MEMORY

MEMORY

Wpływ ekspozycji anomalnej na procesy pamięciowe stanowi jeden z najlepiej udokumentowanych obszarów badań nad Błoną. W przeciwieństwie do wcześniejszego założenia, zgodnie z którym filtrowaniu podlega przede wszystkim świadoma percepcja, materiał eksperymentalny wskazuje, że zaburzenia mogą występować na każdym etapie procesu pamięciowego: kodowania, konsolidacji, przechowywania oraz odtwarzania informacji.

Najistotniejszą obserwacją pozostaje brak bezpośredniej zależności pomiędzy pewnością wspomnienia a jego zgodnością z przebiegiem ekspozycji. Osoby badane mogą zachować wysoką pewność co do wydarzenia, którego zapis jest częściowy, zmodyfikowany lub zawiera elementy nieobecne w pierwotnym bodźcu.

1. Encoding

Pierwszym potencjalnym miejscem zaburzenia jest kodowanie informacji.Jeżeli określony element ekspozycji zostanie odfiltrowany przed uzyskaniem pełnej reprezentacji świadomej, jego późniejszy ślad pamięciowy może nie powstać lub pozostać niekompletny. Nie oznacza to jednak całkowitego usunięcia informacji.

W części przypadków obserwuje się fizjologiczną reakcję organizmu na bodziec, którego badany nie jest następnie zdolny świadomie odtworzyć. Wskazuje to na możliwość istnienia częściowego kodowania informacji bez odpowiadającego mu wspomnienia deklaratywnego.

W uproszczeniu:

bodziec → przetwarzanie neuronalne → częściowe kodowanie → brak świadomej reminiscencji

jest możliwym wynikiem ekspozycji.

Zjawisko to należy odróżnić od zwykłego zapominania. W przypadku zwykłego zaniku pamięci ślad informacji został wcześniej prawidłowo utworzony. W przypadku ekspozycji anomalnej istnieją przesłanki wskazujące, że zapis może od początku powstać w formie niepełnej.

2. Fragmentation

Jednym z najczęściej powtarzających się efektów po ekspozycji jest fragmentacja wspomnienia. Badani zachowują pojedyncze elementy zdarzenia — obraz, dźwięk, lokalizację, reakcję własnego organizmu lub określone działanie — bez możliwości odtworzenia pełnej relacji pomiędzy nimi. Charakterystyczne jest zachowanie wysokiej szczegółowości lokalnej przy jednoczesnym braku ciągłości całego wspomnienia.

Przykładowo badany może prawidłowo rozpoznać:

• miejsce,

• osobę,

• przedmiot,

• określony dźwięk,

lecz nie być zdolnym do wyjaśnienia, dlaczego elementy te występowały jednocześnie. Wskazuje to na zaburzenie nie tyle przechowywania poszczególnych informacji, ile procesu odpowiedzialnego za ich wiązanie w jeden epizod pamięciowy.

3. Substitution

W przypadkach, w których informacja anomalna pozostaje niezgodna z istniejącym modelem poznawczym, obserwuje się zjawisko określane jako substitution. Informacja nie zostaje całkowicie usunięta. Zostaje zastąpiona interpretacją zgodną z najbardziej prawdopodobnym modelem dostępnym dla obserwatora.

Mechanizm można przedstawić następująco:

bodziec anomalny → niezgodność → selekcja → rekonstrukcja → zapis

W efekcie świadek może pamiętać zdarzenie, które nigdy nie wystąpiło dokładnie w takiej formie, choć jego wspomnienie pozostaje funkcjonalnie spójne. Jest to szczególnie istotne podczas analizy zeznań. Spójność wspomnienia nie stanowi dowodu poprawności zapisu.

4. Confidence versus accuracy

W badaniach porównujących deklarowaną pewność świadka z niezależnymi zapisami ekspozycji wielokrotnie obserwowano brak proporcjonalności pomiędzy tymi parametrami.

Wysoka pewność może współwystępować z:

• fragmentarycznym zapisem,

• błędną kolejnością zdarzeń,

• uzupełnieniem brakujących elementów,

• błędną identyfikacją źródła informacji,

• całkowitym pominięciem części ekspozycji.

Problem ten jest szczególnie istotny w przypadku informacji uzyskanych bezpośrednio po ekspozycji. Badany może przedstawić spójną relację z dużą pewnością siebie, mimo że zapis fizjologiczny i materiał zewnętrzny wskazują na znaczące rozbieżności. Nie należy interpretować tego jako świadomego wprowadzania w błąd. Pamięć rekonstruowana jest dla obserwatora pamięcią rzeczywistą.

5. Consolidation

Nie wszystkie zaburzenia pojawiają się bezpośrednio podczas ekspozycji. W części przypadków pierwsza relacja świadka pozostaje względnie zgodna z materiałem obserwacyjnym, natomiast kolejne odtworzenia wykazują narastające zmiany. Sugeruje to, że ekspozycja może wpływać również na proces konsolidacji śladu pamięciowego.

Obserwowane zmiany obejmują:

• utratę szczegółów,

• zmianę kolejności zdarzeń,

• zwiększenie spójności narracyjnej przy jednoczesnym zmniejszeniu zgodności z zapisem pierwotnym,

• pojawianie się elementów pochodzących z późniejszej interpretacji zdarzenia.

Nie jest obecnie jasne, czy proces ten wynika bezpośrednio z działania Błony, czy stanowi wtórną odpowiedź normalnych mechanizmów pamięci na nietypowy materiał.

6. Reconsolidation

Każde przypomnienie informacji może prowadzić do ponownego przetworzenia śladu pamięciowego. W przypadku ekspozycji anomalnej proces ten ma szczególne znaczenie.

Powtarzające się odtwarzanie tego samego zdarzenia może prowadzić do stopniowego zwiększania spójności wspomnienia przy jednoczesnym oddalaniu się jego treści od pierwotnego przebiegu ekspozycji.

Efekt jest szczególnie wyraźny, gdy pomiędzy kolejnymi odtworzeniami badany otrzymuje informacje uzupełniające lub konwencjonalne wyjaśnienie zdarzenia. W takim przypadku nowe informacje mogą zostać zintegrowane z istniejącym śladem i po kolejnych odtworzeniach stać się nierozróżnialne od elementów pierwotnego wspomnienia.

Zjawisko to ma bezpośrednie znaczenie dla procedur przesłuchań i sporządzania raportów poekspozycyjnych.

7. Memory persistence

Nie wykazano, aby silna ekspozycja anomalna zawsze prowadziła do trwałej utraty pamięci. Przeciwnie, niektóre informacje pozostają wyjątkowo stabilne pomimo znacznego zaburzenia pozostałej części wspomnienia. Dotyczy to przede wszystkim elementów powiązanych z silnym pobudzeniem emocjonalnym lub wysokim poziomem aktywacji autonomicznej.

W takich przypadkach może występować paradoksalny efekt:

im bardziej niestabilna jest pamięć całego zdarzenia, tym bardziej stabilny pozostaje pojedynczy jego fragment

Nie ustalono, czy wynika to z odmiennego sposobu kodowania informacji związanych z zagrożeniem, czy z selektywnego działania Błony.

8. Repeated exposure

Powtarzalna ekspozycja nie prowadzi do jednego określonego profilu zmian pamięciowych. U części badanych obserwuje się stopniową poprawę zdolności do zachowania szczegółów i odtwarzania ich w prawidłowej kolejności. U innych kolejne ekspozycje prowadzą do narastającej fragmentacji.

Istnieją przesłanki wskazujące, że znaczenie ma tutaj zgodność pomiędzy kolejnymi bodźcami. Jeżeli obserwator spotyka powtarzalny typ anomalii, układ poznawczy może wykształcić bardziej stabilny sposób jej kodowania. W przypadku ekspozycji na różne typy Pęknięć adaptacja jest znacznie mniej przewidywalna. Nie można więc traktować wcześniejszego doświadczenia jako gwarancji zachowania pamięci podczas kolejnej ekspozycji.

9. Operational implications

Pamięć świadka po ekspozycji anomalnej nie może być traktowana jako bezpośredni zapis zdarzenia. Za bardziej wiarygodne należy uznawać niezależne, współwystępujące źródła danych: zapis instrumentalny, dokumentację zewnętrzną, relacje innych obserwatorów oraz dane fizjologiczne. nSzczególnej ostrożności wymagają informacje uzyskane po wielokrotnym odtwarzaniu zdarzenia.

Zaleca się, aby pierwsza relacja była rejestrowana możliwie szybko po zakończeniu ekspozycji i przed przekazaniem obserwatorowi informacji pozwalających na stworzenie konwencjonalnej interpretacji zdarzenia.

W przypadku stwierdzenia objawów fragmentacji lub niespójności temporalnej należy traktować kolejne relacje jako rekonstrukcje, a nie kolejne niezależne zapisy.

10. Current model

Dostępne dane pozwalają przyjąć, że Błona może wpływać na pamięć na co najmniej trzech poziomach:

kodowanie → konsolidacja → odtwarzanie

Nie ma obecnie podstaw do twierdzenia, że Błona „usuwa” wspomnienia. Bardziej prawdopodobne jest, że ogranicza ilość i rodzaj informacji dostępnej dla procesów pamięciowych, a następnie wymusza rekonstrukcję brakujących elementów w oparciu o istniejący model poznawczy. 

W konsekwencji pamięć po ekspozycji anomalnej może być jednocześnie: autentyczna, szczegółowa, spójna i niezgodna z przebiegiem zdarzenia. Jest to jedna z podstawowych trudności metodologicznych programu. Pamięć obserwatora nie jest zapisem ekspozycji. Jest wynikiem jej przetworzenia.