VARIABLES

VARIABLES

Dotychczasowe obserwacje wskazują, że przepuszczalność Błony jest parametrem dynamicznym. Nie stwierdzono stałego poziomu charakterystycznego dla danego osobnika. Wartość obserwowana podczas ekspozycji może ulegać zmianie w zależności od stanu fizjologicznego badanego, jego wcześniejszej historii ekspozycji, poziomu pobudzenia oraz właściwości samego bodźca anomalnego.

Na obecnym etapie nie można określić, które z wymienionych czynników mają charakter pierwotny, a które jedynie modulują odpowiedź układu nerwowego.

Dla celów badawczych przyjęto podział zmiennych na wewnętrzne, związane z organizmem obserwatora, oraz zewnętrzne, związane z charakterystyką ekspozycji.

1. Stan fizjologiczny

Stan fizjologiczny badanego wykazuje istotną korelację z wynikami ekspozycji.

Najbardziej powtarzalne różnice zaobserwowano w warunkach:

• deprywacji snu,

• przewlekłego zmęczenia,

• niedożywienia,

• odwodnienia,

• podwyższonej temperatury ciała,

• ostrego bólu.

Szczególną uwagę zwrócono na deprywację snu. W badaniach obserwowano zmniejszenie stabilności uwagi, wydłużenie czasu reakcji oraz zwiększoną zmienność aktywności neuronalnej. U części badanych współwystępowało to ze wzrostem liczby elementów anomalnych zgłaszanych po ekspozycji. Nie ustalono, czy obserwowany efekt należy interpretować jako zwiększenie przepuszczalności Błony, czy jako wtórne osłabienie mechanizmów odpowiedzialnych za selekcję i integrację informacji.

Dla celów operacyjnych oba zjawiska należy traktować jako równoważne zagrożenie.

2. Pobudzenie i stres

Poziom pobudzenia stanowi jedną z najlepiej udokumentowanych zmiennych korelujących z przebiegiem ekspozycji. W warunkach ostrego stresu obserwuje się zmiany aktywności autonomicznej, wzrost poziomu katecholamin oraz modyfikację procesów uwagowych. W grupie badanych niedoświadczonych zjawisku temu częściej towarzyszyła fragmentacja zapisu pamięciowego oraz zwiększona liczba błędnych rekonstrukcji zdarzenia. Odmienny profil obserwowano u personelu posiadającego doświadczenie w warunkach powtarzalnego stresu operacyjnego.

W tej grupie częściej utrzymywana była stabilność uwagi, orientacji przestrzennej oraz kontroli reakcji autonomicznych. Co istotniejsze, część badanych wykazywała zdolność do intencjonalnej modulacji zakresu przetwarzanej informacji anomalnej. Zjawisko to zostało roboczo określone jako voluntary gating.

Badani opisują je jako możliwość „odcięcia” określonych elementów doświadczenia lub przeciwnie — utrzymania ich w polu świadomego przetwarzania pomimo występowania bodźca konkurencyjnego.

Nie wykazano dotychczas neuronalnego mechanizmu odpowiadającego za ten efekt. Powtarzalność obserwacji oraz jej koncentracja w grupach o wysokim doświadczeniu stresowym przemawiają jednak przeciwko interpretowaniu zjawiska jako przypadkowej zmienności raportów.

Hipoteza robocza: długotrwała ekspozycja na kontrolowany stres może prowadzić do wykształcenia wyuczonych mechanizmów regulacji cortical gating.

Jeżeli hipoteza jest prawidłowa, część różnic określanych dotychczas jako „odporność na anomalie” może mieć charakter nabytej kontroli nad przepuszczalnością, a nie wrodzonej właściwości osobniczej.

3. Stan psychiczny i oczekiwanie

Stan psychiczny wpływa przede wszystkim na proces selekcji oraz późniejszą integrację informacji. W badaniach porównawczych wykazano różnice pomiędzy osobami poinformowanymi o możliwości wystąpienia anomalii a osobami poddanymi ekspozycji bez wcześniejszego przygotowania.

W grupie poinformowanej częściej obserwowano prawidłowe rozpoznanie bodźca anomalnego oraz mniejszą liczbę rekonstrukcji zgodnych z konwencjonalnym modelem zdarzenia.

Nie potwierdzono natomiast, aby samo oczekiwanie zwiększało ilość informacji dostępnej świadomej percepcji. Najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem pozostaje zmiana strategii selekcyjnej, a nie zwiększenie rzeczywistej przepuszczalności.

Rozróżnienie to pozostaje istotne: świadomość możliwości wystąpienia anomalii może zwiększyć zdolność jej rozpoznania bez konieczności zwiększania ilości informacji przekraczającej filtr.

4. Historia wcześniejszych ekspozycji

Wielokrotna ekspozycja na Pęknięcia koreluje ze zmianą profilu odpowiedzi podczas kolejnych ekspozycji.

U części badanych obserwowano:

• skrócenie czasu potrzebnego do rozpoznania anomalii,

• zwiększoną stabilność zapisu pamięciowego,

• zmniejszenie liczby rekonstrukcji konwencjonalnych,

• większą zdolność do utrzymania uwagi podczas ekspozycji.

U innych występowały efekty przeciwne: narastająca fragmentacja pamięci, wydłużenie okresu rekonwalescencji poznawczej oraz obniżenie kontroli nad procesem selekcji.

Nie ma podstaw do przyjęcia, że ekspozycja prowadzi do uniwersalnej adaptacji. Najbardziej prawdopodobny jest model uczenia się specyficznego dla rodzaju bodźca. Układ poznawczy może modyfikować strategię przetwarzania na podstawie wcześniejszych doświadczeń, nie uzyskując przy tym ogólnej odporności na Pęknięcia.

5. Charakterystyka bodźca anomalnego

Przepuszczalność należy analizować w odniesieniu do konkretnego bodźca.

Dotychczasowe przypadki wykazują istotne różnice zależne od:

• intensywności ekspozycji,

• czasu jej trwania,

• liczby zaangażowanych modalności sensorycznych,

• częstotliwości powtarzania bodźca,

• stopnia niezgodności informacji z istniejącym modelem poznawczym.

W szczególności obserwuje się różnicę pomiędzy bodźcami, które mogą zostać częściowo zasymilowane przez istniejący model rzeczywistości, a bodźcami wymagającymi jego zasadniczej modyfikacji. W drugim przypadku częściej występują zaburzenia integracji oraz objawy przeciążenia. Nie wyklucza się również aktywnego wpływu Pęknięcia na mechanizm cortical gating.

Materiał obserwacyjny jest obecnie niewystarczający do rozstrzygnięcia, czy efekt taki wynika z właściwości określonych klas Pęknięć, czy stanowi wtórny rezultat ekstremalnego obciążenia układu poznawczego.

6. Kontekst ekspozycji

Wynik ekspozycji zależy również od warunków, w których do niej dochodzi.

W badaniach terenowych odnotowano różnice pomiędzy ekspozycją:

• przewidywaną i nieprzewidywaną,

• indywidualną i grupową,

• krótkotrwałą i przedłużoną,

• przeprowadzoną w środowisku znanym i nieznanym.

Największą stabilność odpowiedzi obserwowano w sytuacjach, w których badany posiadał możliwość utrzymania kontroli nad uwagą oraz interpretacją bodźca. W przypadku jednoczesnego wystąpienia dezorientacji przestrzennej, wysokiego pobudzenia i wielomodalnej ekspozycji dochodziło częściej do destabilizacji procesu selekcji.

Sugeruje to istnienie progu obciążenia, po którego przekroczeniu mechanizmy świadomej regulacji Błony tracą skuteczność.

7. Modulacja farmakologiczna

Wpływ neurochemii na przepuszczalność Błony stanowił przedmiot badań od najwcześniejszego etapu programu. Szczególną uwagę zwrócono na układy glutaminergiczny i GABA-ergiczny oraz wtórne układy neuromodulacyjne uczestniczące w regulacji pobudliwości korowej.

Seria eksperymentów określana w dokumentacji jako PILL TESTS miała ustalić, czy farmakologiczna modyfikacja równowagi pobudzenie–hamowanie wpływa na zakres informacji anomalnej dostępnej świadomemu przetwarzaniu. Wyniki pierwszej serii potwierdziły możliwość czasowej modyfikacji odpowiedzi obserwatora. Efekt nie był jednak jednoznaczny.

W części przypadków zwiększenie ilości informacji dostępnej świadomej percepcji wiązało się jednocześnie ze wzrostem obciążenia poznawczego, pogorszeniem integracji oraz wydłużeniem czasu powrotu do stanu wyjściowego. Nie można zatem utożsamiać zwiększenia przepuszczalności z poprawą funkcjonowania.

PILL TESTS stały się podstawą późniejszego programu badań Giles–Bronstein dotyczącego pharmacological modulation of cortical gating. Szczegółowe wyniki, dawki oraz procedury eksperymentalne zostały przeniesione do sekcji J. Pharmacological Modulation.

8. Interakcja zmiennych

Dotychczasowy materiał nie pozwala traktować żadnej zmiennej jako niezależnego predyktora przepuszczalności.

Najbardziej prawdopodobny model zakłada współdziałanie:

stanu fizjologicznego + poziomu pobudzenia + doświadczenia + kontekstu + charakterystyki bodźca + aktualnego stanu neurochemicznego

W konsekwencji określenie „poziom przepuszczalności” należy rozumieć jako wartość chwilową, zależną od konfiguracji systemu w momencie ekspozycji.

Nie stwierdzono dotychczas podstaw do klasyfikowania osób jako trwale „wysoko-” lub „niskoprzepuszczalnych”.

Istnieją natomiast wystarczające przesłanki, aby przyjąć, że zakres możliwej modulacji jest częściowo zależny od doświadczenia i treningu. To rozróżnienie ma znaczenie operacyjne.

Nie każdy obserwator posiada taki sam zakres kontroli nad Błoną. Jednocześnie brak kontroli nie oznacza jej całkowitego braku. Aktualny model zakłada, że przepuszczalność jest parametrem dynamicznym, podlegającym częściowej modulacji przez organizm, środowisko i sam bodziec anomalny.

Zakres tej modulacji pozostaje nieustalony.