομμένο μαρούλι με μαγιονέζα, κρέμα βανίλια χωρίς ζάχαρη.

Βιβλιογραφία

1. James Wheless. A Practical Approach. Special Meeting: Controversies in Epilepsy - The Ketogenic Diet 1996.

2. PR Huttenlocher, AJ Wilbourn, JM Signore. Medium-chain triglycerides as a therapy for intractable childhood epilepsy. Neurology 1971; 21: 1097-103.

3. Vining, Eileen PG, John MF, et al and The Ketogenic Diet Multi-Center Study Group. A Multicenter Study of the Efficacy of the Ketogenic Diet. Archives of Neurology 1998; 55: 1433-7.

4. Frank Lefevre and Naomi Aronson. Ketogenic Diet for the Treatment of Refractory Epilepsy in Children: A Systematic Review of Efficacy. Pediatrics 2000; 105; 46. DOI: 10.1542/peds.105.4.e46.

5. Freeman JM, Vining EP. Seizures decrease rapidly after fasting: preliminary studies of the ketogenic diet. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine 1999; 153: 946-9.

6. Zupanc. Ketogenic diet: Outpatient initiation, without fluid, or caloric restrictions. Pediatric Neurology 2004; 31: 198-202. DOI:10.1016/j.pediatrneurol.2004.03.007.

7. Kossoff, Eric H, Gregory L et al. Efficacy of the Atkins diet as therapy for intractable epilepsy. Neurology 2003; 61: 1789-91.

8. Kang HC, Chung da E, Kim DW, Kim HD. Early- and late-onset complications of the ketogenic diet for intractable epilepsy. Epilepsia 2004; 45: 1116-23.