Rogale

W przypadku Rogali – podobnie jak w Sabniach – nie zachowały się fotografie dworu z okresu przedwojennego. Pozostały natomiast zapiski rodzinne i informacje przekazywane w pamięci potomnych, m.in. przez Stanisława Radomyskiego.

W 1910 roku Helena Mniszek wyszła za mąż za Antoniego, zwanego w rodzinie Stryjem Antonim. Małżonkowie zamieszkali w dopiero co zakupionym majątku Rogale pod Łukowem. To właśnie tutaj, w 1915 roku, przyszły na świat ich dwie córki – bliźniaczki Irena i Hanna.

Okres rogalski był w życiu Heleny Mniszek czasem szczególnym. Oprócz intensywnej pracy literackiej, Ciocia Halszka angażowała się szeroko w działalność społeczną. Była m.in. przewodniczącą Koła Ziemianek, zakładała ochronki dla dziewcząt, należała do Przysposobienia Wojskowego. W pamięci lokalnej zapisała się jako osoba aktywna, wrażliwa na sprawy społeczne i potrzeby innych.

W 1920 roku Antoni sprzedał majątek Rogale i zakupił od rodziny Turskich majątek Kuchary koło Drobina na ziemi płockiej, dokąd przeniósł się z całą rodziną. Helena Mniszek również tam nie porzuciła pióra – jej twórczość rozwijała się nadal, czerpiąc z wcześniejszych doświadczeń życiowych i obserwacji.

Jak powstała cyfrowa rekonstrukcia dworu sprzed 1920 roku?

Brak archiwalnych kadrów dworu z czasów, gdy mieszkała w nim Helena Mniszek z Antonim Radomyskim, stał się impulsem do podjęcia próby jego cyfrowej rekonstrukcji. Punktem wyjścia były trzy współczesne fotografie przedstawiające zachowane elementy budynku oraz dawnego wjazdu:

1. Szczyt ganku – z autentycznym, drewnianym symbolem umieszczonym w trójkątnym zwieńczeniu i ozdobną snycerką pod okapem.

2. Elewacja frontowa dworu – pokazująca układ bryły, oszalowanie ścian oraz charakterystyczne podwójne kominy.

3. Zabytkowe, murowane słupy bramne – z czerwonej cegły z wieńczącymi je daszkami, wskazujące dawny wjazd na teren posiadłości.

Praca nad odtworzeniem prawdopodobnego wyglądu dworu z około 1920 roku przebiegała w kilku krokach, łącząc nowoczesną technologię AI z wiedzą regionalną i historyczną:

• Odtworzenie pełnej bryły i detali: Pierwszy etap polegał na połączeniu elementów ze współczesnych zdjęć w jedną, spójną kompozycję. Zachowano oryginalną snycerkę, ozdobny symbol na szczycie ganku, oszalowanie ścian oraz zabytkowe słupy wjazdowe.

• Tradycyjne pokrycie dachu: Współczesną blachę zastąpiono tradycyjnym pokryciem charakterystycznym dla drewnianej architektury dworskiej tego regionu z przełomu XIX i XX wieku – gontem drewnianym.

• Kolorystyka w stylu HDR: Aby oddać w pełni klimat tamtych lat, zrezygnowano z czarno-białej stylizacji na rzecz pełnej gamy barw w technice HDR. Przecież w 1920 roku świat był równie barwny jak dziś!

• Kompozycja i zabytkowa brama: Zrekonstruowano również kute, metalowe skrzydła bramy wjazdowej osadzone na ceglanych słupach. Celowo ustawiono je w pozycji otwartej i lekko przesunięto w stronę domu, aby odsłonić architekturę dworu i nadać całej scenie wyjątkową głębię kadru.

• Świadkowie epoki: Na podjeździe umieszczono postacie właścicieli – postać Heleny Mniszek oraz jej męża Antoniego Radomyskiego w strojach z epoki, zaprzęg konny oraz automobil z epoki (model sprzed 1920 roku), symbolizujący postęp techniczny i status majątku w tamtych latach.

Dzięki połączeniu informacji historycznych, zachowanych substancji zabytkowej oraz zaawansowanej analizy cyfrowej udało się uzyskać niezwykle prawdopodobny i plastyczny obraz dworu w Rogalach z czasów jego największej świetności.

Pamięć o Helenie Mniszek

Rogale – już te współczesne – także odwiedziłem osobiście. W sposób szczególny zapisała się w mojej pamięci uroczystość nadania Szkole Podstawowej w Celinach imienia Heleny Mniszek oraz poświęcenia sztandaru, która odbyła się 30 września 2009 roku.

Zostałem zaproszony na to wydarzenie jako prawnuk Heleny Mniszek, podobnie jak Wojciech Darkiewicz z Warszawy, również prawnuk pisarki. W Celinach utworzono wówczas Izbę Pamięci, poświęconą patronce szkoły i historii regionu. Warto zapoznać się z opracowaniem przygotowanym przez Pana Andrzeja Stasiaka, dyrektora szkoły, które przybliża zarówno dzieje placówki, jak i lokalne formy kultywowania pamięci o Helenie Mniszek

Izba Pamięci i patronat szkoły w Celinach – najważniejsze fakty

(opracowanie na podstawie materiałów szkoły, w formie skrótu informacyjnego)

• Szkoła Podstawowa w Celinach istnieje od ponad 90 lat.
  
  

• W lutym 2009 roku Rada Gminy Trzebieszów podjęła uchwałę o nadaniu szkole imienia Heleny Mniszek oraz zatwierdziła wzór sztandaru.
  
  

• Wybór patronki poprzedziły szerokie konsultacje z nauczycielami, uczniami i lokalnym środowiskiem.
  
  

• Helena Mniszek była silnie związana z regionem – w latach 1910–1920 mieszkała w Rogalach, wsi sąsiadującej z Celinami.
  
  

• W jej twórczości pojawiają się aktualne do dziś problemy społeczne, takie jak patriotyzm, tolerancja i wrażliwość na ludzką krzywdę.
  
  

• W dniu 30 września 2009 roku uroczyście nadano szkole imię patronki oraz otwarto Izbę Pamięci Patrona i Regionu.
  
  

• Eksponaty regionalne gromadzili uczniowie wraz z rodzinami, natomiast materiały dotyczące patronki – nauczyciele.
  
  

• Opiekę nad Izbą Pamięci sprawuje nauczycielka języka polskiego i historii Małgorzata Gontarczyk wraz z kołem regionalnym.

Rogale dzisiaj