Lodowce górskie

LODOWCE GÓRSKIE

Woda w postaci stałej występuje na Ziemi głównie w lodowcach i lądolodach - obecnie objętość lodu wynosi około 23 mln km³ - czyli około 2% objętości całej hydrosfery. Poza lodowcami woda w postaci stałej obejmuje także tzw. zlodowacenie podziemne czyli wieczną marzłoć. Warto pamiętać także o tym, że większość (ponad 2/3 objętości) wody słodkiej na Ziemi znajduje się właśnie w postaci lodu. Ilość wody zatrzymanej w postaci stałej zmienia się w czasie - zależy głównie od zmian klimatu Ziemi - w czasie zlodowaceń lodu było oczywiście zdecydowanie więcej, a aktualnie "globalne ocieplenie" powoduje zmniejszanie objętości wody uwięzionej w lodowcach.

Warunki powstawania lodowców.

Aby powstawała trwała pokrywa lodowa musi być spełnione kilka warunków dotyczących cech środowiska przyrodniczego:

• opady śniegu muszą być wyższe niż jego ubytek - wysokość w m n.p.m. ponad którą ten warunek jest spełniony nazywamy granicą wieloletniego (wiecznego) śniegu
• średnia roczna temperatura powietrza musi być ujemna
• teren musi być w miarę płaski - tak, aby śnieg mógł się gromadzić i powoli przekształcać w lód.

Budowa lodowca górskiego.

Lodowiec górski zbudowany jest z dwóch podstawowych części. Najważniejszym elementem jest pole firnowe, które jest położone powyżej granicy wieloletniego śniegu. Jest to miejsce, w którym gromadzi się śnieg i zamienia w lód. Pola firnowe tworzą się zazwyczaj w górnych częściach dolin górskich w miejscach stosunkowo płaskich, tak aby gromadzący się tam śnieg nie zsuwał się niżej lawinami. Takimi miejscami są często nisze źródliskowe rzek, które płynęły przed ochłodzeniem klimatu. Czasami pola firmowe tworzą się na płaskowyżach np.: fieldach w G. Skandynawskich.

Drugim ważny element lodowca górskiego tworzy się, gdy w polu firnowym nagromadzi się tak dużo śniegu i lodu, że zaczyna się on pod własnym ciężarem ześlizgiwać w dół. Powstaje wówczas jęzor lodowcowy. Gdy jęzor lodowcowy przemieści się poniżej granicy wieloletniego śniegu rozpoczyna się proces topnienia lodowca (ablacji). Najdłuższe jęzory lodowcowe mają długość ponad 100 km. W miejscach, gdzie przesuwający się lód pokonuje bardziej strome odcinki (przemieszcza się nad progami skalnymi) ulega on silnemu popękaniu - powstają głębokie szczeliny oraz odizolowane bloki lodu zwane serakami - strefy te nazywamy lodospadami (icefall). Lodospady najczęściej istnieją w miejscu wypływu jęzora z pola firnowego. Ze względu na niestabilność bloków lodowych i liczne szczeliny lodospady są bardzo niebezpieczne dla przechodzących przez nie ludzi.

Innym charakterystycznym elementem lodowca jest szczelina brzeżna, która powstaje w miejscu styku pola firnowego ze ścianami skalnymi otaczającymi to pole.

Rodzaje lodowców górskich.

Ze względu na budowę wyróżniamy klika typów lodowców górskich, Najważniejsze z nich to:

• lodowiec alpejski (dolinny prosty) - ma najczęściej rozłożyste, wklęsłe pole firnowe i wypływający z niego długi jęzor.
• lodowiec himalajski (dendryczny, dolinny złożony) - składa się z wielu pól firnowych. Wypływające z nich jęzory łączą się ze sobą w dolinie głównej tworzą jeden wspólny jęzor lodowy.

• lodowiec norweski (fieldowy, skandynawski) - pola firnowe powstają na płaskowyżach szczytowych (mają postać czapy lodowej). może z niego wypływać kilka krótkich jęzorów lodowcowych.
• lodowiec podgórski (piedmontowy) - powstaje na obszarach, gdzie granica wieloletniego śniegu jest położona stosunkowo nisko. Jęzory lodowcowe wypływające z kilku pół firnowych są na tyle długie, że "wypływają" na równiny przedgórskie i łączą się tam tworzą rozległe pola lodowe. (współcześnie występują na Alasce i w Patagonii.

• lodowiec pirenejski (cyrkowy, karowy) - składa się tylko z pola firnowego - brak jęzora wynika z równowagi między tempem zasilania pola firnowego w śnieg i tempem ablacji w obrębie samego pola firnowego.
• lodowiec turkiestański - zasilanie oparte jest głównie na lawinach schodzących z rozległych ścian skalnych otaczających jęzor lodowcowy. Nie posiadają one normalnego pola firnowego.

Rozmieszczenie lodowców na świecie.

Lodowce występują na wszystkich kontynentach. Współczesna pokrywa lodowa zajmuje obszar prawie 15,5 mln km². Największą powierzchnię (oczywiście poza Antarktydą, która prawie w całości - w 95,5% - pokryta jest lądolodem) zajmują lodowce w Ameryce Północnej (około 9% powierzchni kontynentu) - poza obszarem Grenlandii zlodzone są wyspy Archipelagu Arktycznego oraz Kordyliery (zwłaszcza w północnej części). W Górach Św. Eliasza na Alasce znajduje się największy lodowiec górski tego kontynentu - Malaspina (lodowiec piedmontowy, który powstał z połączenia szeregu lodowców dolinnych i tworzy czaszę o powierzchni ok. 300 km². Jego całkowita powierzchnia dochodzi do 3900 km², a grubość lodu sięga do 300 m).

W Azji lodowce zajmują powierzchnię około 114 tys. km². Współczesne zlodowacenie Azji zajmuje największe przestrzenie na wyspach arktycznych, w daleko na północ wysuniętych górach Syberii: Byrranga (Tajmyr), Czerskiego, Wierchojańskich (Jakucja), Koriackich (Kamczatka) oraz w wysoko wzniesionych pasmach Azji Centralnej (Karakorum, Himalaje, Hindukusz, Pamir, Tien-szan, Kunlun, Ałtaj) i Azji Zachodniej (Kaukaz). Największe lodowce znajdują się w: Karakorum (Sjaczen - 1189 km², Baltoro - 755 km², Hispar - 622 km²), Pamirze (Fedczenki - 992 km²) i Tien-szanie (Inylczek Południowy - 500 km²).

W Ameryce Południowej lodowce występują w Andach i na Wyż. Patagońskiej. W Andach Patagońskich lodowce górskie schodzą prawie do poziomu morza, występuje tu największa czapa lodowa świata, położona w strefie umiarkowanej - tzw. Lądolód Patagoński o powierzchni ok. 20 tys. km². Łączna powierzchnia lodowców na tym kontynencie wynosi około 25000 km².

W Australii i Oceanii lodowce zajmują tylko 1 tys. km2. W samej Australii, ze względu na stosunkowo niskie wysokości bezwzględne lodowce nie występują. Natomiast lodowce górskie znajdują się na niektórych wyspach Oceanii: w Górach Śnieżnych na Nowej Gwinei oraz na Wyspie Południowej Nowej Zelandii.

Najmniejszą powierzchnię zajmują lodowce w Afryce. Występują one tylko w partach szczytowych najwyższych wzniesień Afryki: Kilimandżaro, Kenii i Ruwenzori. Ich łączna powierzchnia wynosi około 240 km² i ze względu na globalne ocieplenie szybko się kurczy.