Terytorium Polski

TERYTORIUM POLSKI

POWIERZCHNIA POLSKI

Terytorium Polski obejmuje obszar lądowy, morskie wody wewnętrzne oraz morze terytorialne. Obszar lądowy Polski to powierzchnia lądu do linii brzegowej włącznie, liczona wraz z wodami śródlądowymi, czyli włącznie z powierzchnią rzek, kanałów, jezior.

W skład morskich wód wewnętrznych wchodzi polska część Zalewu Szczecińskiego wraz z Jeziorem Nowowarpieńskim, Świną i Dziwną, polska część Zatoki Gdańskiej i Zalewu Wiślanego oraz obszary portów położonych nad otwartym morzem.

Morze terytorialne to obszar rozciągający się na 12 mil morskich w głąb morza liczony od linii brzegowej. W skład terytorium Polski nie wchodzi natomiast Polska Wyłączna Strefa Ekonomiczna.

Najnowsze dane GUS o powierzchni Polski:

• powierzchnia terytorium Polski wynosi 322 575 km²,
• powierzchnia obszaru lądowego Polski - 311 888 km²
• obszar morskich wód wewnętrznych Polski - 2005 km²
• obszar morza terytorialnego - 8682 km².
• powierzchnia obszaru administracyjnego Polski: 312 679 km². (suma powierzchni wszystkich jednostek podziału administracyjnego Polski (obejmuje całe terytorium lądowe oraz niektóre fragmenty wód wewnętrznych)
• powierzchnia wyłącznej strefy ekonomicznej: 22 634 km²

Trzeba pamiętać, że cały czas następują zmiany powierzchni Polski, wynika to po pierwsze z zastosowania najnowszych metod pomiarowych, po drugie z faktu, że część granic kraju to granicami mało stabilne. Linia brzegowa Polski cały czas ulega zmianom w wyniku erozji. Również granice lądowe ulegają zmianom – znaczna część granic Polski przebiega rzekami, wzdłuż ich głównego nurtu. Znaczna część tych rzek jest nieuregulowana, zatem częstym zmianom ulega położenie ich głównego nurtu, a w konsekwencji i powierzchnia kraju. W efekcie tych zmian co kilka lat następuje delimitacja granic Polski przeprowadzana przez międzynarodowe komisje - Polska wymienia się niewielkimi obszarami nadgranicznymi z naszymi sąsiadami.

GRANICE POLSKI

Polska graniczy z siedmioma krajami: od zachodu z Niemcami (długość granicy 467 km), od południa z Czechami (796 km) i Słowacją (541 km), od wschodu z Ukrainą (535 km), Białorusią (418 km), Litwą (104 km) i Rosją (210 km). Długość granicy morskiej (granica morza terytorialnego) wynosi 440 km. Granice Polski na przestrzeni wieków ulegały częstym zmianom, szczególnie na wschodzie. Ogólna długość granic Polski (na lądzie i wodach granicznych) wynosi 3511 km. Cechy terytorium naszego kraju to duży udział granic naturalnych (morze, góry, rzeki) i duża zwartość terytorium.

Granica Polski z Rosją, Białorusią i Ukrainą jest wschodnią granicą terytorium Unii Europejskiej - granicą Strefy Schengen.

ZMIANY GRANIC POLSKI ODZYSKANIU NIEPODLEGŁOŚCI W 1918 ROKU.

Polska odzyskała niepodległość 11 listopada 1918 r. Granice państwa nie zostały ukształtowane od razu. Dopiero w pięć lat po zakończeniu I wojny możemy mówić o stabilizacji i ukształtowaniu granic naszego państwa.

Polska odzyskała w 1919 r. na mocy traktatu wersalskiego:

- wschodnią i środkową Wielkopolskę (po zwycięskim Powstaniu Wielkopolskim)

- część byłych Prus Królewskich z niewielkim dostępem do morza (Pomorze Gdańskie - ale bez Gdańska)

- część wschodnią zagłębia górnośląskiego (zagłębie dąbrowskie) (po przeprowadzonych na tym terenie trzech śląskich powstaniach i plebiscycie)

- niewielki fragmenty Warmii i Mazur (po niekorzystnym plebiscycie na tym terenie)

Na mocy traktatu pokojowego z Austrią do Polski powróciła Galicja i wschodnia część Śląska Cieszyńskiego. 28 lipca 1920 r. na konferencji mocarstw zachodnich w belgijskim Spa, podjęte zostały decyzje co do podziału Śląska Cieszyńskiego. Czechosłowacja otrzymała większą część obszaru i znacznie lepiej rozwiniętego pod względem gospodarczym. Nad terenem Galicji Wschodniej państwa zachodnie zdecydowały się powierzyć Polsce mandat na sprawowanie go nad tym terytorium przez 25 lat. Ostatecznie jednak na skutek protestów Ukraińców i Rosjan takiego rozwiązania zaniechano. Najdłużej toczyły się walki o granicę wschodnią, nie tylko z Ukraińcami, ale także i z wojskami radzieckimi. Państwa zachodnie zaproponowały linię podziału przebiegającą wzdłuż tzw. linii Curzona, która była zbliżona do granicy Rosji po III rozbiorze. Polska zaprotestowała. W wyniku zwycięskich kampanii na froncie wojny polsko-bolszewickiej, proponowana linia graniczna została przesunięta na wschód o 150 km na korzyść państwa polskiego. To spowodowało włączenie do granic naszego państwa obszarów zamieszkanych przez ludność ukraińską i białoruską.

9 października 1920 r. z inicjatywy Piłsudskiego gen. Lucjan Żeligowski i polskie wojska zajęły Wilno. Miasto to wraz z okolicami ukonstytuowało się jako Litwa Środkowa, która na podstawie decyzji Sejmu Litwy Środkowej z dnia 20 II zostało przyłączone do Polski.

Pod koniec dwudziestolecia międzywojennego, kiedy wszystko wskazywało na zbliżającą się wojnę, Polacy, korzystając z trudnej sytuacji w jakiej znalazła się Czechosłowacja po traktacie monachijskim, 2 października 1938 r. wkroczyli na teren Zaolzia, zajmując także Spisz i Orawę.

1 września 1939 r. rozpoczęła się II wojna światowa. Terytorium Polski zostało ponownie podzielone pomiędzy tym razem III Rzeszę i ZSRR. Cześć ziem II RP została wcielona do państwa niemieckiego (8 X 1939 r.), z pozostałej części utworzono Generalne Gubernatorstwo (12 X 1939 r.). Do III rzeszy zostały włączone: Pomorze, Wielkopolska, Górny Śląsk, Zagłębie Dąbrowskie, Suwalszczyzna, część województw kieleckiego, krakowskiego, łódzkiego i warszawskiego. Generalne Gubernatorstwo składało się z: dystryktów krakowskiego, lubelskiego, radomskiego, warszawskiego, a od 1941 r. z dystryktu Galicja. ZSRR przejął tereny zamieszkiwane przez ludność ukraińską i białoruską.

Decyzje o tym jak będą wyglądać powojenne granice państwa Polskiego zapadały na konferencjach Wielkiej Trójki w Teheranie, Jałcie i Poczdamie.

Na konferencji w Teheranie (XI-XII 1943 r.) przyjęto, że granica polsko-radziecka zostanie ustalona wzdłuż linii Curzona, a Polska w zamian z utratę terytoriów na wschodzie otrzyma nabytki kosztem III Rzeszy na zachodzie. Potwierdzono to ustalenie w czasie konferencji w Jałcie (II 1945 r.). Na ostatniej z konferencji w Poczdamie, uznano Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej oraz zadecydowano, że do momentu ostatecznego ustalenia granicy polsko-niemieckiej, ziemie na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej znajdą się po polskim zarządem.

W 1945 r. po zakończeniu II wojny granice państwa polskiego wyglądały następująco:

- na wschodzie Polska utraciła ziemie na wschód od linii Curzona oraz teren Galicji Wschodniej na rzecz ZSRR

- za zachodzie uzyskaliśmy Pomorze Szczecińskie oraz Dolny Śląsk, Górny i Opolski

- na południu granica z Czechosłowacją została utrzymana sprzed 1938 r., czyli Zalozie, cześć Spisza i Orawy pozostało po stronie czechosłowackiej.

Ważniejsze korekty granic Polski po 1948 roku: