Kurban Geleneği ve Hıdrellez
Hıdrellez:
Alevi-Bektaşilerin geleneksel bayramlarından biri de Hıdırellez Bayramı’dır. İnanışa göre Hızır ve İlyas Peygamberler sıkıntıda olan insnların imdatlarına yetişirler. Hızır Peygamber’in karada, İlyas Peygamber’in ise denizde yardıma muhtaç olanların imdatlarına yetiştikleri inanılmaktadır. Ayrıca Hızır ve İlyas yılda bir kez bir gül ağacının dibinde buluşurlarmış. Bunun 6 Mayıs’ta olduğu inancıyla bugün Hıdrellez Bayramı olarak kutlanmakta kırlarda eğlence vs. yapılmaktadır.
Kurban’ın dinsel ve sosyal anlamları bulunmaktadır. Bir istek ve arzunun yerine gelmesi/geldiği için genelde bir hayvan (koç) kurban kesilip canlarla, fakir fukara ile birlikte yenilir veya dağıtılır. Bunun için belirli bir gün veya tarih yoktur. Bu gelenek değişik zamanlarda yerine getirilebilmektedir. Günümüzde ilahi bir canlı bir hayvan kesmek zorunlu değil satın da alınabilmekte, para verip alınan veya kesilen bir kurbana da katlına bilmekte. Kurban kesmede şekil değil amaç önemlidir. Bugün genellikle adak ve cem dolayısıyla kurban kesilmektedir. Köylerde canlar kendileri kurban keserken bugün şehir ortamında, bu işi kasaplar yapmaktadır. Alevi-Bektaşiler’de kurban türleri içeri ve dışarı kurbanları olmak üzere ikiye ayrılmaktadır:
A.İçeri Kurbanları:
1.Görgü Kurbanı: Cem’de yıllık görgüsü (sorgulanıp, aklanması) yapılan canların kestiği kurbandır.
2.Matem (Aşure) Kurbanı:Oniki günlük Matem orucu sonrasında lokma edilmek üzere kesilen kurbandır.
3.Düşkün Kaldırma Kurbanı:Alevilik kurallarına aykırı davrandığı için düşkün duruma düşenlerin aklanması için düzenlenen Cem ibadeti için kesilen kurbandır.
4:Abdal Musa (Birlik) Kurbanı:Yılda bir kez kış aylarında yapılan Abdal Musa Cemi için kesilen kurbandır.
5.Dardan İndirme Kurbanı: Hakka yürüyen bir Alevinin alacak verecek sorununu çözmek için çzmek için düzenlenen Cem ibadeti için kesilen kurbandır.
6.Musahip Kurbanı:Musahiplik cemi için kesilen kurbandır.
B.Dışarı Kurbanları:
1.Adak Kurbanı:Bir dileğin gerçekleşmesi öncesi veya sonrası kesilen kurbandır. Daha çok kutsal olarak görülen ziyaretlerin bulunduğu yerlerde kesilir.
2.Hızır Orucu Kurbanı:Her yıl 13-14-15 Şubat tarihlerinde tutulan Hızır Oruçlarında
3. Sultan Nevruz Bayramı Kurbanı:Hz. Ali’nin doğum günü olarak kabul edilen Sultan Nevruz Cemi için kesilen kurbandır.
4.Hıdırellez Bayramı Kurbanı:Her yılın 6 Mayıs’ında Hıdırellez Günü için kesilen kurbandır.
6.Kurban Bayramı’nda Kesilen Kurban: Kurban Bayramı’nın üç günü içerisinde kurban kesmek İslam dininde haç ziyaretinin bitimi ile ilgili yapılan bir yükümlülüktür ve geleneksel olarak daha çok birinci gün kurban kesilmektedir. Aleviler de Haça gitme inanç/ibadeti olmadığı için, Kurban Bayramında kurban kesmek, kurban namazına vs. gitmek yoktur, fakat isteyen (birazda resmi tatil olduğu için) yapmaktadır.
Kurban olabilen hayvanlar, koç, koyun, keçi, sığır, deve ve horozdur. Kesilecek hayvan hasta sakat kuzulayıcı ve yavru olmamalıdır ihtiyaç dışı cana kıyılmamalıdır, mümkün olduğunca ortaklaşa alınıp kesilmelidir. Aleviler genellikle kurbanı, istedikleri bir arzunun yerine geldiğinde kurban keserler. Ayrıca kurban’da esas amaç sevap kazanmak için yapılan niyettir. Kurban kesilmeden önce tekbir getirilir ki sözleri şu şekildedir:
Kurbanlarımızın kabulü için:
Bismişah Allah, Allah...
Ferman-ı Celil
Kurban-ı Halil
Delil-i Cebrail
Can-ı İsmail
Allahü Ekber, Allahü Ekber,
La İlahe İllallahü Vallahü Ekber
Allahü Ekber,
VeLillah-il-hamd
La feta İlla Ali
La Seyfe İlla Zülfikar
Bismişah Allahü Ekber”
kurban bu tekbirle kesildikten sonra şu dua okunur:
“Allah, Allah... Kurbanlarınız kabul, muratlarınız hasıl ola. Her tüyüne binbir sevap yazıla. Kazalara kalkan, belalara bekçi ola. İsmail Peygamberin kurbanı kabul olduğu gibi, sizin de kurbanlarınız Ulu Dergaha yazıla. Ağzımızın tadını bozmaya. İmam Hüseyin yardımcımız, Bozatlı Hızır gözcümüz ola. Gerçeğe Hü...” Bazı yörelerde Kurban Bayramında cemde yapılır. Bu durumda Oniki hizmet yerine getirilir, lokmalar dağıtılır.