Ekranizacje i książki

Helena Mniszek – między książką a ekranem

W rodzinnych wspomnieniach Helena Mniszek nie zaczyna się od słynnej „Trędowatej”. Zaczyna się od zamkniętych drzwi do pokoju, za którymi powstawały kolejne strony rękopisu.

Jej córka, Maria Ficka, po latach wspominała, że jako mała dziewczynka widywała matkę niemal zawsze czytającą lub piszącą. Dzieciom nie wolno było przeszkadzać, gdy pracowała. To właśnie wtedy powstawała „Trędowata” – powieść, która miała przynieść autorce ogromną popularność i na trwałe zapisać jej nazwisko w historii polskiej literatury.

Paradoksalnie, jak wspominała córka pisarki, sama Helena Mniszek uważała, że później stworzyła wiele utworów dojrzalszych i bardziej wartościowych. Napisała ich kilkanaście, jednak dla kolejnych pokoleń pozostała przede wszystkim „autorką Trędowatej”.

Rodzinna tradycja przechowała także opowieść o narodzinach tej książki. Po śmierci pierwszego męża Helena Mniszek zamieszkała wraz z córkami u swoich rodziców w Sabniach. W tym trudnym okresie zaczęła pisać powieść, która odmieniła jej życie. Rękopis miał zostać pokazany w Warszawie Bolesławowi Prusowi. Według rodzinnych wspomnień słynny pisarz dostrzegł talent młodej autorki i zachęcał do publikacji utworu.

Po ponownym zamążpójściu i osiedleniu się w Rogalach mogła w pełni rozwinąć działalność literacką. Dom stał się miejscem pracy twórczej, ale także centrum życia towarzyskiego i społecznego. Przyjeżdżali tu artyści, literaci i przyjaciele rodziny. Biblioteka liczyła tysiące tomów. Helena Mniszek władała kilkoma językami, czytała literaturę europejską w oryginale, malowała, pisała felietony i prowadziła działalność oświatową.

Maria Ficka zapamiętała także wieczory przy fortepianie. W ciemnym salonie matka przez długie godziny grała z pamięci ulubione utwory. Po latach te same melodie przywoływały córce obrazy rodzinnego domu i atmosferę miejsca, w którym rodziły się kolejne książki.

Powieści, które trafiły na ekran

Największą popularność zdobyła ekranizacja z 1976 roku, która stała się jednym z największych sukcesów polskiego kina tamtej dekady. Film przyciągnął miliony widzów, a jego bohaterowie na nowo rozpali zainteresowanie światem stworzonym przez Helenę Mniszek.

1926 Trędowata, reż. Edward Puchalski

1936 Trędowata, reż. Juliusz Gardan

1976 Trędowata, reż. Jerzy Hoffman

1999 Trędowata (serial telewizyjny), reż. Wojciech Rawecki, Krzysztof Lang

To zjawisko jest wyjątkowe. Niewielu polskich pisarzy może pochwalić się tym, że ich utwory przez ponad sto lat nieustannie wracają do czytelników i widzów. Kolejne pokolenia odkrywają ten sam świat – świat wielkich uczuć, społecznych barier, honoru, ambicji i marzeń.

Dziedzictwo

Dla jednych Helena Mniszek pozostaje autorką najpopularniejszego romansu polskiej literatury. Dla innych jest postacią znacznie ciekawszą: kobietą wykształconą, społeczniczką, patriotką, miłośniczką książek i sztuki.

Rodzinne wspomnienia pozwalają spojrzeć na nią inaczej. Nie tylko jako na nazwisko widniejące na okładce książki, ale jako na człowieka, który każdego dnia siadał przy biurku, otoczony tysiącami książek, i cierpliwie tworzył historie, które przetrwały całe stulecie.

Dziś te same historie można odnaleźć zarówno na pożółkłych kartach dawnych wydań, jak i w filmowych kadrach. To właśnie tam nadal żyje świat Heleny Mniszek.

Książki Heleny Mniszek