Rekonstrukcja oraz  mapy Kurczyc

Spis treści

Rekonstrukcja

Jak wyglądał dwór w Kurczycach, w którym urodziła się moja prababcia Helena Mniszek? Nie wiem – w naszych rodzinnych zbiorach nie zachowały się ani zdjęcia, ani dokumenty majątku. Przyczyn może być wiele: wichry wojny, pożary… A może coś przetrwało w archiwach, lecz nigdy nie zostało zdigitalizowane.

Zacząłem więc przeszukiwać zasoby internetu. Sporządziłem wstępny plan i w punktach zaznaczyłem, co mnie interesuje: okres dzieciństwa prababci, życie ziemiaństwa oraz wygląd dworu, w którym się wychowywała. Miałem niewiele danych, ale z dużym prawdopodobieństwem udało się odtworzyć wygląd i atmosferę tamtych czasów – proszę obejrzeć przygotowane grafiki.

Michał Rażniewski

1. Lokalizacja Kurczyc na mapie wojskowej

Na rosyjskich mapach sztabowych wieś występuje pod nazwą:

Курчицы (Kurczycy / Kurczyce).

Koordynaty zapisane w dawnych katalogach map:

• 50°45′28″ N

• 27°26′26″ E

czyli okolice dzisiejszego miasta Zviahel (dawny Nowogród Wołyński).

To dokładnie odpowiada położeniu opisanym w dawnych źródłach:

• przy ujściu rzeki Cerem do rzeki Słucz.

2. Osady i przysiółki widoczne na mapie

Na mapach wojskowych wokół Kurczyc zaznaczano kilka osad związanych z majątkiem.

Najważniejsze z nich:

1️⃣ Kurczyce (centrum)

• wieś chłopska

• w pobliżu znajdował się dwór i folwark

2️⃣ Kurczycka Huta

na mapach rosyjskich:

Курчицкая Гута

czyli:

• osada hutnicza

• związana z hutą szkła.

3️⃣ Kurczycki Majdan

na mapach:

Курчицкий Майдан

Była to:

• osada robotników leśnych

• miejsce wypalania smoły lub produkcji węgla drzewnego.

3. WsIe należące do majątku

Źródła opisujące dobra kurczyckie wymieniają wsie należące do kompleksu majątku:

• Kurczyce

• Chodorki

• Osowa

• Prosika

• Zarównia

• Cwila

• Tajki

• Karpiłówka

• Józefówka

• Lipnia

• Huta.

To był rozległy kompleks majątkowy o powierzchni około 7682 dziesięcin (ok. 8300 ha).

4. Gdzie znajdował się dwór

Na mapach rosyjskich oznaczano dwory skrótem:

двор lub дв.

Na podstawie topografii można bardzo prawdopodobnie wskazać jego miejsce:

dwór znajdował się:

• między wsią Kurczyce a rzeką Cerem

• na niewielkim wyniesieniu nad doliną

• przy drodze do Nowogrodu Wołyńskiego.

Typowy układ wyglądał tak:

las

│

│  Kurczycki Majdan

│

│        droga leśna

│

│  Kurczycka Huta

│

│

│      młyn wodny

│──── rzeka Cerem ────

│

│       DWÓR

│       park

│

│       folwark

│

│      wieś Kurczyce

│

│──────── rzeka Słucz ───────

│

pola i łąki majątku

6. Bardzo ciekawa rzecz genealogiczna

W spisach parafialnych Wołynia zachowały się wpisy dla:

• Kurczyce 1844 – parafia Nowogród Wołyński

• Kurczycka Huta 1913 – parafia Korzec / Horodnica.

To oznacza, że:

• mieszkańcy Kurczyc byli zapisywani w księgach parafialnych

• istnieją imienne listy mieszkańców z XIX wieku.

To może być bardzo ważne dla badań rodzinnych.

7. Mała ciekawostka historyczna

W Kurczycach urodził się również malarz Czesław Kuryatto (1903–1951).

To pokazuje, że wieś była przed wojną stosunkowo dużą i znaczącą osadą.