HELENA  MNISZEK - SILVA RERUM

Życie autorki "Trędowatej", twórczość i albumy  rodzinne

Oficjalne archiwum pamięci: Helena Mniszek (1878–1943)

Mam przyjemność oddać w Wasze ręce zaktualizowany serwis internetowy, stanowiący cyfrowe archiwum rodzinne poświęcone życiu, twórczości oraz historycznemu dziedzictwu mojej prababci, Heleny Mniszek (1878–1943). Jako prawnuk pisarki stawiam sobie za cel gromadzenie oraz sukcesywne udostępnianie materiałów źródłowych, dokumentów  i fotografii, a także relacji przekazywanych z pokolenia na pokolenie w naszej rodzinie.

Oś konstrukcyjną serwisu tworzy przestrzeń życiowa pisarki – sieć dworów i majątków ziemskich, z którymi była związana i w których powstawały jej utwory. Dzieje rodziny i geografia jej codzienności prowadzą od wołyńskich Kurczyc, przez Sabnie oraz Platerów (Bokinkę) na Litwie, aż po Rogale,  Kuchary oraz nadleśnictwo w Bronnej Górze. To właśnie te konkretne miejsca cementowały więzi rodzinne i formowały środowisko społeczne autorki.

W ostatnim czasie serwis wzbogacił się o ważne aktualizacje. Pomyślnie zwieńczone zostały prace nad podstronami „Sabnie” oraz "Platerów" (na tej  drugiej - rozwikłałem zagadkę majątku Bokinka / Platerów i zrekonstruowałem tamtejszejszy  dwór). Dopełnieniem tych prac stało się odnalezienie unikatowego kadru dworku w Sabniach, który wypełnił istotną lukę w moich  zbiorach.

Oddaję tę witrynę do dyspozycji Czytelników jako cyfrową kronikę – prywatne Silva Rerum – osadzającą literacki dorobek Heleny Mniszek w realiach jej epoki oraz utwalającą pamięć o ciągłości losów naszej rodziny.

Odkrywaj archiwum Silva Rerum:

• Majątki i Dwory – Poznaj historię Kurczyc, Sabni, Platerowa, Rogali, Kuchar ➡️

• Bronna Góra – Poleskie ścieżki Heleny Mniszek. ➡️

• Biografia i Rodowód – Zobacz unikalne dokumenty i historię autorki. ➡️

• Powieści i Twórczość – Dowiedz się więcej. ➡️

• Galeria i Ocalone z Cienia – Oglądaj unikatowe fotografie. ➡️

Zanim powstała „Trędowata”

Po południu świat moich rodzinnych Kurczyc zmieniał się niemal niepostrzeżenie, jakby sama natura wstrzymywała oddech przed nadejściem wieczornej misterii. Złociste słońce przechylało się z wolna nad szeroką doliną Słuczy, a park dworski pogrążał się w miękkim, aksamitnym półcieniu. Wysokie, starym obyczajem szumiące lipy powtarzały z cicha opowieści zasłyszane przez pokolenia, gędźbą swych liści wtórując memu dziecięcemu rozmarzeniu. Ścieżkami, które znałam od najwcześniejszych lat, schodziłam ku łąkom opadającym łagodnym spadkiem do rzeki. A Słucz… Słucz nie była rzeką gwałtowną. Płynęła szeroko, z powagą i dostojnym spokojem, jakby nie spieszyła się nigdzie, z wolna mijając zielone zakola, płaczące wierzby i piaszczyste łachy. ➡️ 

Pamiętam ją od najwcześniejszych lat – nie jako autorkę „Trędowatej”, ale jako cichą sylwetkę pochyloną nad biurkiem, z lokami oświetlonymi lampą naftową. Jej pokój był dla nas – dzieci – czymś w rodzaju sanktuarium. Nie dlatego, że zabraniano tam wchodzić, lecz dlatego, że wszyscy wiedzieliśmy: tam powstają światy. ➡️

-Maria Ficka

Ja znałam Babcię inaczej – najpierw z portretu o wielkich, ciemnych oczach, który wisiał w pokoju mojej Mamy jak strażniczka dawnych lat. Dopiero później – z opowieści, które miały w sobie „tamten świat”: pachnący jabłkami ze starego sadu, letnimi wizytami gości i stukotem dorożek zatrzymujących się przed białym dworem. ➡️

-Maria Darkiewicz

Oczami Prawnuka

Po wielu latach zajrzałem znowu do rodzinnych pamiątek, które przechowała moja Mama. W zbiorze są albumy pełne fotografii, dokumenty, wycinki z prasy. W pewnym momencie wpadł mi w ręce kolorowy miesięcznik – nieco wytarty, zagięty na rogach, w którym odnalazłem artykuł opatrzony pięknymi starymi zdjęciami. Tak… to tekst, który czytałem prawie trzydzieści lat temu. Zawiera wspaniały opis działalności pisarskiej (i nie tylko) mojej Prababci Heleny Mniszek. Autorką jest Barbara Wachowicz, a artykuł noszący tytuł Legenda Trędowatej ukazał się na łamach czasopisma „Ty i Ja” w maju 1971 roku. ➡️

-Michał Rażniewski

Las rzeczy

Pokolorowane zdjęcia

Dwór w Kucharach – Siedziba Ziemiańska na Mazowszum To tutaj żyła i pisała moja prababcia Helena Mniszek. Salon we dworze w Kucharach (lata międzywojenne). Popołudniowe, ciepłe światło wkrada się do salonu przez wysokie, szprosowe okna usytuowane w ogrodowej elewacji dworu. Wnętrze tętni domowym ciepłem, tradycją i cichym życiem ziemiańskiej rodziny. Sceneria reprezentuje klasyczny, polski dwór z okresu międzywojennego — pełen antyków, rodowych pamiątek i osobistych akcentów. Na pierwszym planie przyciąga wzrok monumentalny stół z rzeźbioną podstawą w kształcie lir, usytuowany na wzorzystym, miękkim dywanie. Stół uginający się pod ciężarem ksiąg, woluminów, albumów i dokumentów stanowi serce pokoju — cichy dowód na literacką i intelektualną aktywność domowników. Wokół stołu skupiona jest rodzina. Pośrodku znajduje się moja prababcia Helena Mniszek — postać nieco przysłonięta kwiatami, wraz z mężem Antonim Radomyskim oraz córką (moją babcią, która trzyma mojego wujka Tolka na kolanach). Wnętrze salonu wypełnia wysmakowany zestaw mebli: luksusowa, wzorzysta sofa wyściełana aksamitem, na ścianach widać subtelną tapetę w motywy roślinne, a ponad nią pamiątki rodzinne — małe, okrągłe talerze dekoracyjne z ceramiki oraz obrazy w ozdobnych, złoconych ramach. W tle pnie się pod sam sufit ozdobna roślina doniczkowa, a tuż obok okna stoi wysokie, rokokowo-eklektyczne lustro w rzeźbionej ramie, odbijające przestrzeń eleganckiego pokoju. ➡️

Prolog

Echa Przeszłości: Malowane Wspomnienia 

Mój dziadek, leśnik z zawodu i fotograf z zamiłowania, pozostawił po sobie bezcenny skarb – czarno-białe Archiwum Pamięci Rodowej. Ale to Archiwum, choć pełne prawdy, jest też pełne cieni. Ta galeria akwarel jest moją próbą – artystyczną wizją – tchnięcia życia w te cienie, przywrócenia im kolorów, których nie mogły utrwalić dawne klisze.

To moja osobista podróż w czasie, piękny sen o dawnych dniach mojej rodziny. Sen, w którym wszystko jest jasne, żywe i barwne. Ale nie jest to tylko fantazja. W tych malarsko-fotograficznych opowieściach zawarta jest prawda o ludziach, o ich otoczeniu, o krajobrazie, który ich ukształtował. Oni, tak jak my wszyscy, mieli swoje radości i smutki, swoje codzienne problemy. Chcieli ładnie wyglądać na zdjęciach, chcieli być zapamiętani.

I właśnie tak – pięknie, świetliście, z pociechą – chciałem ich przedstawić. To moje namalowane wspomnienie, powrót do świata, za którym tęsknię, do tej bezpiecznej, rodzinnej przestrzeni, która teraz, kiedy sam jestem stary, wraca do mnie z taką siłą.

Wracam w tych pracach do klimatu dworków, do spokoju polskiej wsi, do rozległych pejzaży, zielonych pól i gęstych lasów. Wracam do gospodarstwa i majątku, którym zarządzała moja prababcia Helena wraz ze swoimi mężami.

Szczególnym sentymentem i ciekawością darzę te czasy najodleglejsze, tak odległe, że wydają się prawie nierzeczywiste. A przecież były! To okres dzieciństwa Heleny Mniszek, która urodziła się nad Słuczą, pośród sosnowych borów Wołynia. Chadzała nad rzeką i jako mała dziewczynka czytała Trylogię Sienkiewicza...

Ta kolorowa wizja nie zastępuje fotograficznego zapisu dziadka – ona go dopełnia. To moje marzenie, mój sen o czasach minionych, które trwają w pamięci. Są nie do zatarcia. Wręcz przeciwnie – stają się coraz wyraźniejsze.

Michał Rażniewski

Akwarele