1. Haengjeongsa («administrative attorney») advokatmi?
Yoʻq. Koreyada advokat (변호사, byeonhosa) va maʼmuriy agent (행정사, haengjeongsa) turli litsenziyaga ega boʻlgan turli kasblardir. Baʼzi haengjeongsalar tashrif qogʻozlarida «administrative attorney» yoki «immigration attorney» kabi inglizcha unvonlardan foydalanadi, lekin ular advokat emas.
2. Haengjeongsa nima qila oladi va qaysi ishlarni faqat advokat qila oladi?
Haengjeongsa davlat idoralari uchun hujjatlarni tayyorlaydi va topshiradi, hujjatlarni tarjima qiladi, sizning nomingizdan ruxsatnomalar uchun ariza beradi va maʼmuriy tartib-taomillar boʻyicha savollarga javob beradi (Maʼmuriy agentlar toʻgʻrisidagi qonun, 2-modda).
Faqat advokat sudda sizning vakilingiz boʻla oladi (masalan, deportatsiya buyrugʻi yoki vizani rad etish qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi daʼvo), politsiya va prokuratura tergovida hamda jinoiy sudda himoyachingiz boʻla oladi (Jinoyat-protsessual qonuni, 31-modda) va ish haqi yoki zararni undirish kabi huquqiy nizolarni yurita oladi. Advokat boʻlmagan shaxsning pul evaziga huquqiy ishlarni yuritishi jinoyat hisoblanadi (Advokatlar toʻgʻrisidagi qonun, 109-modda).
3. Koreyaliklar ham advokat yollaydi. Chet ellik sifatida menga advokat haqiqatan kerakmi?
Koreyaliklar koreys tilini bilsa va tizimni tushunsa ham, politsiyaga soʻroqqa chaqirilganda yoki sudga tortilganda advokat yollaydi. Chet ellik rezident sifatida siz xuddi shu jarayondan begona tilda oʻtasiz, natijasi esa vizangizga ham taʼsir qilishi mumkin. Shuning uchun boshidanoq advokatga ega boʻlish siz uchun yanada muhimroq.
4. Politsiya meni soʻroqqa chaqirdi. Nima qilishim kerak?
Sizda sukut saqlash huquqi va soʻroq paytida advokat ishtirok etishi huquqi bor (Jinoyat-protsessual qonuni, 243-2 va 244-3-moddalar). Toʻliq tushunmagan bayonnomaga imzo chekmang. Koreys tilini yaxshi bilmasangiz, tarjimon talab qiling. Borishdan oldin advokat bilan bogʻlaning.
5. Jinoiy ish vizamga taʼsir qiladimi?
Taʼsir qilishi mumkin. Ozodlikdan mahrum qilish jazosiga hukm qilinib, ozod qilingan chet ellik deportatsiya qilinishi mumkin (Immigratsiya nazorati toʻgʻrisidagi qonun, 46-modda 1-qism 13-band). Hatto jarima ham vizani uzaytirish yoki oʻzgartirishda hisobga olinishi mumkin. Vizangiz haqida ishning birinchi kunidanoq oʻylash kerak.
6. Menga deportatsiya buyrugʻi berildi. Unga eʼtiroz bildirsam boʻladimi?
Ha. Deportatsiya buyrugʻini olgan kundan boshlab 7 kun ichida Adliya vaziriga eʼtiroz berishingiz mumkin (Immigratsiya nazorati toʻgʻrisidagi qonun, 60-modda). Shuningdek, buyruqni bekor qilish haqida, odatda u haqda bilgan kundan boshlab 90 kun ichida sudga daʼvo berishingiz mumkin (Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonun, 20-modda). Bu muddatlar qatʼiy, shuning uchun darhol biz bilan bogʻlaning.
7. Chiqib ketish buyrugʻi va deportatsiya buyrugʻining farqi nimada?
Chiqib ketish buyrugʻi deportatsiya asoslariga toʻgʻri keladigan shaxsga belgilangan muddatgacha oʻz hisobidan Koreyani ixtiyoriy tark etish imkonini beradi (Immigratsiya nazorati toʻgʻrisidagi qonun, 68-modda). Deportatsiya buyrugʻi sizni Koreyadan majburan chiqaradi va keyinchalik qaytishni qiyinlashtirishi mumkin. Qaysi buyruqni olishingiz va qolishingiz mumkinligi sizning vaziyatingizga bogʻliq.
8. Ish beruvchi ish haqimni toʻlamadi. Nima qila olaman?
Bandlik va mehnat vazirligiga shikoyat berishingiz yoki sudga murojaat qilishingiz mumkin. Ish haqi boʻyicha talablarning daʼvo muddati 3 yil (Mehnat standartlari toʻgʻrisidagi qonun, 49-modda). Odatda, vizangizda muammo boʻlsa ham, haqiqatda bajargan ishingiz uchun ish haqi talab qilishingiz mumkin. Ish haqi varaqalari, bank koʻchirmalari, xabarlar va ish vaqti yozuvlarini saqlab qoʻying.
9. E-9 ishchisi ish joyini almashtira oladimi?
Faqat qonunda belgilangan sabablarga koʻra: masalan, ish beruvchi shartnomani bekor qilsa yoki uzaytirmasa, korxona yopilsa, mehnat sharoitlari buzilsa yoki sizga adolatsiz munosabatda boʻlinsa (Chet ellik ishchilarni ishga yollash toʻgʻrisidagi qonun, 25-modda). Almashtirishlar soni cheklangan va ariza berganingizdan keyin 3 oy ichida ish joyini almashtirishga ruxsat olmasangiz, Koreyani tark etishingiz kerak. Ishdan ketishdan oldin maslahat oling.
10. Ishda jarohat oldim. Menga kompensatsiya beriladimi?
Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalardan sugʻurta odatda chet ellik ishchilarga ham tatbiq etiladi. Baxtsiz hodisa haqida xabar bering, tibbiy hujjatlarni saqlang va kompensatsiya talabi boʻyicha biz bilan bogʻlaning.
11. Koreys tilini yaxshi bilmayman. Baribir maslahat olsam boʻladimi?
Ha. KakaoTalk ochiq chati yoki elektron pochta orqali bizga istalgan tilda yozishingiz mumkin. Uchrashuvda tarjimon kerak boʻlsa, yozilish paytida ayting.
12. Bu qancha turadi?
Narx ishning turi va murakkabligiga bogʻliq. Qaror qabul qilishingizdan oldin narx va ish hajmini tushuntiramiz va ularni yozma shartnomada qayd etamiz.
13. Maʼlumotlarim sir saqlanadimi?
Ha. Advokat qonunga koʻra mijozning sirini saqlashga majbur (Advokatlar toʻgʻrisidagi qonun, 26-modda). Roziligingizsiz maʼlumotlaringizni ish beruvchingizga yoki boshqa hech kimga bermaymiz.
14. Maslahatga nimalarni olib kelishim kerak?
Rezident kartasi, pasport, mehnat shartnomasi, ish haqi varaqalari, olgan bildirishnoma yoki buyruqlaringiz va muammoingizga oid xabarlar.
Ushbu savol-javoblar umumiy maʼlumot beradi va sizning aniq ishingiz boʻyicha huquqiy maslahat hisoblanmaydi. Advokat Kim Munseok, Dongmyeong Partners yuridik firmasi.