Θεωρία

ρυθμός

Ο ρυθμός είναι η τακτική εναλλαγή ή αλληλουχία ήχων, κινήσεων ή γεγονότων σε μια ορισμένη χρονική διάρκεια. Εμφανίζεται σε πολλούς τομείς, όπως στη μουσική, στην ποίηση, στον χορό, στη φυσιολογία και στη φύση.

Μερικές βασικές έννοιες του ρυθμού:

1. Στη μουσική: Ο ρυθμός είναι η οργάνωση της διάρκειας των ήχων και των παύσεων μέσα στον χρόνο. Καθορίζεται από το μέτρο, τον τονισμό και την επανάληψη μοτίβων.

2. Στην ποίηση: Ο ρυθμός αναφέρεται στον τρόπο που τονίζονται οι συλλαβές μέσα σε έναν στίχο, δημιουργώντας μια αρμονική ροή.

3. Στον χορό: Ο ρυθμός κατευθύνει τις κινήσεις των χορευτών, ακολουθώντας το μουσικό τέμπο.

4. Στη φύση: Ο ρυθμός εμφανίζεται σε φυσικά φαινόμενα, όπως οι παλίρροιες, ημερίσιος κύκλος, η εναλλαγή των εποχών και οι βιολογικοί κύκλοι του ανθρώπινου σώματος (π.χ. καρδιακός ρυθμός, κιρκάδιος ρυθμός).

Γενικά, ο ρυθμός βοηθά στη δημιουργία τάξης, προβλεψιμότητας και αρμονίας σε διάφορες μορφές τέχνης και ζωής.

μοτίβο

Το μέγεθός του εκτείνεται από τό απλούστερο μορφικό στοιχείο που μπορούμε να σχεδιάζουμε, δηλ. ένα ευθύγραμμο τμήμα, ως μία πολυσύνθετη σχηματκή φράση.

Το μοτίβο είναι ένα επαναλαμβανόμενο στοιχείο (ελάχιστο ή σύνθετο) ή σχέδιο που εμφανίζεται σε διάφορους τομείς, όπως η τέχνη, η μουσική, η λογοτεχνία, τα μαθηματικά και η φύση. Συχνά, τα μοτίβα δημιουργούν ρυθμό, αρμονία και συνοχή.

Παραδείγματα μοτίβων σε διάφορους τομείς:

1. Στη μουσική: Ένα μοτίβο είναι μια μικρή επαναλαμβανόμενη μελωδική ή ρυθμική φράση μέσα σε ένα μουσικό κομμάτι.

2. Στη ζωγραφική & διακόσμηση: Επαναλαμβανόμενα σχέδια ή χρώματα που δημιουργούν αισθητική συμμετρία (π.χ. πλακάκια, ταπετσαρίες).

3. Στη λογοτεχνία: Ένα θέμα, μια εικόνα ή μια αφηγηματική δομή που επανέρχεται σε ένα έργο (π.χ. ο «ήρωας σε ταξίδι» είναι κοινό μοτίβο στη μυθολογία).

4. Στα μαθηματικά: Ακολουθίες αριθμών ή γεωμετρικά σχήματα που επαναλαμβάνονται με συγκεκριμένο κανόνα.

5. Στη φύση: Μοτίβα εμφανίζονται σε σχήματα όπως οι κυψέλες των μελισσών, οι νιφάδες του χιονιού και οι δακτύλιοι στους κορμούς των δέντρων.

Γενικά, τα μοτίβα βοηθούν στην κατανόηση και την οργάνωση των πληροφοριών, καθώς κάνουν τα πράγματα πιο προβλέψιμα και ευχάριστα στο μάτι και το μυαλό.

χρονική εξέλιξη

1)  συνεχής:                         ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2)  εναλλασσόμενη:        --     --        --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --   

 
3)  έμμετρη εμφατική:    =     --        --     --       =     --      --     --      =     --        --     --       =     --      --     --    =     --      --      --      =     --      --     --      =     --  

 
4)  έμμετρη χρονική:     -------       --     --      -------      --     --      -------       --     --       -------     --     --    -------      --     --      -------     --     --      -------     

Ρυθμός = Η κανονική (περιοδικἠ), συνεχής  επανάληψη ενός στοιχείου (οπτικού, ακουστικού, βιολογικού κλπ.)

1)  κανονικός:                        --      --        --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --      --     --   

2)  εναλλασσόμενος:        -- ||  --       -- ||  --     -- ||  --     -- ||  --     -- ||  --       -- ||  --     -- ||  --     -- ||  --   -- ||  --     -- ||  --     -- ||  --     -- ||  --     -- ||  --                     

3)   αναπτυσσόμενος:       -   --   ---    ----      ------          ---------            -------------                     --------------                              ----------------------------

Μοτίβο = δομικό, επαναλαμβανόμενο στοιχείο (πλίνθος). Μέσω αυτού εισάγεται η θεματική ρυθμολογία, δηλαδή ο ρυθμικός χαρακτήρας της σύνθεσης.

απλά συμμετρικά μοτίβα:              --|- -       --|- -     --|- -      --|- -              +|+|+|+|+|+|+|             +|+     +|+    +|+                   >==<    >==<           |||\/|||                |||\/|||               |||\/|||
                                                                          α              α           α            α                   α α α α                                                                                                                            α                           α                          α

σύνθετα συμμετρικά μοτίβα:      --|- -++ --|- -     --|- - ++--|- -             +|-|+|-|+|-|+|-|                         (>==<    >==<)      (>==<    >==<)          |||\/||| --  +  -- |||Μ||| --  +  --|||\/||| --  +  --
α      β     α           α      β     α                 α β α β α β                                      (  α          α)                 (  α          α)                    α            β           α'            β          α

                                                                        //>//    \\<\\                  \\<\\    //>//              //>//    \\<\\                \\<\\    //>//    
                                                                                  α                                      α'                                   α                                     α'
                                           
ασύμμετρα  μοτίβα:                       >>           >>                         >>           >>

Ρυθμικές Διατάξεις

Παραδείγματα

1α |    Θεματική Συνάφεια

                      000

2α |    ασπρόμαυρα

                         |||

3α |    γραφικά έργα

                         θεματικά μοτίβα

4α |    ζωγραφικά έργα

                         |||

ιδέες 2γ: γεωμετρικός ρυθμός

000

ενότητα 3α: ιστορία τέχνης

Μοντριάν (Piet Mondrian, 1872–1944)

Μόραλης Γιάννης (1916 – 2009)

Κατράκη Βάσω (1914-1988)

Γουστάβος Κλιμτ (Gustav Klimt 1862-1918)

ενότητα 4α: εθνικοί-λαϊκοί ρυθμοί

Αφρική

Ασκήσεις

ασκ 1α |    ρυθμοτεμάχια

                                       ζωγραφίζοντας με πλακίδια

ασκ 1α |    Θεματική Συνάφεια  κυπριακό πτηνό

                                       αρχαϊκός ρυθμός

ασκ 2α |    ρυθμός και διακόσμηση | Θεματική συνάφεια | στυλιζάρισμα : γεωμετρικός κήπος

                                      εικαστική έκθεση με ευθύγραμμα σχήμματα