abraham joshua heschel
de sabbat en andere essays

abraham joshua heschel

De sabbat en andere essays 

Abraham Joshua Heschel
De sabbat
Zijn betekenis voor de moderne mens
&
Vernieuwing vanuit de traditie
Een joodse visie op verbondenheid

Vert. Daniël Mok & Henk de Bie.

Fenomenologische klassieken 7. Amsterdam, Abraxas|Zuider-Amstelboeken 2006.

224 blz. € 22,50. ISBN 9080730076.

De fenomenologische bibliotheek die uitgeverij Abraxas bezig is op te bouwen, telt inmiddels al een half dozijn werkelijk sublieme werken. Nadat zij reeds God zoekt de mens van Abraham Heschel heeft uitgegeven, laat zij nu De sabbat volgen alsmede een zestal essays over gebed, heiligheid, psychologie en moraal. Het boek wordt besloten met een beschouwing over oecumene; het is de tekst van de toespraak die Heschel in 1963 hield tijdens een ontmoeting met kardinaal Bea in New York. Abraham Joshua Heschel weet weergaloos te formuleren en zijn wijsheid is superieur.

Benedictijns Tijdschrift 2007/4 PB

Als kinderen vragen aan ons stellen...
De religieuze opvoeding als een zoektocht van ouders en kinderen

Eindwerkstuk Theologie en Levensbeschouwing, Fontys Hogeschool
Maddy de Bruin-Meijer, juli 2008

verwondering

Volgens de joodse filosoof Abraham Heschel¹¹ is het voornaamste kenmerk van de houding van een religieus mens tegenover de schepping verwondering. Het leven en de schepping worden dan niet als vanzelfsprekend beleefd, maar als een wonder.

Van kinderen wordt gezegd, dat zij de mogelijkheid tot verwonderen nog volop in zich hebben en hierbij worden de volgende redenen genoemd:

• Kinderen kijken open naar de wereld. Volwassenen kunnen zich niet meer zo goed verwonderen, omdat zij voor de manier waarop zij naar de wereld kijken vaak concepten gemaakt hebben. Die concepten geven houvast, maar kunnen ook het zicht op de wereld blokkeren.

• Kinderen zijn nog niet zo lang op aarde en zij beleven steeds nieuwe dingen

• Kinderen hebben een andere tijdsbeleving. Zij kunnen helemaal opgaan in het moment.

Het religieuze van kinderen wordt door volwassenen het sterkst beleefd als zij zien hoe kinderen de natuur ervaren. Kinderen kunnen helemaal opgaan in het horen van een zingende vogel, het zien van dwarrelende bladeren, het voor het eerst voelen van sneeuw op hun hand en blij zijn als zij zien wat uit de door hen gezaaide zaadjes is gegroeid. Wolpe ([2], blz. 37) schrijft dat kinderen het gevoel van verwondering in ons wakker maken en wij dan aan kinderen kunnen leren dat het wonder van God komt, zodat kinderen hun waardering een spirituele dimensie kunnen geven. Het fundament voor het kunnen verwonderen is basisvertrouwen. Het maakt dat de wereld als goed wordt beleefd en open tegemoet gezien kan worden. Door zintuiglijke waarneming kijken kinderen op een open en ontvankelijke manier naar de wereld. Openheid en ontvankelijkheid zijn ook nodig voor het kunnen verwonderen. Het verwonderen heeft de begrenzing nodig van het ordenend denken:

mensen worden verrast binnen de dingen die zij al weten. De pedagoog Bjørkvold zegt hierover het volgende: “De verstandelijke systematiek van het leren is een veilig raamwerk van zekerheid. De verwondering is de zoekende onrust in het leven” ([12], blz. 174).

De verwondering nodigt uit tot het stellen van vragen, die soms wel en soms niet beantwoord kunnen worden: dan stuit het antwoord op het mysterie van het leven.

Bjorkvold noemt verwondering de sleutel tot leren voor het kind. Hiermee bedoelt hij niet alleen het cognitieve weten. “Het is geen kwestie van het verleggen van de grenzen van het weten. Het is een kwestie van het behouden van de gevoeligheid en menselijkheid in de maatschappij, als sleutel van dieper inzicht en een levenservaring die door getallen nooit gegeven kan worden, ook niet in onze tijd van computers” ([12], blz. 174).

Verwondering kan zich verder ontwikkelen door:

· Volwassenen die de tijd nemen om zich te kunnen verwonderen over gewone dingen en dit delen met hun kinderen.

· Volwassenen die openstaan voor wat hun kinderen bezighoudt en hun kinderen aanmoedigen om vragen te stellen, omdat het de verwondering is die tot vragen stellen uitnodigt.

· creativiteit, vertellen van verhalen, dans, muziek, drama en in de natuur zijn.

Voor een religieus mens is het verwonderen een levenslang leerproces wat gekenmerkt wordt door groei en hoop hebben.

[11] A.J. Heschel: God zoekt de mens. Een filosofie van het Jodendom, uitgegeven bij ABRAXAS, Amsterdam, ISBN 90-807300-5-X, 2004.

[12] J-R Bjørvold: De Muzische Mens. Het kind en het lied- spelen en leren in alle levensfasen. Uitgegeven door AD. Donker, ISBN 90 6100 375 X, 1992

(vertaald uit het Noors, oorspronkelijke uitgave in 1989).

< T E R U G