Dar'agacinda üçfidan sayfa4

DAR'AGACINDA ÜÇ FİDAN SAYFA 4

Avukat Niyazi AĞIRNASLI

Üç genç insan asıldı. Yüzlercesi de 6-7 yıl içinde kurşunlanıp

öldürüldü. Bu faşist uygulamaları tarih kimsenin gözünün

yaşına bakmadan değerlendirecektir kuşkusuz ve o zaman

da gerçek suçlular tek tek günışığında sergilenecek ve

ölmüş olanlar bile tarihin yargısından kurtulamayacaktır.

Yürürlükteki yasalara göre bu üç genç insan, suç işlemişlerdi

amma bu suçlarına verilebilecek cezanın İDAM olmaması

gerekirdi inancındayım. Türkiye'deki Ağırceza Mahkemeleri'nin

hiçbirinden bu gençler için idam hükmü çıkmaz, ya da

en azından böyle bir karar Yargıtay'dan geçmezdi. Bunun

içindir ki 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi'ne ilk yaptığımız

itiraz göreve ilişkin oldu. -Anayasa uyarınca sanık müvekkillerimizin

tabii hakimler önüne çıkarılması gerekir. Kuruluşu

tabii olmayan, tayinle görev yapan kimselerin tarafsız

adaletine inanıp güvenmek mümkün değildir. İdarenin

kontrolü, denetimi altındaki bir kurulsunuz. İktidar istediği

anda sizlerden istemediğini başka göreve atayabilir, hatta

mahkemeyi ilga edebilir. Ta ki istediği biçimde kararları verecek

kurulları meydana getirmiş olsun. Bu nedenlerle görevsizlik

kararı vererek davaları tabii hakimlere sevkediniz,

özeti içindeki itirazları duruşmalara başlamadan yaptık ve

bu mahkemelerin kuruluşlarındaki anayasaya aykırılığı da

geniş açıklamalarla belirterek konuyu Anayasa Mahkemesi'ne

götürme girişiminde bulunduk. Bu isteklerimiz, doyurucu

ve ciddi gerekçelere dayanmaksızın reddedildi. Bundan

sonra savunma avukatları tabii hakimler karşısındaymış gibi

delillerin toplanmasında, savunmalarımızın özellikle hukuksal

açıdan noksansız olmasına çalıştık.

HÜSEYİN İNAN'la arkadaşları T.C.K.'nın 146'ıncı maddesine

uyan suçlardan mahkemeye sevk edildiler ve bu maddenin

değişik fıkralarından hüküm giydiler. 146'ıncı madde: -Türkiye

Cumhuriyeti, Teşkilatı Esasiye Kanunu'nun tamamını

veya bir kısmını tağyir, tebdil ve ilgiya ve bu kanun ile teşekkül

etmiş olan Büyük Millet Meclisi'ni iskata veya vazifesini

yapmaktan men'e cebren teşebbüs edenler...- der. Burada iki

suç söz konusudur. Bunlardan birincisi anayasayı bütünüyle

veya kısmen tağyir, tebdil ve ilga suçudur. Çeşitli vesilelerle

anayasaya saygı yürüyüşleri düzenleyen devrimci gençlerin

anayasayı tağyir, tebdil ve ilgayı kasdettiklerini kabule imkan

yoktur ve anayasanın 1971'den sonraki tağyir ve tebdilinin

sorumluluğuna da gençlerin katılmadığı bilinmektedir.

Anayasanın icabi ve selbi olmak üzere birincisi D.P. iktidarı,

ikincisi ise TALAT AYDEMİR ve arkadaşları tarafından ihlaline

cebren teşebbüs edildiği uygulamada saptanmıştır. Kuvvetler

ayrılığı sistemi içinde yer alan üç güç kaynağından birinin

veya her üçünün, yani YASAMA, YARGI, YÜRÜTME

organlarının vazife göremez hale getirilmesi, ya da buna cebren

teşebbüs olunmasıyla suçun manevi unsuruna vücut verilmiş

olur. YÜRÜTME gücünün yargı bağımsızlığını, özellik

ve öncelikle siyasi amaçlarla, yok etmesi, yahut denetim altına

alması, anayasanın iktidar partisi tarafından ihlalidir.

D.P. örneğinde bu ve aynı zamanda parlemento çoğunluğunun

azınlığa egemen olması gerçekleşmiş ve birçok anayasa

suçu işlenmiştir. Parlementonun kararı olmaksızın Kore'ye

asker gönderilmesi, A.B.D. ile yapılan ikili anlaşmalar, Basını,

fikir özgürlüklerini tam baskı altına almayı amaçlayan

TAHKİKAT KOMİSYONU kurularak Yargı gücünün işlerine

müdahale edilmesi... gibi. Talat Aydemir örneğinde ise ordu

birlikleri, parlementoya ve icra kuvvetine karşı harekete geçirilmiş

ve anayasanın ihlaline, hem de tam derecede teşebbüs

olunmuştur. Esas hakkındaki mütalaada, 18 devrimci

gencin eylemlerinin anayasayı ihlal kasdını taşıdığı iddia

edilmiş ve fakat hangi eylemin bu kasda vücut verici nitelik

taşıdığından bahsedilmemiştir. Şu halde kasdın niteliğini belirlemekte

sanık gençlerin beyanları ve savunuları ile tek tek

eylemleri değerlendirilmek gerekirdi ve bu değerlendirmede

objektif olunmalıydı. 1 No'lu THKO davasında sanık 18

genç, eylemlerini saklayıp gizleme gereği duymaksızın ve

amaçlarını da belirleyerek açıklamışlardır. Hatta ABD Büyükelçiliği'nin

köşesindeki kulübede nöbet tutan polislerin kurşunlanmasının,

aleyhlerine tek delil olmadığı halde bu fiili

de kendilerinin işlediğini ifade edecek kadar açık yürekli

davranmışlardır. Deniz Gezmiş ve arkadaşları ABD'nin Türkiye'yi

ve sömürdüğü, yarı bağımlı hale getirdiği, bu nedenle

ABD emperyalizmine karşı savaşmak gerektiği inancındaydılar

ve ne kadar zorlanırsa zorlansın bu hedefe varmak için

koydukları eylemlerde anayasayı ihlal kasdının aranması

olanaksızdı.

1 No'lu Sıkıyönetim As. Mahkemesi'nin idam kararından

hemen sonra ceza hukuk otoritesi bir profesör dostumla görüştüm.

Kararı -KORKUNÇ- olarak vasıflandırdı. Büyük bir

adli hata işlendiğini, bağımsız ve güvencelere sahip tabii hakimlerin

böyle bir hükme varmaları olanaksızdı, dedi. Dava

konusu suçlarda gerek maddi ve gerekse manevi unsurların

noksan olduğunu, iddia edilen suçu işlemeğe elverişli vasıtaların

ve maddi gücün varlığını iddiaya bile olanak olmadığını,

bizim teknik savunmamız paralelinde anlattı. Bağımsızlıkları

iddia edilmese bile, mahkemeyi, bu safhada şimdilik

Askeri Yargıtay'ı uyarmak için bilimsel bir makale yazmasını

önerdim. Hatırlarlar sanırım. Bana bu hususta da söz vermişti

amma sonraları böyle bir seri makaleye fırsat bulamadı.

YASAMA, YÜRÜTME ve YARGI kuvvetlerinin varlığını

gerektiren devlet hakimiyetinin, topları, tankları, jetleri ve

yüz binlerce eğitim görmüş askeri ve komutanlarıyla birlikte

18 gencin tabancaları ve belki de 3-4 tüfeğiyle, hem de Nurhak

Dağları'ndan yok edilebileceği kabul edilerek adalet tarihimiz

için pek de öğünülemeyecek olan İDAM KARARI verilmiş

oldu. Askeri Yargıtay'da Kemal Paşa'yla sayın Nahit

Saçlıoğlu'nun 3 gencin idam kararlarına ilişkin MUHALEFET

ŞERHLERİ öğünülecek değerde bilimsel ve tam anlamıyla

tarafsız ve cesur bir belgedir. Türlü baskılara, tehdit

mektuplarına göğüs gererek sadece vicdanlarını hareket halinde

bulunduran bu değerli hukuk adamlarını burada saygıyla

anmak isterim.

İdam kararı aleyhine, infazların yapılmış olmasına rağmen,

bir İADEİ MUHAKEME yolunu soruyorsunuz. İadei

muhakeminin yasal koşullarının mevcud olup olmadığı araştırılabilir

ve herhalde bu büyük hatanın kamuoyunda öncelikle

ıslahı gereğine inanıyorum. T.H.K.O. davasının teknik

savunmasında en çok emeği geçen Avukat arkadaşım Zeki

Oruç Erel'in bu konuya ilişkin görüşlerinin kamuoyuna yansımasında

yarar görürüm.

:::::::::::::::::

SİYASAL YARGILAMALARDA HÜKÜM VERENLER ÇOĞU KEZ

HEM DAVACI HEM DE YARGIÇ DURUMUNDADlRLAR

Orhan APAYDIN

6 Mayıs 1972 günü şafağında, yaşamlarının ilkbaharında

üç genç adam, 25 yaşlarında Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan,

23 yaşında Hüseyin İnan, Ankara Kapalı Cezaevi'nin avlusunda

darağacına çıkarıldılar ve boyunlarına geçirilen iplerle

boğularak idam edildiler. Siyasal tarihimizde olduğu kadar

adalet yaşamımızda da önemini koruyan ve etkilerini

sürdüren bu olay, Nihat Behram'ın şiirsel üslubuyla belgesel

bir anlatıma kavuşmuştur. Olayın hukuksal irdelenmesi de

bizden istenmektedir.

Üç genç adamın boyunlarına ipi geçiren cellat, yargı organı

içinde yer alan bir mahkeminin, yasama organı içinde yer

alan bir mahkeminin, yasama organınca onaylanan kararını

yerine getirmiştir. Biçimsel açıdan cellatın boğarak öldürme

eylemi hukuka uygundur. Sokrat'ın baldıran zehiriyle öldürülmesi

de hukuka uygundu. Her şafak, Şah'ın kurşuna dizdirdiği

İranlı devrimcilerin, geçen yıl İspanya'da Franco'nun

öldürttüğü gençlerin biçimsel bakımdan hukuka uygun mahkeme

kararlarıyla yaşamlarına son verilmiştir. Vietnamlı

yurtsever Nuguyen Van Troi de, vatan haini bir iktidarın

kurdurduğu mahkeminin kararıyla ölüme mahkum edilmişti.

Demek istediğimiz şu:

Siyasal yargılamalarda verilen kararların biçimsel hukuka

uygunluğu, kamu vicdanını tatmin etmeye yetmemektedir.

Halkın ve tarihin hükmü çoğu kez mahkeme kararlarını

geçersiz kılmakta mahkum edilenlerin değil, mahkum edenlerin

suçlanmasına yol açmaktadır.

Deniz Gezmiş ve iki arkadaşının idam edilmelerinde de

aynı kural geçerlidir. Suçlu görülenlerin eylemleriyle, verilen

ceza arasında oranın değerlendirilmesi subjektif görüşlerle

ve salt biçimsel hukuk açısından yapılamaz. Yargılanmanın

biçimlere ve yargılamayı etkileyen koşullar elbette hükmün

değerlendirilmesinde etkili olacaktır. Ama bunlar olağanüstü

nitelikte olmasaydı bile, tarihin akışı içinde, verilen hükümler

gene de haksız ve adaletsiz kalabilir, -suçlu- görülenler

-kahraman- mertebesine çıkabilirdi.

Siyasal yargılamalarda hüküm verenler çoğu kez hem davacı

hem de yargıç durumundadırlar. Gerçekten yargıçların

da siyasal, toplumsal ve ekonomik düzeni yaratan ve süregelmesini

savunan görüşleri benimsemeleri mümkündür. Kendi

ideolojik anlayışlarının karşısına çıkanların yargılanmasında

(şartlandırılmış) kafalarının etkisinde kalmamaları olanaksızdır.

Başka bir deyimle yargıçlar çoğunlukla siyasal davalarda

tarafsız kalamazlar. Kendileri de sanıkların eylemlerinden

şikayetçi ve davacıdırlar. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının

davasında mahkeme başkanlığı görevini yapan yargıcın,

politika hayatına atıldıktan sonra söylediği sözler ve belirlediği

siyasal davranış bunun açık bir kanıtını oluşturmaktadır.

Olağanüstü bir ortamın, olağanüstü sayılabilecek bir

mahkemesi tarafından, olağandışı yasal yollardan yorumlarla

verdiği idam kararlarının, yargılamanın iadesi yoluyla düzeltilmesi

yolu, Deniz Gezmiş ve arkadaşları için söz konusu

edilemez. Gerçekten, biçimsel hukuk kuralları ve prosedürü,

bu davanın halkın ve tarihin kabul edebileceği bir sonuca

ulaşmasına olanak veremez. Biçimsel ve yürürlükte olduğu

sürece, devletin zorlama gücü ile geçerli yasalar, tarihsel gelişme

içinde, bu geçerliliklerini esasen yitirirler. Toplumsal

altyapının değişikliğine paralel olarak belirlenen hukuk ilkeleri,

kendisine ters yasaları, sonuçlarıyla beraber, ortadan

kaldırmaktadır. Bu gelişme, yargılamanın iadesine gerek

kalmadan, özde haksız yargıları da silmekte, suçlu görülenleri

kahraman, hükmü verenleri ise suçlu ilan etmektedir.

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının davası da hukukun bu değişmez

dialektiğine bağlıdır. Verilen kararlar doğru mu, yanlış

mı, bunun kesinlikle saptanması, tarihsel gelişme içinde

aydınlığa kavuşacaktır. Yargılamayı iade ettirecek ve en doğru

hükmü verecek tek hukuksal güç ve yol, tarihsel gelişme

içinde aranmalıdır.

Bugün için olayın değerlendirilmesi ise darağacında can

veren üç genç adamın geride bıraktıkları üzerinde yapılabilir.

Bunlar nelerdir? Bu sorunun ilk yanıtını Nihat Behram

veriyor:

-Son ana kadar onuru koruyanlar yaşayacak

Söylenecek son söz kahramanca olmalıdır-

Onlar, suç sayılan eylemlerinin neden ve amaçlarını, ölüm

cezası tehdidi altında ve cezaevindeki hücrelerinde yazdıkları

savunmalarıyla açıklamışlardır. Bu savunmada, Türk toplumunun

tarihsel gelişimi, bilimsel ölçülerle irdelenmiş ve

ülkenin bugünkü sorunları kendilerine göre saptadıkları çözümlerle

ortaya konmuştur. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının

savunmaları, olayın bizce, bugün için değerlendirilmesi gerekli

en önemli belgesini oluşturmaktadır.

Onların geride bıraktıkları arasında bir de şu vardır:

Yürekli olabilmek ve her şeyi siyasal savunmaya tabi kılmak,

miting söylevleri vermek ya da yargıçlara hakaret etmek

değildir. Onlar, iddianameye karşı düzenledikleri ayrıntılı

savunma ile; tarihin kendileri hakkındaki hükmünün dayanağını

vermeyi başarmışlardır.

:::::::::::::::::

ASIL YARGILAMA; 6 MAYIS 1972 ŞAFAK VAKTİ HALKIN VİCDANINDA

YENİDEN BAŞLAMlŞ VE DEVAM ETMEKTEDİR

Av. Zeki ORUÇ EREL

-Hiç kimse, tabii hakiminden başka bir merci önüne çıkarılamaz.

Bir kimseyi tabii hakiminden başka bir merci önüne

çıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü

merciler kurulamaz.-

(Anayasanın, 12 Mart döneminde geçirdiği gerici nitelikteki

değişiklikten önceki, 32'inci maddesi.)

Anayasanın 32'inci maddesini yukarıya almamızın nedeni;

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının davasına nasıl bir merciin

baktığını, davayı gören Sıkıyönetim Mahkemesi'nin -tabii

hakim- ilkesine uygun bir merci olup olmadığını, -tabii hakim-

şartının niçin bir -anayasal kural- olarak düzenlendiğini,

bu davada bu kurala neden uyulmadığını, davanın ceza

adaletini gerçekleştirmek amacına yönelik bir dava olarak

mı görüldüğünü, yoksa; bir politikaya hukuki kılıf geçirmek

ve -hukuk-u bu politikanın aracı olarak kullanmak için mi

yürütüldüğünü, kısada olsa, incelemek içindir.

-Tabii hakim- kavramı; herkesin kanun önünde eşitliği ilkesinden

kaynaklanır ve -kişi güvenliğinin baş şartı-nı teşkil

eder. Suç ve suçlu belli olduktan sonra, sırf o suçun, niteleğini

tayin ve suçluları yargılamak için kurulmuş olan mahkemeler;

tabii mahkeme, bu mercilerde görev alan kişilerde tabii

hakim, değildir. Bu gibi mercilere -olağanüstü merciler-

denir. İşte, anayasanın; -Hakların Korunmasıyla İlgili Hükümler-i

içinde yer alan 32'inci maddesi; suç ve suçlu belli olduktan

sonra, o suçun suçlularını yargılamak için kurulacak

olağanüstü mercileri kesinlikle yasaklamıştır.

Bu yasaklamaya rağmen, esasen Ağır Ceza Mahkemesi'nde

görülmesi gereken Deniz ve arkadaşlarının davası, başkan

ve üyeleri yürütme organınca atanan ve her an görevden

alınabilen Sıkıyönetim Mahkemesi'nde görülmüştür.

Bilindiği gibi, Denizlerin eylemleri; sıkıyönetimin ilanından

2-4 ay önce meydana gelmiş, haklarında Ankara Cumhuriyet

Savcılığı'nca soruşturmaya geçilmiş, dava güvenlik nedeniyle

Kayseri'ye nakledilmişti. Cumhuriyet savcıları, fiilleri

karşılıyan T.C.K.'nın değişik maddelerinin ihlali nedeniyle;

banka soymak, adam kaçırmak vb. sebeplerden ceza soruşturmasını

yürütmeye başlamışlar ve söz konusu maddelerin

ihlali nedeniyle tutuklama taleplerinde bulunmuşlardı.

Kısaca; T.C.K.'nın 146'ncı maddesi soruşturmanın başında

kesinlikle düşünülmemişti. Şüphesiz, bu maddenin varlığından

Cumhuriyet Savcıları da haberdar idiler. Ancak; kanuni

unsurlarının yokluğu nedeniyle, 146'ncı maddenin olaya uygulanması

ceza hukuku açısından o kadar imkansızdı ki;

başta bu maddenin hiç düşünülmemiş olması, haliyle, anlaşılabilir

bir şeydir.

Deniz, Yusuf, Hüseyin ve arkadaşlarının T.C.K.'nın 146'ıncı

maddesi ile yargılanmalarının, bizce, ancak bir tek nedeni

vardı; o da, bu maddenin sabit cezalı olması ve ölüm cezası

hükmünü taşımasıydı. Zira, kendilerine onlarca yıl hapis cezası

verilebilir, fakat başka hiçbir maddenin uygulanmasıyla

idam cezası istihsal edilemezdi.

Belirtmek gerekir ki, Deniz, Yusuf, Hüseyin ve arkadaşları

bu durumu hemen anlamışlardı. Duruşmanın daha ilk gününde,

bu konuda Hüseyin şöyle diyordu:

-İddianameyi okuduğum zaman cezanın suça değil, suçun

cezaya uydurulmaya çalışıldığını gördüm. Cezamızı biraz önce

bahsettiğim pazarlık tayin edecektir. Böyle bir pazarlığın

bize reva göreceği cezayı bağımsız yargı organlarında uygulamak

zor olduğu için Sıkıyönetim Mahkemeleri'ne çıkartılıyoruz.

Haklı olarak belirtiyorum; iddia makamını muhatap

olarak almıyorum ve mahkemeyi bağımsız yargı organı kabul

etmiyorum.-

Ayrıca; davanın politik niteliğine rağmen, anayasa ve ceza

hukuku ilkelerinin de, hükümde önemli etkisi olabileceği

yolundaki avukatlarının görüşlerine, bence, hiçbir zaman katılmamışlar;

davanın, mutlaka ve sadece politik etkenlerle sonuçlanacağına

olan inançları hiç değişmemişti. Olaylar, onları haklı çıkardı.

Şüphesiz, sadece zevk maddesine bakarak, davadan politik

sonuçlar elde edilmek istendiği sonucunu çıkarmıyoruz.

Fakat, gerek yargılama süresince takınılan tavır, gerekse

yargılama dışında; anayasa ve yasaların kişiye güvence sağlıyan

hükümlerinin ayaklar altına alınmasıyla uygulanan

bir dizi fazişan tedbir ve sonuç; hukuk'un ve hukukun üstünlüğü

ilkesinin değil; Deniz'in, Yusuf'un, Hüseyin'in şahsında

halkın üzerinde baskı, korku ve terör yaratmak amacına dayalı,

gerici egemen sınıfların politikasının, davaya damgasını

vurduğunu bize göstermektedir.

O dönem yaşanalı daha çok olmadı, hemen hepimiz hatırlamaktayız.

Kamuoyunu tek taraflı oluşturmak için radyo ve televizyon

faşist ideolojinin emrine verilmiş, onlarca sayfa tutan iddianameler

radyodan günlerce okutulmuş, buna karşılık yargılananların

sorgu ve savunmalarından tek kelimeyle söz edilmemiştir.

Gazeteler kapatılma tehdidi altında tutulmuş, tarafsız

görev yapmaları engellenmiştir.

Duruşmaları izleyip, basın, radyo ve televizyona haber

kaynaklığı yapan Anadolu Ajansı muhabiri; bazı sıkıyönetim

savcılarıyla görüşüp, ancak onların onayını aldıktan ve

onların istediği biçime soktuktan sonra, duruşmalar hakkında

bilgi vermiştir.

Duruşmaların açıklığına rağmen, duruşma salonuna sadece

sınırlı sayıda sanıkların yakınları, üstelik her gün yerine

getirilmesi ne kadar zor, adeta eziyet teşkil eden usullerle,

alınmıştır.

Kararların meclislerde görüşülmesinde, egemen sınıf

partilerinin onları bir an önce asmak için gösterdikleri iştahlı

tavır, toprak ağası yaşlı bir senatörün konuşmasında dile

gelen; -bunları yargılamaya bile gerek yok, hepsini kurşuna

diziverelim, olsun bitsin- yolundaki hukuk ve adalet anlayışı

ve mahkeme başkanının bugünkü demeçleri; davaya neyin

damgasını vurduğunu herhalde ortaya koymaktadır.

Bütün bunlar, hepimizin gözü önünde olan ve resmen belgelenen

gerçeklerdir. Üç genci sehpaya göndermek için, kapalı

kapılar ardında olup bitenler de, şüphesiz namuslu insanlarca

ortaya konulacak ve bir gün mutlaka öğrenilecektir.

İnfazlardan günümüze 4 yıl geçmesine rağmen, ilk defa;

-DENİZ GEZMİŞ DAVASINA YENİDEN BAKILABİLİR

Mİ?- sorusunun ortaya atılmasının; -hukuk-, -adalet-, -vicdan-

ve -çağdaş insan- gibi bazı mefhumlara yürekten inananlar

karşısında da, bu sözcükleri kişisel çıkar ve yaşamlarının

birer aracı olarak görenler karşısında da; namuslu olmanın

gereğinin yerine getirildiğine olan kesin inancımızla

birlikte;

Bizce, asıl yargılama; onları asanların, davanın ve sonuçlarının

bittiğini, kapandığını sandığı anda; 6 Mayıs 1972 şafak

vakti, halkın vicdanında yeniden başlamıştır.

Gerçekler günışığına çıktıkça, dava hakkında son ve kesin

hükmü, en yüce yargıç; halkımız verecektir.

:::::::::::::::::

VERİLEN ÖLÜM CEZASI UYGULAYICILARA ONUR VERMEYECEK BİR BİÇİMDE

ADALET TARİHİNE GEÇECEK ACILI BİR ÖRNEK OLACAKTIR...

Hasan Basri AKGİRAY

CHP İstanbul Milletvekili

Aslında, hakimlik gerçekten zor ve zor olduğu kadar da

kutsal bir uğraştır. Anadolu'da, halen geçerliliğini koruyan

-Hakim, peygamber postunda oturan kişidir- sözü, bu niteliği

en güzel biçimde anlatan bir halk deyişidir.

Ne var ki, adalet tarihi, özellikle olağanüstü hallerde

oluşturulan mahkemelerin, bu kutsal uğraşıyı gölgeleyen, kişisel

ya da, politik çıkarlarının tutsağı olarak zulme varan

adaletsiz kararlarla doludur. 1789 Fransız Devrimi'nin, insan

kasabı ve giyotinci olarak nitelenen ve ünlü bir hukukçunun

deyimi ile, -marangoz hatası yüzünden kürsüde bulunan-

ve sonunda tutsağı olduğu giyotinde başı koparılan savcı

Fouquier-Tinville'i bu konuda tipik bir örnek olarak gösterebiliriz.

İnsanlık adına övünmek gerekir ki, her toplumda ve her

dönemde zulme, adaletsizliğe karşı savaş veren yürekli ve erdemli

düşünürler, hukukçular olmuştur. Örneğin, 18'inci yüzyıl

sonlarına doğru, Montesquieu, Rousseau ve Beccaria gibi ünlü

düşünür ve cezacılar seslerini yükseltmişler ve bu yürekli

çabaları sonunda, yasa koyucular, suç ile ceza arasındaki

dengeyi sağlayıcı yasalar yapmak zorunda kalmışlardır. Daha

anlaşılır bir deyişle, suç ve ceza arasındaki oran, ta 18'inci

yüzyılda sağlanmış bulunmaktadır.

Aslında T.C. Yasası da, bireye oranla, devleti daha çok koruyucu

hükümler taşımasına karşın, suç ve ceza orantısını

oldukça adaletli koymuştur. Ne var ki, ceza yasalarında, bu

dengenin korunmuş olması yeterli değildir. Uygulayıcıların

da aynı konuda duyarlı olmaları gerekir. Kanımca, Deniz

Gezmiş ve arkadaşlarına verilen ölüm cezası, suç ile ceza

arasındaki oranın en ağır şekilde bozulması konusunda, uygulayıcılara

onur vermeyecek biçimde adalet tarihine geçecek

acılı bir örnek olacaktır. Bir hukuk adamı, hatta sade bir

Türk vatandaşı olarak bundan üzüntü duymamak olanaksızdır.

Üç genç adamın serüvenine, yakın geçmişte hep birlikte

tanık olduğumuza göre, yaptıkları eylemleri burada saymaya

gerek görmüyorum. Şimdi belleklerimizi tazeleyip, yaptıkları

eylemleri anımsayarak T.C. Yasası'nın onlara uygulanan

146//1 maddesi ile, öteki iki maddesini okuyalım:

Madde 146//1: -Türkiye Cumhuriyeti Teşkilatı Esasiye Kanunu'nun

tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilgaya

ve bu kanun ile teşekkül etmiş olan BMM'yi iskata veya

vazifesini yapmaktan men'e cebren teşebbüs edenler idam

cezasına mahkum olur.-

Madde 168: -Her kim 125, 131, 140, 147, 149 ve 156'ıncı maddelerde

yazılı cürümleri işlemek için silahlı cemiyet ve çete

teşkil eder, yahut böyle bir cemiyet ve çete amirliğini ve kumandayı

ve hususi bir vazifeyi haiz olursa on seneden aşağı

olmamak üzere ağır hapis cezasına mahkum olur.-

Madde 171: -125, 131, 133, 146, 149 ve 156'ıncı maddelerde

yazılı cürümlerden birini veya bazılarını hususi vasıtalarla

işlemek üzere, birkaç kişi aralarında gizli ittifak ederlerse

bunlardan her biri aşağıda yazılı cezaları görür.

1) (...)

2) Bu ittifak 146, 147'inci maddelerde gösterilen cürümlerin

icrasına müteallik ise dört seneden on iki seneye kadar ağır

hapis cezası verilir.-

Şimdi bu maddeleri okuduktan sonra, derinlemesine bir

hukuk bilgisine sahip olmasak bile, kafasında beyin, göğsünde

yürek taşıyan insanlar olarak düşünelim. Bu maddelerden

hangisi ile ceza verilmesi adalettir?

Beş-on genç adamla, birkaç silah, bir miktar dinamit lokumu,

konserve kutusu ve karpit ile anayasayı ihlal, Millet

Meclisi'ni iskat olanaklı mıdır? Banka soymak, adam kaçırmanın

anayasayı ihlal ile ilgisi nasıl kurulabilir? Ve nasıl,

nasıl, suç ile ceza arasındaki oran bu denli temelinden yıkılarak,

yaşamlarının en coşkulu çağında üç körpe insan ipe

gönderilir?

Kuşkusuz suçlu idiler, ama ölüm cezasını gerektirecek kadar değil.

Beş-on genç anlaşmış, belki gizli ve silahlı bir çete ya da

cemiyet kurmuşlardı ve bu kuruluş 146'ıncı maddedeki anayasayı

ihlal suçuna müteallik olabilirdi. Ama bu davranışları,

tıpatıp ve kesinlikle 168'inci maddenin kapsamına girer ve ona

göre cezalandırılırlardı. O zaman ölüm yerine en çok verilecek

cezanın, 24 yıl ağır hapis olması gerekirdi.

Suçlu idiler. 146'ıncı maddedeki suçu işlemek üzere, yani

anayasayı ihlal için, özel araçlarla donatılmış, birkaç kişi anlaşarak

gizli birlik kurmuş olabilirdi. Ama o zaman bu eylemlerinin

cezası ölüm değil, 171'inci maddeye göre en çok 12 yıl

ağır hapis olması gerekirdi.

Nitekim, kişiliklerini yakından tanımakla onur kazandığım

Askeri Yargıtay'ın değerli üyelerinden hakim tuğgeneral

sayın Kemal Gökçe ve hakim Alb. Sayın Nahit Saçlıoğlu da,

aynı inançda bulunmuşlar ve sanıkların 146//1 ile değil 168'inci

madde ile cezalandırılmalarını ve ayrıca, hafifletici neden

kabul ederek, 59'uncu madde ile cezalarından indirme yapılması

gerekçesi ile onama kararına aykırı oy kullanmışlardır.

Görüldüğü gibi, en katı hukuk mantığı ve en acımasız bir

ceza adaleti ile davranılsa bile, ölüm cezası adaletsizdir, yanlış

hükmedilmiştir.

Bu ceza sosyal ve insancıl açıdan da hukuk kurallarına

aykırıdır, hatalıdır. Şundan ki, ceza yasamızda, cezayı azaltıcı

takdiri nedenler kabul eden bir 59'uncu madde vardır. Hakimler

bu maddeyi dilediği nedenlerle uygulamak suretiyle cezadan

indirme yapabilirler. Bu indirme ölüm cezalarında, süresiz

ağır hapse çevrilmek biçiminde uygulanır. Bu madde, hakimlere

tanınmış en son insancıl bir yetkidir. Hangi madde

ile ceza verilirse verilsin, hakimlere huzur, suçlulara teselli

verecek bir olanaktır bu. Ne yazık ki, kararda bu olanaktan

da yararlanılmamıştır.

Ölüme mahkum edilen üç gencin, köhnemiş bir düzene

başkaldıran, emperyalizme karşı halk savaşı veren ve bu konuda

gençliğe öğütte bulunan Mustafa Kemal'in çocukları olduğu,

O'nun söz ve davranışlarının, genç, coşkulu yüreklerde

yaptığı etki düşünülmemiştir. Tüm eylemlerinde, can kaybından,

en zor koşullarda bile, titizlikle kaçındıkları, gerek

mahkemede, gerek eylemlerinde takındıkları mertçe davranışları,

suçlarını kabule kadar varan dürüstlükleri hiç göz

önüne alınmamıştır. Oysa, bunlardan sadece bir tanesinin

varolması halinde bile 59'uncu madde uygulanarak hiç olmazsa

ölüm cezasından kurtarılmaları yasal bir imkandı. Ama hayır,

ilahlar kurban istemişlerdi bir kez... ve de kurban verilecekti.

Yanıt 2) Mahkeminin, çağdaş ceza adaletine kesinlikle

ters düşen söz konusu kararının oluşmasında 12 Mart ile

başlayan anti demokratik ortamın etkisi bulunduğu kuşkusuzdur.

Gerçekten bu olağanüstü dönemin ilk hühümet başkanı,

Türkiye radyolarından, -suçluların başları balyozla ezilecektir.-

sözleri ile ilk engizisyonist hükmü vermişti. Anayasanın

132'inci maddesindeki -... Hiçbir organ, makam, merci veya

kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve

hakimlere emir ve talimat veremez. Genelge gönderemez,

TAVSİYE VE TELKİNDE BULUNAMAZ.- yasaklanmasına

bakılmaksızın bir başbakan tarafından bu telkinin yapılması,

sıkıyönetim komutanlıklarınca, birifingler yapılmak, bildiriler

yayımlanmak yolu ile gençlerin suçlu olduklarının kanıtlanması

çabası, yasalara göre karar veren askeri hakimlerin

görevden alınmaları gibi tutam ve davranışlar, mahkemenin

kararına etki yapan somut olaylardır. Bu etki sonucudur

ki, hakimler, anayasamızın 132'inci maddesindeki: -Hakimler

görevlerinde bağımsızdırlar. Anayasaya kanuna, hukuka

ve vicdani kanaatlarına göre hüküm verirler.- kuralına uyacakları

yerde, 12 Mart ile başlayan ve yaratılan ve yukarda

sözünü ettiğimiz davranışlarla oluşan ortamın etkisi altında

hüküm vermek zorunda kalmışlardır. Yanlış ve adaletsiz karar

verilmesinden en büyük etki bu ortamdır.

Yanıt 3) Deniz ve arkadaşlarının davasına yeniden bakılabilir

mi? Hukuk deneyimi ile, muhakemenin iadesine yasal

olanak var mıdır? Kanımca vardır. Şundan ki, ceza muhakemeleri

usulü yasasının 327'inci maddesinin 3'üncü bendi şu hükmü

koymuştur. -Bizzat mahkum tarafından sebebiyet verilmiş

kusur müstesna olmak üzere, hükme iştirak etmiş olan hakimlerden

biri aleyhine ceza tatbikatı ve kanuni bir ceza ile

mahkumiyeti istilzam edecek mahiyette olarak vazifelerini

ifada kusur etmiş ise- davanın yeniden görülmesi olanaklıdır.

Birinci soruya verdiğimiz yanıtta belirttiğimiz gibi, sanıkların

eylemleri hiçbir yorum ve tereddüde meydan vermeyecek

biçimde 146//1 maddeye uygun değildir. Hele, T.C. yasasında

sanıkların eylemlerine uyan bir 168 ve bir 171'inci madde

varken, 146//1'inci maddeye göre hüküm verilmesi, doğal olarak,

hüküm veren hakimlerin görevlerini kötüye kullanmak suretiyle

kusur işledikleri, sonucunu doğurmaktadır. Bu nedenle

hukuki yorum ya da inanç farklılığı gerekçesi de olayda söz

konusu olamaz.

Kaldı ki, savunma avukatlarının, örnek mahkeme kararları

ve ünlü cezacıların bilimsel görüşlerine dayalı savunmalarında

bu durumu açıklığa kavuşturmalarına karşın, yanlış

ceza maddesi uygulanması, uygulayanların, inançları gereğinden

çok peşin hükümlü olmaları ile açıklanabilir. Böyle

bir davranış ise, sözü geçen 327'inci maddedeki, -vazifeyi ifada

kusurdur.- Bu nedenle de ortada, ceza tatbikatını istilzam

eden bir eylem var demektir. 1803 sayılı af yasası karşısında

hakimlerin, bu eylemleri nedeniyle ceza koğuşturması yapmaya

yasal olanak bulamadığından, suçluluğun, muhakemenin

iadesi istemini inceleyecek mahkemece düşünülmesi gerekecektir.

Aslında, görevi kötüye kullanmanın, hakim hakkında

ceza uygulamasını gerektirecek nitelikte olması, muhakemenin

iadesi için yeterlidir. Hüküm verilmesine gerek yoktur.

Kaldı ki, bu konuda fazla bir kanıt aramaya, ya da yasa

hükümlerini zorlamaya gerek de yoktur. En sağlam kanıtı,

Sıkıyönetim Mahkemesi'nin ölüm cezasını veren Hakimler

Kurulu Başkanı Ali Elverdi, daha geçen gün bir gazetede yayımlanan

anılarında, -... ben komünistleri temizlemek için

bu görevi kabul ettim,- şeklindeki sözü ile vermiş bulunmaktadır.

Hükme katılmış bir hakimin bu kast altında görev alıp

hüküm vermesi, o hakim hakkında ceza koğuşturması yapılmasına

yeterlidir. Bu nedenle hiç düşünmeden, Deniz Gezmiş

davasının yeniden görülmesine yasal olanak vardır, diyebilirim.

:::::::::::::::::

HÜKÜM VERİLMESİNE VE CEZANIN İNFAZ EDİLMESİNE RAĞMEN KAMUOYUNDA

KABUL EDİLMİYOR, TARTIŞILIYORSA O DAVA KAPANMAMIŞTIR

Avukat ERŞEN SANSAL

-Yargılama-, insanoğlunun en ilginç buluşlarından biridir.

Dava, sonuç bakımından -adaleti gerçekleştirme- eylemi olmalıdır.

Belki bir yargılama sonunda verilen kararın, sadece

sanığın kararı olduğu düşünülebilir. Ancak ulaşılan karar,

bir beraat kararı ise bu yargılanana olduğu kadar, yargı hakkını

kişiler eliyle kullanan yargılayana da bir aklanma kazandırır.

İşte, mahkeme kararlarında -kamu adına-, -ulus

adına- gibi ibarelerin kullanılmasının bir nedeni de budur.

Eğer bu karar bir mahkumiyet kararı ise, bunu yalnızca sanığın

kararı sayıp geçmek çok eksik kalır. -Önemli olanın bir

yargılama yapılmış olmasıdır- denilip geçilmesi halinde, adalet

adına verilen bu mahkumiyet kararı, adaleti gerçekleştirme

(!) işini yapanların boynuna asılan yafta olarak kalır. Hele

bu karar, bir idam kararı ise...

Ve bu tür davalar, aradan ne kadar zaman geçerse geçsin

kapanmaz. Bir dava hükümle biter, ancak böyle davalar bitmez.

Çünkü bir dava, hükmün verilmesine ve cezanın infaz

edilmesine rağmen, kamuoyunda kabul edilmiyor, tartışılıyorsa

o dava kapanmamıştır. Çünkü davanın sanıklarının

idam edilmelerine rağmen, suçlamalar hala devam ediyorsa

o dava kapanmamıştır. Suçlamalar sürdükçe savunmalar da

sürer gider ve bunun kadar haklı bir şey olamaz. Ve bu dava,

-ölüm cezası- gibi, en azından insan hayatını ilgilendiren bir

dava ise, insan hayatını savunmak sürer gider.

6 Mayıs sabahı, üç genç devrimci, idam sehpasında can

verdiler.

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan haklarında

açılan dava, Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Askeri Mahkemesi'nde

16.7.1971 tarihinde başlamıştı. Davanın iddianamesinde

şöyle deniyordu:

-... O zaman iktidar edenlerinden birinin, bu zaman iktidar

edenlerine tavsiyesi kulaktan kulağa fısıldanıyordu:

Gençliği bölünüz!... Yetkililer korkaklık... kurnazlık içinde seyirci

kalıyorlar, gene söylentilere göre bir gruba yardımcı oluyorlardı...

Gençler artık kendi sorunları yanında memleket

meseleleri ile de ilgileniyordu. Anadolu hala aç, hala kaynaklar

tahrik edilemiyor, hala fırsat eşitliği verilmiyor, hala mirimiranlıktan

kalma mütegallibe ve bir günde milyonlar vuranlar

mağara halkı ile aynı yurt sathında yan yana yaşıyordu.

Pahalılık gene başıboş gidiyor, karşılıklı saygı tarihe karışıyor,

az çalışıp çok kazanan kişiler türeten ülke oluyorduk.

Halkın yarı nisbeti aydınlanmak şöyle dursun okuyup yazmayı

bile öğrenememişti. İdareciler gene 'nurlu ufuklar' nutukları

ile karın doyurmaya devam ediyorlardı...-

İddianame devam ediyordu:

-... Türkiye'de zamanın getirdiği çirkin politikacılar, muhteris

politikacılar; çıkarcılar ve utanmaz adamlar vardı. Her

biri ayrı yönde faaliyet gösterirken iktidar gayesinde birleşiyorlar

onu elde edebilmek için başvurmadıkları şekil kalmıyordu...-

Ne gariptir ki; bu cümlelerin yer verildiği iddianame ile

suçlananlar, davanın sanıklarından ibaretti ve istenen ceza

da -idam- idi.

İki buçuk ay kadar süren dava sonunda Sıkı Yönetim Mahkemesi,

9.10.1971 tarihinde Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve

Hüseyin İnan ile birlikte 15 sanığın daha ölüm cezasına

çarptırılmalarına karar verdi.

Sanıklar hakkında uygulanan madde, Türk Ceza Kanunu'nun

ünlü 146'ıncı maddesi idi. Bu madde: Kanunun gerek yapısı,

gerekse düzünlenme biçimi içerisinde, kanunun sistemine

ve ruhuna yabancı garip bir maddedir. Örneğin suçun işlenmesine

ilişkin bir genel kasıt yeterli görülmeyip, -özel

kasıt- aranmış olmasına rağmen, idam gibi bir cezanın öngörüldüğü

maddede bunun unsurlarının neler olduğu belirtilmemiştir.

Oysa bu denli ağır ve çağdışı bir cezanın yer aldığı

bir düzenleme, açık ve net bir şekilde belirtilmek gerekir.

Maddedeki fiil, bir teşebbüsten ibaret olarak gösterilmiştir.

Böylece sanıktaki kastın, asli fiile mi, yoksa teşebbüse mi yönelik

olduğu dahi açıklık kazanmamıştır. Fiilin bir -örgüt suçu-mu

olabileceği ya da bireyler tarafından da işlenilebilir

olup olmadığı tereddütlerine maddenin cevap veremediği gibi;

fiilin icra safhalarında bir ayırım yapılmadığı bakımından

da uygulamaya açıklık getirecek nitelikte bulunmadığı, maddenin

büyük eksiklikleridir. İcra başlangıcının nereden sayılacağı,

suçun işlenme vasıtaları ve bunların elverişlilik niteliği,

keyfi uygulamaları ortadan kaldıracak şekilde açıklığa

kavuşturulmamıştır. Bütün bunlar, 146'ıncı maddenin, kanunun

sistem ve anlayışı içerisindeki yabancılığının kanatlarıdır.

Dava sırasında, sanıklara bu maddenin uygulanabilip uygulanamayacağı

hakkında büyük bir tereddüt belirmişti. Bu

konudaki şüpheler, Askeri Yargıtay'ın kararlarına dahi yansımıştır.

Gerçekten de, Sıkıyönetim Mahkemesi'nin kararı

Askeri Yargıtay'da Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin

İnan dışındaki sanıklar açısından bozulurken; iki üye, bu üç

sanık hakkında dahi -... sanıkların eylemlerinin T.C.K.'nın

146'ıncı maddesine değil, 168'inci maddesine uygun düştüğü ve

haklarında hafifletici neden kabul edilerek 59'uncu maddenin uygulanması

gerektiği...- gerekçesi ile, karara muhalefet şerhi

koymuşlardı. Gene Askeri Yargıtay Daireler Kurulu, davanın

diğer sanıkları hakkında verdiği kararda; bir sanık hakkında

T.C.K.'nın 169'uncu maddesinin uygulanmasını öngörüyordu.

Bu madde ise, bir önceki 168'inci maddeye bağlı bir suçu düzenlemektedir

ve davanın diğer sanıklarının sorumluluğunu

168'inci madde kapsamında düşünme karinesine dayanır. Bu suretle

karar, 146'ıncı maddenin uygulanmasına ilişkin olarak büyük

bir yara almıştı.

Sıkıyönetim Komutanlığı nezdinde kurulmuş Sıkıyönetim

Askeri Mahkemesi'nde bunlar savunulmuş olmakla birlikte,

Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı'nın yayınladığı 49 numaralı

bildiride, -... Bu suçluların bir an evvel cezalandırılarak layık

oldukları cezaları görmeyi bütün kamu arzu etmekte...-

denildikten sonra, savunmaların -bizzarur- dinlenildiği belirtilmekteydi.

İzmir Sıkıyönetim Komutanlığı tarafından

yayınlanan 26 numaralı bildiride ise, -... infaz işlemlerinin

başlamak üzere olduğu bu günlerde...- denilmekteydi ve bu

bildirinin yayınlandığı tarihte henüz Yargıtay'daki savunmalar

yapılmamıştı bile.

Kısaca -Anayasayı ihlal- diye adlandırılan 146'ıncı maddede

yazılı suçun, kanunda belirli bir düzenlemeye tabi tutulmamış

olması, uygulamada ve düşünce alanında, madde hakkındaki

tartışmaların yoğunlaşmasına neden olmuştur. Bugün

genellikle kabul edildiğine göre, madde, anayasal görev

ve yetkileri kullanma durumunda bulunanlara işlenebilecek

suçlar için uygulanabilir; anayasayı yürütme görevine sahip

olmayanlar tarafından bu suç işlenemez. Örneğin yargı organlarının

kararlarına uymamanın, 146'ıncı maddedeki suçu

oluşturduğu birçok hukukçu tarafından ifade edilmiştir. İşkence

suçlarının ya da milletvekillerine oylarını kullanmaları

ve yasama görevlerini yerine getirmeleri konusunda çeşitli

şekillerde etki yapılmasının, 146'ıncı madde kapsamında

olacağı belirtilmiştir. 146'ıncı maddenin daha önce Adnan Menderes

ve Talat Aydemir olaylarında da uygulandığı hatırlandığı

zaman, aynı maddenin gerçekten Deniz Gezmiş, Yusuf

Aslan ve Hüseyin İnan haklarında ne derece uygulama alanının

olacağı oldukça terüddütlü kalır. Ancak 12 Mart dönemi

uygulamaları 146'ıncı maddeye eskisinden farklı, başka bir

anlam getirmiştir. Bu da, maddede yazılı suçun siyasal maksatlarla

işlenmesidir. Ancak bu, maddenin uygulama alanını

daraltmak amacı ile değil, tam aksine temelinde siyasi inanç

bulunması nedeni ile -düşünce suçu- kapsamında genişletmek

amacı ile yapıldığından, maddenin alanında ve kapsamında

bir değişiklik yaratılmıştır.

Daha mahkeme başlarken, davanın ilk celsesine sanıklar

getirildikleri sırada, bir sanık, başına copla vurularak yaralanmıştı.

Bir başka sanığın da duruşmaya sedye ile getirilip

götürüldüğü davada, gene bir diğer sanık da duruşma salonundan

omzundan dipçiklenmişti. Avukatların ve duruşmaya

alınabilen az sayıdaki dinleyicilerin üstleri, tepeden tırnağa

sıkı bir şekilde ve her defasında aranıyordu. Duruşma salonu,

sanıklara ve avukatlara dört taraftan çevrilmiş namlularla

bir savaş alanını andırıyordu. Avukatların duruşma salonuna

kabul edilmek için avukat olmaları, vekaletname almış

bulunmaları yeterli değildi, ayrıca daimi taşınması gereken

bir kart bulunmazsa bunlar geçerli olmuyordu. Dinleyicilik

özel bir kart sınırlamasına bağlanmıştı. Yargılama aleniyetinden

bahsedilemezdi. Dava devam etmekte iken, davanın

11 avukatı hakkında -ordunun manevi şahsiyetine ve askeri

savcıya hakaret- suçlarından dava açılıp avukatlar mahkum

ediliyor savunma dokunulmazlığı zedeneliyordu. Cezaevinde

avukatların müvekkilleri ile görüşmeleri sebebi ile

avukatlar hakkında soruşturma açılıyordu.

Bir yandan cezaevinde de aynı tarihte çeşitli baskılar ortaya

çıkıyor; bunlarla birlikte çeşitli direnişler, açlık grevleri

vs. devam ediyordu. Öte taraftan politik düzeyde de başka

tutumlar görülmekteydi. Zamanın Başbakanı Nihat Erim,

sanıklara ve yakınlarına seslenerek, onları nedamete çağırıyordu.

Ne gariptir ki; üç yurtseverin -anayasayı ihlal- suçu ile

idam edildikİeri sırada başbakan olan Nihat Erim, aynı anayasayı

-Bu bizim için lükstür- diyerek tadil ettiriyordu. Gene

bir dönemde üç genç devrimci -anayasayı ihlal- suçundan

idam edilirlerken aynı dönemde yapılan yargılamalarda büyük

etkisi görülen anayasa değiştirilip, örneğin -tabii hakim-

ilkesi kaldırılıyordu. Ve gene -anayasayı ihlal- suçunun hükümlülerinin

ölüm cezalarının infazı hakkındaki kanun, aynı

anayasaya aykırı olduğundan Anayasa Mahkemesi'nce iptal

ediliyordu.

Ölüm cezalarının kesinleşmesinden sonra, ilk kez 1790

imza ile kamuoyunda ölüm cezalarının çağdışı niteliği kınandı.

Daha sonra buna birçok bildiriler de eklendi.

Yargılamalar süresince mahkeme başkanı olan Tuğgeneral

Ali Elverdi, dava bittikten bir süre sonra emekli olup

AP'ye girerken bir beyanat vererek, görevde iken -politik hizmetler-

yaptığını açıklamıştı. Bu hizmeti, daha sonra milletvekili

olması ile taltif edildi.

Toplumların tarihi, sınıf mücadelelerinin tarihinden ibarettir.

Bunlar kimi zaman mutlu, kimi zaman da acı yıldönümleri

olarak tarihteki yerlerini alırlar.

Ve 6 Mayıs 1972 sabahı Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin

İnan, tashihi karar isteklerinin reddi hakkındaki karar,

avukatlarına tebliğ bile edilmemişken idam edildiler.

:::::::::::::::::

12 MART DÖNEMİNDE HUKUK KURALLARI ALABİLDİĞİNE

HİÇE SAYILMIŞTIR...

Avukat Alp KURAN

Türk tarihinde, Selçuklular ve Osmanlılar dahil, yasalar

ve hukuk 12 Mart döneminde olduğu kadar hiçbir zaman çiğnenmemiştir.

Bu dönemde, gerek Sıkıyönetim Mahkemeleri'nin

kuruluşunda ve dağılışında, gerek yargıçların ve savcıların

bu mahkemelere atanış ve görevden alınışlarında, gerek

sanıkların sorgulanmalarında, gerekse yargılanmalarında

hukuk kuralları alabildiğine hiçe sayılmıştır.

Hukuk dışı 12 Mart Muhtırası'na hizmet eder görüntüsü

altında, birtakım faşizan güçler, yalnız 12 Mart tarihinde yürürlükte

olan yasaları çiğnemekle kalmamışlar; hukuk dışı

sorgulamalar ve mahkumiyet kararları elde edebilmek için

yasalarda ve hatta anayasada istediklerı değişiklikleri

yaptırabilmişlerdir. Ancak bu faşizan güçler, yasalara kendi

getirdikleri değişiklik hükümlerini de yetersiz bulmuşlar, çoğu

kez bunlarla dahi kendilerini bağlı saymamışlardır.

Gözaltı süresiyle ilgili yasa ve anayasa değişiklikleri ve

uygulamaları bunun en belirgin kanıtıdır.

12 Mart Muhtırası'nın verildiği tarihte, gözaltı süresi 24

saattir. Yani sanığı polisin ve güvenlik kuvvetlerinin elinde

24 saatten fazla tutma olanağı yoktur. Anayasa kesin mahkeme

hükmü olmadıkça hiç kimsenin özgürlüğünden yoksun

bırakılamayacağı hükmünü koymuştur. Sanığın tutuklanmasını

yargıç kararına bağlamıştır. Yasalar sanığın ilk sorgusunun

polis ya da güvenlik kuvvetleri tarafından yapılmasını

yasaklamış, bu yetkiyi savcılara vermiştir. Savcı 24 saat

içinde sanığın sorgusunu yapacak ve yargıç önüne çıkaracaktır.

Durum bu iken, 12 Mart döneminde, suçsuz insanlardan

işkenceyle suçluluk ikrarı almak için, yargılama usulü yasasında

gözaltı süresi, anayasaya aykırı olarak, 24 saatten 30

güne çıkarılmış; bu 30 günlük sürenin büyük bir bölümü organlara

elektrik vermek dahil her türlü işkenceye ayrılmış,

geriye kalan kısmı da işkence izlerini yok etmekte kullanılmıştır.

Yasada yapılan bu değişiklikten sonradır ki, gözaltı

süresinin 24 saatten fazla olamayacağını bildiren anayasa

hükmünü değiştirmek yoluna gidilmiş; böylece yasalar

anayasaya uygun olarak çıkarılmak gerekirken, anayasa, yasa

değişikliklerine uydurulmak istenmiştir. Yapılan anayasa

değişikliğinde gözaltı süresi 15 gün olarak belirlendiği ve

herkes öncelikle anayasa hükümlerine uymak zorunda olduğu

halde; sıkıyönetim makamları 30 günlük gözaltı süresini

uygulamaya ve işkenceleri uzatmaya devam etmişlerdir.

O dönemde yalnız kendilerine -anarşist- adı takılan

silahlı gençler değil, 12 Mart Muhtırası ile şapkasını alıp

giden Başbakan Demirel, onun yerine gelen partilerüstü

hükümetler, parlementoda bu hükümetlere ve anayasa ile

yasa değişikliklerine oy vermek zorunda bırakılan siyasal

partiler, cumhurbaşkanlığı seçimleri de hukuk dışı baskılara

ve işlemlere uğramıştır.

Bu dönemde, silahlı eylemlere girişen gençler yanında, bu

tür eylemlerle uzaktan yakından hiçbir ilgisi bulunmayan

yazdıkları kitaplardan ötürü birçok bilim adamı, sanıkları

Sıkıyönetim Mahkemeleri'nde savundukları için hukukçular,

çeviri yapan aydınlar, sanatçılar da hukuk dışı yollardan

tutuklanmış, mahkum edilmek üzere sanık sandalyesine

oturtulmuştur.

Hukukun böylesine ve bu boyutlarda çiğnendiği bir ortamda,

bu dönemin sıkıyönetim sanıkları da elbette bu uygulamadan

fazlasıyla nasiplerini almışlar, hukuk dışı sorgulamalardan

ve yargılamalardan geçirilmişlerdir.

12 Mart dönemi savcılarının ve sorgulama makamlarının

pek çok suçlamalarının asılsız ve hukuk dışı olduğu sonradan

anlaşılmıştır. Tutuklama kararlarından çoğunun

hukuksal nedenlere değil, siyasal amaçlara dayalı olduğu

açıkça ortaya çıkmıştır. Binbir güçlük içinde gerçekleştirilen

1973 genel seçimlerinden sonra verilen mahkeme kararları

bunun kanıtıdır. -Sabotaj Davası- adıyla anılan davanın iddianamesi

ve bu davada verilen beraat hükmü bunun en

belirgin örneğidir. Eğer 1973 seçimlerinin getirdiği ortam olmasaydı,

tertipçilerin elinde, -Sabotaj Davası- ile birlikte,

daha pek çok davanın suçsuz sanıklarının Sıkıyönetim Mahkemeleri'nde

en ağır cezalarla mahkum edileceklerinde kuşku yoktur.

İşte hukuksuzluğun böylesine egemen olduğu bir dönemde,

silahlı eyleme giriştikleri ve bu yoldan anayasal düzeni

cebren değiştirmeye teşebbüs ettikleri gerekçesiyle, üç genç

--Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan-- idam edilmişlerdir.

Bu durum, sözü geçen idam cezalarının hukuka uygun

olup olmadığı sorusunu daha ilk günden akıllara ve vicdanlara

yerleştirmiştir. Yazıya dökülmese, herkes kendi kendine

ve yakınlarına bu soruyu sormaktadır. İstesek de istemesek

de toplumsal gerçek budur.

Kaldı ki, yukarıdaki soruyu sormayı haklı gösterecek başka

olaylar ve mahkeme kararları da vardır. Bir kere, Deniz

Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan gibi ve aynı amaçlarla

ayrı türden silahlı eylemlere girişen başka gençler de olmuştur.

Fakat onlar hakkında idam cezası verilmemiş, infaz edilmemiştir.

İkincisi İstanbul 1 No'lu Sıkıyönetim Mahkemisi'nin

-Anayasayı ihlale teşebbüs- suçu hakkında verdiği gerekçeli

karardır. İstanbul 1 No'lu Sıkıyönetim Mahkemesi, söz

konusu kararına silahlı beş-on kişinin; giriştikleri eylem ne

olursa olsun, Devletin uçakları, tankları, deniz filoları karşısında

anayasayı ihlal suçunu işlemelerine olanak bulunmadığını;

çünkü bunda hiçbir başarı şansı bulunmadığını, bu

nedenle ortada Ceza Hukuk deyimiyle -işlenemez suç-

bulunduğunu bu durumda olsa olsa --Türk Ceza Kanunu'nun

146'ıncı maddesine giren ve idamı gerektiren anayasayı ihlale

teşebbüs suçu değil-- çok daha hafif bir cezayı gerektiren

-Türk Ceza Kanunu'nun 146'ıncı maddesini ihlale hazırlık

suçu-nun işlenmiş olabileceğini (T.C.K. mad. 168) ortaya koymuştur.

Bu gerçekten düşündürücü ve gerekçesi itibariyle

inandırıcı kararından sonra ise, İstanbul 1 No'lu Sıkıyönetim

Mahkemesi bütün hukuk kurallarına aykırı olarak lağvedilmiştir.

Örnekleri çoğaltmak mümkündür.

Bir ülkede yalnız bütün vatandaşların değil, yabancıların

dahi, yürürlükteki hukuk kurallarına göre güvence içinde

yaşamaları ve bir suç töhmeti altındaysalar hukuk kurallarına

göre yargılanmaları en doğal hakları olduğuna göre,

yukarıda beri belirttiğimiz bu olgular karşısında, Deniz Gezmiş,

Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın idamlarının hukuka uygun

olup olmadığını saptamak üzere, tek yasal yol olarak,

-Deniz Gezmiş davasına yeniden bakılabilir mi?- sorusu akla

gelmektedir.

Bu soru ortaya atılırken, giden canların geriye gelmeyeceği

bilinmektedir. Fakat Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve

Hüseyin İnan'ın idam kararları eğer haksız ise, bir daha ülkemizde

haksız ve onarılmaz idam cezaları verilmemesi için,

bu soruyu ortaya atmakla bir yurttaşlık ve insanlık görevi

yerine getirilmiş olmaktadır.

Hemen belirtelim ki, yürürlükteki hukuk kurallarına ve

düzene göre, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın

suçsuz olduklarını ve cezasız kalmaları gerektiğini savunmuyoruz.

Yürürlükteki yasalar karşısında, bu üç gencin

giriştikleri eylemlerle suç işlediklerinde kuşku yoktur. Sorun

bu üç gencin suçlu olup olmadıkları değil, verilen ve uygulanan

cezanın suça ve hukuka uygun olup olmadığını saptamaktır.

:::::::::::::::::

ALİ ELVERDİ GÖREVİNİN NE OLDUĞUNU AP'DEN MİLLETVEKİLİ OLDUKTAN

SONRA KAMUOYUNA AÇIKLAMIŞTIR...

Avukat Mükerrem ERDOĞAN

Üç genç arkadaşın asılmasından tam iki ay sonra gözlerim

bağlı olarak getirildiğim Kontr-Gerilla karargahında

madeni sesi çınçın öten ve kendisine -albayım- denilen zat

demişti ki:

-Onların işi yakalandıkları zaman bitmişti.-

Bu zatın bu açıklaması o anda, bizim Sıkıyönetim Askeri

Mahkemeleri'nin kuruluşu, işleyişi ve üyelerinin atanmasıyla

ilgili olarak sahip olduğumuz ve yargılama sırasında ileri

sürdüğümüz düşüncelerin teyidi anlamını taşıyordu.

Ancak, bütün bunlara karşın, hukukçu olmanın koşullandırmasıyla

Askeri Mahkeme'nin 18 gencin idamına imza

atacağını ve kalem kıracağını beklemiyorduk. Bir bankanın

soyulmasının, 4 Amerikalı erin kaçırılmasının Türkiye Cumhuriyeti

Anayasası'nı tebdil, tağyir ve ilga edeceğini bir

hukukçunun anlaması ve kabullenmesi olanak dışı bir şeydi.

Davanın politik niteliği dahi bu eylemlere TCK.'nın 146'ıncı maddesinin

uygulanmasına yetmezdi. Ne var ki önceden saptanmış

sonuca varabilmek için anayasa ve ceza hukuku ilkeleri

bir tarafa itilmiş, suç ile ceza arasında akıl almaz oransızlık

taşıyan bir karar verilmişti.

Suç ile ceza arasındaki bu oransızlığın nedenini bir çırpıda

tanımlamak olanaksızdır. Bu konunun her bir yönü

siyasetbilimciler, sosyologlar, ekonomistler ve tarihçilerle

psikologlar tarafından ayrı ayrı incelenmelidir. Özellikle bir

psikolog, bu oranı bozanlar arasında, çok ilginç prototipler

bulacaktır.

Üç genç insanın asılmalarından sonra infaz tutanağı

düzenlenip, tutanak ilgililer tarafından imzaladıktan sonra

idam cezalarını veren Askeri Mahkeme Başkanı Ali Elverdi

bize dönerek (Halit Çelenk'e ve bana):

-Bizler görevimizi yaptık,- demiştir.

Görevinin ne olduğunu da Adalet Partisi'nden milletvikili

seçildikten sonra Türk kamuoyuna açıklamış bulunmaktadır.

Namuslu gazetecilik anlayışının bir ürünü olan bu röportaj

ile halkımızdan ısrarla gizlenen gerçekler halkımızın bilgisine

sunulmuştur. Şüphesiz halkımız bu gerçekleri en doğru

şekilde değerlendirecektir. İnfazları anında bizim yanlarında

olmamızı isterken ONLAR'ın da umudu bu idi.

Deniz Gezmiş davasına yeniden bakılabilir mi? sorusunun

cevabı kuşkusuz Ceza Yargılama Usulü Yasası'nın dar

kuralları içerisinde aranmayacaktır. Bu dava halkımızın yüreğinde

6 Mayıs 1972 sabahından beri -derdesti rüyet-tir.

Bu şaşmayan ve yanılmayan yargıç, elbette, nihai

kararını verecektir.

:::::::::::::::::

ASKERİ GÖREVLERİ YANINDA POLİTİK GÖREVLER DE YAPTIĞINI

SÖYLEYEN ELVERDİ HAKKINDA KOVUŞTURMA AÇILMASI GEREKİR

Avukat Orhon İZZET KÖK

1'inci THKO Davası sonunda verilen kararlar, teknik anlamda

hukuka aykırı, yanlış kararlardı. Olayda, 146'ıncı maddenin

öğeleri kesinlikle mevcut değildi ve adı geçen maddenin bu

davada uygulanması olanaksızdı. Bu maddenin uygulanabilmesi

için özellikle yasanın öngördüğü, kasıt, icra başlangıcı

ve elverişli vasıta gibi öğeler yoktu ve bunlar olmadan hüküm

verilemezdi. Bunlar, davanın savunması sırasında uzun

uzun anlatılmış, eleştirilmiştir. O nedenle, savunmanın

burada yeniden özetlenmesinin bir yararı bulunmamaktadır.

Pratik önem taşıyan sorun şudur: Bulunduğumuz noktada,

davaya yeniden bakılması istenebilir mi? Yasal deyimle

yargılama yenilenebilir mi?

Kuşkusuz, Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan'ın

idam edilmiş olmaları, böyle bir isteme engel değildir. Ancak

yargılamanın sanık lehine yenilenebilmesi ve bunun istenebilmesi

için yasa bazı koşulları gerekli görmektedir.

CYUY'nın 327 ve 353 sayılı yasanın 228'inci maddelerinde 5

madde halinde düzenlenen bu koşullardan, konumuz

bakımından öncelikle ikisi, tartışılabilir bir nitelik taşımaktadır:

1) Gerçekten, CYUY'nın 327'inci maddesinin 3'üncü fıkrasına (353

Sayılı yasanın 228'inci maddesi: C) göre:

-Hükümlünün kendisi tarafından sebebiyet verilmiş olan

kusur dışında, hükme katılmış olan hakimlerden biri aleyhine

ceza kovuşturmasını ve kanuni bir ceza ile hükümlülüğü

gerektirecek nitelikte olarak görevini yapmada kusur

etmiş- olmak, yeniden yargılama istemini gerektiren nedenlerden

biridir.

Biliyoruz ki, 1'inci THKO Davası'na bakan mahkemenin

hukukçu olmayan başkanı Ali Elverdi, emekli olduktan sonra

AP'ye girmiş ve giriş töreninde yaptığı konuşmada,

sıkıyönetim döneminde -askeri görevleri yanında politik

görevler de yaptığını- söylemiştir. Elverdi'nin benzer itirafları,

daha sonra başka konuşmalarda da sürmüş ve bunlar

kamuoyuna yansımıştır.

Yargılama, bir -askeri görev- değildir, hukuki bir görevdir.

Oysa Elverdi bundan söz etmemekte ve yaptığı işleri askeri

ve politik olarak ikiye ayırmakta, öyle sınırlamaktadır. Şu

hale göre Elverdi, mahkemelerde -politik- görev yapmıştır,

yani özel bir -politik-siyasal- görevle orada bulunmuştur.

Yargıçlık görevini siyasal bir görev nedeniyle yürütmek ve bu

amaçla kullanmak ise yasadaki deyimle, ilgili hakkında

-ceza kovuşturmasını- ve sonunda -hüküm giymeyi- gerektirecek

bir eylemdir.

Gerçi Elverdi bu yüzden -hüküm giymiş- değildir. Ama

yasa, -ceza kovuşturmasını ve hükümlülüğü- gerektirmeyi

yeterli bulmaktadır.

Öte yandan bu durumun ispatı da gereksiz hale gelmiştir.

Çünkü itiraf bizzat Elverdi'den gelmektedir. Ortada -ikrar-

vardır.

Özet olarak, yargılamayı yapan ve hükmü veren mahkemenin

başkanı, orada politik görevle bulunduğunu ikrar

ve itiraf ettiğine göre yasanın 327//3'üncü maddesi çerçevesinde

yargılamanın yenilenmesi gerektiği konusu ciddi olarak tartışılmalıdır.

Öte yandan, Cumhuriyet Savcılığı'nın, bu ikrarı

değerlendirerek Elverdi hakında ceza kovuşturması açması

da bizce gereklidir.

2) Aynı yasanın 5'inci (353 S.Y E) fıkrasına göre:

-Yeni olaylar ve yeni deliller ileri sürülüp de bunlar yalnız

başına veya daha önce irad edilen delillerle birlikte gözönünde

tutuldukları takdirde, hükümlünün beraatini veya daha

hafif cezayı gerektiren kanun hükmünün uygulanması ile

hükümlülüğü gerektirebilecek nitelikte olursa...- yine yargılamanın

yenilenmesi istenebilir.

Bu konuda yapılacak araştırmalar ve davanın bütün

müdafileriyle yapılacak temaslar sonunda elde edilebilecek

ya da saptanabilecek bir delil ve belge söz konusu olursa yargılamanın

yenilenmesi için başvurma yolu her zaman açıktır.

Bu konudaki yeni delil ya da belgenin tek ya da çok olması

önemli değildir. Hiç kuşkusuz bu konu, geniş bir hazırlık ve

çalışmayı gerektiren bir iştir. Ama yasanın buna olanak verdiği

de bir gerçektir.

:::::::::::::::::

22 KİŞİLİK ADALET KOMİSYONU'NDA İDAMA KARŞI GELEN TEK ÜYE BENDİM

Mevlüt OCAKÇIOĞLU

Niğde eski CHP milletvekili ve TBMM Adalet Komisyonu eski üyesi

Kim ne derse desin, çapı ne olursa olsun, son senelerde

gençlik, talebe ve işçi hareketleri, halka dönüklüğü nisbetinde,

her türlü usul ve vasıta kullanarak, --bu vasıtaların en etkeni

din olmuştur-- iç ve dış sömürü talana karşı, baş kaldırmayacak,

hakkını soramayacak, bu benim kaderim, o'nun

kısmeti diyecek kadar zavallılaşmış, beyni uyuşturulmuş,

gecekonduların köy-kentlerin sakinleri, yoksul çilekeş, amma

bu vatanın öz ve bağlı insanlarını halk kitlelerinin uyandırmak,

hakkını sorar ve arar, kıpırdanır, konuşur hale getirmek

gibi çok kutsal, çok insancıl çok yurtsever davranışlardır.

Bir gerçektir, bir zamanların, suskun, uyuşuk insanları,

fakir halk yığınları, bugün --son birkaç yıldır-- konusu, ister,

direnir, çekişir hale gelmiştir. O bombalar, o soyguncular, o

kaçırmalar o boğuşmalar, köyde, kentte, gecekonduda sefil ve

perişan, ama Allah'a çok şükürle kıfafi nefs eden insanlarımızın

kulağını ve gözünü Ankara'ya, İstanbul'a, soyguna,

sömürüye, hakka, hukuka çevirmiştir. Ülkede ne olup bittiğine

merak sardırmıştır. Bu çok büyük bir aşama.

Bu hal senede milyonlarca lafla, arka sıvazlıyarak, rüşvet

vererek, sermaye ve soygun düzeninin gereklerine uyarak,

içine girerek, vergi kaçırarak, yoktan vergi iadesi nasiplenerek,

sahip olanların hoşuna gitmiyor, gitmez de. Beleşçiliğe,

vurguna, soyguna, talana alışmış, uyanışı ve uyanışa

önayak olanlara ağır saldırılara uğratmak, elden gelirse yok

etmek baş çaredir.

İşte üç fidan da --Ben bunlara delikanlılar demiştim.

Adalet Komisyonu'nun infazı onaylayan kararına muhalefet

şerhimde-- bu sebeple öleceklerdi, öldürüldüler. Kıpırdayana

gözdağı olarak öldürüldüler.

Anayasa dibacesinde ülkede yaşayan bütün fertlerin,

kaderde, kıvançta, tasada ortaklığını emreder. Devlete halkı

belli bir ölçüde insanca bir hayat seviyesine getirmekle

yükümlü sosyal devlet niteleğini vermiştir.

Bu hareketlerin içinde olanlar, anayasanın bu emirlerini

uygulamaya davet ediyorlar. Yasal yollardan, demokratik

usullerle, ilk gençlik hareketi, böyle idi, sermaye ve sermayeye

dayalı hükümet, birtakım karşı hareketlerle samimi,

iyi niyetli, yasalara dayalı davranışları neticede kana buladı,

suça yöneltti.

Bu olayın görüşüldüğü sırada Millet Meclisi Adalet

Komisyonu Üyesi olduğum için, konuyu daha teferruatlı dosyası

üzerinden inceledim. Dikkatimi bir mühim nokta çekti.

O konuyu başlık yaptım. Bunu izahta belirtmede meselenin

içyüzünü gösterme bakımından büyük yararı var:

KARARIN BİR YERİNDE ŞÖYLE YAZILMIŞ (İdam kararının)

-Sanıkların ve müdefaiilerinin Türkiye'nin bugünkü ortama

gelmesinin ve olayların gerçek müsebbiblerinin politik

iktidar ve emrindeki, militanlar oldukları, bunlara karşı

çıkanların meşru müdafa halinde bulundukları yolundaki

beyanları bu hadisede Türk Ceza Kanunu'nun 51'inci maddesinin

tatbikini talep eder, istikametteki savunmaları haksız

tahrik müessesindeki, hukuki unsurlardan, mahrum

bulunduğundan, hukuki yönler itibariyle, kabule ayan

görülmemiş, bu detaylı eleştiri ve iddialar hakkında mahkememiz

kişisel görüşlerini mahfuz tutmuş, müessese olarak

bunların üzerinde hüküm vermeyi kamu vicdanına, tarihe,

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin takdir yetkisine bırakmayı

uygun görmüştür.-

Bu paragrafı koymakla hakimler güya halka, tarihe karşı

sorumluluktan, kendilerini kurtarmak istemektedirler. Bilmektedirler

ki, bu hareketlerde, T.C.K.'nın 146'ıncı maddesini ilgilendiren

bir vasıf ve mahiyet yok. Banka soygununun ayrı,

adam kaçırmanın ayrı, polis kulübesini kurşunlamanın ayrı

ve 5-10 senelik hapsi gerektiren, cezalar var. Amma ilahlar

kurban istiyor. O günkü hakim zümre, bozuk düzen kurban

istiyor. O düzenin mahkemesi de bu kararı verecektir. Kusurumuza

bakmayın demek istemektedirler. Kişisel görüşün

var da hiç olmazsa T.C.K.'nın 59'uncu maddesini uygulayıp idamı

müebbet hapse çevirmen, en tabii hakkın. Takdirine giren

hakkın olmadı.

Sizin idam kararınıza büyük Türk milleti ne çare bulabilir.

Tarih ne çare bulur, meclisin teşekkülünü biliyorsunuz,

mahkememizi görevli kılan, sizi oraya tayin edenler çoğunlukta;

bunu bilmezsiniz. Bu özür mü, hakim beyler? Muhakkak

ki idamı isteyen meclis grupları içinde halka dönük milletvekilleri

vardı. Ancak gruplarına, yaslandıkları düzene

karşı gelemediler. Karşı gelseler kendileri de tasfiye edilirlerdi.

Haktan yana, adaletten yana olmak zordur. Büyük fedakarlıklar

yüreklilik ister.

22 kişilik Adalet Komisyonu'nda, idama karşı gelen tek

üye bendim. Geniş muhalefet şerhim, Millet Meclisi'nin

10.3.1972 gündeminde okundu. Bana yan bakanlar oldu, komünist

diyenler oldu, amma ben hukuktan adaletten yana

olmamın iftiharı, huzuru içinde oldum, olmakta da devam

ediyordum.

Çok gezdim Anadolu'yu. Hakimlik yaptım, avukatlık yaptım,

politik çalışmalarım oldu, halka karıştım, sıkıntıları,

dertleri, çileyi, her türlü yoksulluğu gördüm. Bu çilenin bitmesi

gerektiğine inanmaktayım. Bu uğurda mücadele edenleri

takdir etmekteyim.

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan'ın idam kararları

üzerinde iadei muhakemeye gidilebilir mi?

Gidilir elbet, amma onların, davalarına hizmet ettikleri,

halk iktidarının kurulmasına bağlıdır. Bu netice, bu üç delikanlının

nasıl bir yasadışı takdir ile idam edildiklerini izah

edebilirdim sanırım, bunlar Anadolu'nun bağrından, köylerden

yetişip gelmiş yavrulardı. Ülkenin, Türk halkının maruz

kaldığı hizmet yoluna böylece girmişlerdi, ruhları şadolsun.

:::::::::::::::::

İKİSİ 25, BİRİ 23 YAŞINDA OLAN BU ÜÇ GENÇ ÖLÜMDEN

KURTULAMAZ MIYDI?

Avukat Faik MUZAFFER AMAÇ

Konuya genel açıdan bakıldığında:

1) 353 sayılı (Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama

Usulü kanununa göre, yalnız Sıkıyönetim Askeri Mahkemeleri'nde

değil, yargı görevlerini olağan dönemlerde de

yapan bütün askeri mahkemelerde hakimler; hakimlik

güvencesinden yoksundur. Örneğin, bu hakimlerin terfileri;

idari sicil üstlerince verilecek sicile bağlıdır. (Madde: 12)

Atanmaları, yer değiştirmeleri; Milli Savunma Bakanı ile

Başbakanın müşterek kararnamesiyle olur. (Madde: 16) Askeri

hakimler; Milli Savunma Bakanı tarafından disiplin

cezalarıyla cezalandırılabilir. (Madde: 29)

Böylece, hakimlik güvencesinden yoksun hakimlerden

kurulmuş olduklarından bütün askeri mahkemeler, kuruluş

bakımından anayasaya aykırıdır.

Olağanüstü dönemlerde görev yapan Sıkıyönetim Askeri

Mahkemeleri, bu konudaki itirazları Anayasa Mahkemesi'ne

götürmekten çekinmişlerdir. Görevlerini olağan dönemlerde

de yapan öteki Askeri Mahkemeler arasında, konuyu

Anayasa Mehkemesi'ne gönderecekler bulunabilir. Bu nedenle,

her Askeri Mahkemede, davanın çeşidi ne olursa olsun,

sanıklar ve varsa müdafileri; 353 sayılı kanundaki hakimlik

güvencesine aykırı hükümlerin anayasaya aykırılığını ileri

sürüp konunun Anayasa Mahkemesi'ne gönderilmesini istemelidirler.

Çünkü, askeri mahkemelerde, mahkemelerin bağımsızlığı

ve hakimlik güvencesi ilkeleri gerçekleşmedikçe, kamuoyu;

bu mahkemelerden çıkan hiçbir kararı, tam bir güvenle

karşılayamayacaktır.

2) En iyisi, ölüm cezalarının büsbütün kaldırılması ise de

bu ceza yürürlükte kaldığı sürece yasama organı; ölüm

cezalarının yerine getirilmesine ilişkin kanunların yürürlük

maddesini şuna benzer biçimde düzenlemelidir:

-Bu kanun, yayımından 90 gün sonra yürürlüğe girer. Bu

süre içinde kanunun iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması

halinde kanunun yürürlüğe girmesi için Resmi

Gazete'de yayımlanması beklenir.-

Ölüm cezalarının yerine getirilmesine ilişkin kanunlar,

yayımı tarihinde yürürlüğe girecek olurlarsa bunlar, uygulamada

Anayasa Mahkemesi'nin denetiminden kaçırılmış olurlar.

Bu söylediklerimiz, Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1

Numaralı Askeri Mahkemesi'nin 9.10.1971 gün ve E:

1971//13, K: 1971//23 sayılı kararıyla ölüm cezasına çarptırılan

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın ölüm

cezalarının yerine getirilmesi konusuna uygulandığında:

25 Mart 1972 günlü Resmi Gazetede yayımlanan 17 Mart

1972 günlü 1576 sayılı (Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve

Hüseyin İnan'ın ölüm cezalarının yerine getirilmesine dair

Kanunun) yürürlük maddesi şöyle idi:

-Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.-

Ancak CHP, kanun daha yayımlanmadan ve yürürlüğe

girmeden, bu konunun iptali için Anayasa Mahkemesi'ne

başvuracağını bildirmiş ve basın da konu ile ilgilenmiş

olduğundan, ölüm cezalarının yerine getirilmesi geciktirildi.

Yayımından sonra hem biçim, hem de esas yönünden iptali

için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması üzerine, kanun,

Anayasa Mahkemesi'nin 6 Nisan 1972 günlü, K: 1972//13,

Karar: 1972//18 sayılı kararıyla iptal edilip 7 Nisan 1972 günlü

Resmi Gazete'nin Mükerrer sayısında yayımlandı.

Anayasa Mahkemesi, kanunu biçim yönünden iptal ettiğinden

-İptal kararına göre, öteki aykırılık iddialarının incelenmesine

yer olmadığına oybirliğiyle karar- vermişti.

Bu iptal kararı üzerine yeniden kabul edilen 2 Mayıs 1972

günlü (Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın ölüm

cezalarının yerine getirilmesine dair) 1586 sayılı kanun 5

Mayıs 1972 günlü Resmi Gazete'de yayımlandı. Bu kanunun

da -Yayımı tarihinde- yürürlüğe gireceği yazılı idi. Bu ikinci

kanun yayımlanınca ölüm cezaları hemen yerine getirildi.

Böylece Anayasa Mahkemesi'nin, önce sadece biçim yönünden

iptal ettiği kanunun, bu kez, esas yönünden de incelenip

anayasaya uygunluğunun denetlenmesi olanağı ortadan kaldırılmış

oldu.

Yasama organı, kanunun yürürlük maddesini, Anayasa

Mahkemesi'nin denetimini önlemeyecek biçimde düzenlemiş

olsaydı ACABA, Anayasa Mahkemesi; kanunu esas yönünden

de iptal etmez ve ikisi 25, biri 23 yaşında olan bu üç genç

ölümden kurtulmaz mıydı?

Bu ACABA'ya karşın ölüm cezalarının yerine getirilmiş

olması; hangi vicdanı sızlatmaz?

:::::::::::::::::

12 MART'IN KENDİNE ÖZGÜ HUKUKLA BAĞLANTISI OLMAYAN

ÖZEL BİR YERİ VARDIR

Avukat Bozkurt NUHOĞLU

Deniz Gezmiş ve arkadaşları davasına yeniden bakılabilir

mi? Bu kararları veren mahkemelere dışardan baskı yapılmış

mıdır? Politik etkenler kararlar üzerinde ne dereceye

kadar etkili olmuştur? Sorularına cevap vermek ve açıklık

getirmek kanımca bir hukukçudan öte her yurseverin görevi

ve de kullanılması gerekli bir hakkıdır.

Ben bu olaya bugün taşıdığım hukuki kimliğin gerektirdiği

açıdan yaklaşmak istemiyorum. Bu olayın hukuki cephesini

çok değerli ve saygın hukukçu meslekdaşlarımız aydınlatmışlardır.

Ve bunu aydınlatmaya devam edeceklerdir.

Benim yaklaşımım da son çözümlemede hukuki durumu aydınlatıcı

nitelikte olacaktır. Ancak bu hukuki bakış açısı

sadece Sıkıyönetim Mahkemesi'nde yargılanan Deniz'in dosyası

ile bağlı değildir. Daha çok gerilere giden hukuki duruma

aydınlık getiren bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı daha çok

egemen sınıfların -kast- unsuruna dayanacaktır.

Bizce Deniz'in asılarak idam edilmesine yol açan, sadece

son eylemleri değildir. Deniz'i çok yakından tanıyan bir kişi

olarak, onun ilk eylem günlerinden son günlerine kadar

geçirdiği olayları kronolojik olarak anlatıp burjuvazinin kastını

(idam etme kastını) buradan başlayıp son güne kadar

getirmek gerektiğine inanıyorum.

Deniz, karşılıklı sınıf çatışmalarının yer aldığı, sınıflı bir

toplum olan ülkemizde son olaylardan çok daha önce egemen

güçler tarafından bu cezaya çarptırılmıştır. Ancak bu cezanın

infazı için herkesçe bilinen son eylemleri kendilerince makul

bir gerekçe olarak kamuoyuna sunulmuştur. Deniz adım

adım gerçekleştirmek istediği her hukuki ve demokratik eylemin

karşılığında, haksız şekilde her zaman hapishanenin

dört duvarı ile karşı karşıya kalmıştır. Bunun için Deniz Gezmiş

egemen sınıfların bu kinine çoktan layık olmuştur.

Neden? Deniz çalışkan ve başarılı bir öğrenci idi. Hukuk

öğrenimine girmesi rastlantı değildi. Onun hukuk öğrenciliği

devrimciliğinden çok sonra gelir. O hukuk öğrenimine devrimci

mücadele için araç olsun diye, inanarak karar vermişti.

Genç kafasında sisli bir şekilde belirlenen adaletli ve halktan

yana düzeni ancak demokratik yollardan hukuk öğrenimi

yaparak gerçekleştireceğine inanıyordu. Ancak egemen

burjuvazi, bu inançlı ve kavgacı kişiliğe bu olanağı

tanımadı.

Deniz, öğrenci gençliğin mücadelesini bu şartlar altında,

inandığı mücadele biçimi içinde şekillendirdi. Günün tüm öğrenci

örgütleri pasifist, neme lazımcı, kişisel şöhret peşinde

ve bir bakıma burjuvazinin değirmenine su taşıyan kişiliksiz

yapıda idi. Bunun için bü örgütlerle ilerici, yurtsever,

anti-emperyalist ve anti-faşist mücadele gereği gibi yapılamazdı.

Deniz hemen Hukuk Fakültesi'nde, Devrimci Hukuklular

Örgütü'nü kurdu. Arkasından daha geniş bir tabana hitabeden

Devrimci Öğrenci Birliği'ni (DÖB) oluşturdu. Bilahare

bu örgüt FKF (Fikir Kulüpleri Federasyonu) içinde aktif rol

oynayarak bu örgütü Dev-Genç'e dönüştürdü. Bundan sonra

Dev-Genç, gençliğin anti-faşist ve anti-emperyalist örgütü

haline geldi.

Gençliğin her anti-faşist ve anti-emperyalist demokratik

atılımı burjuvazinin kalelerinde sonradan tamiri imkansız

gedikler açıyordu. Burjuvazi hedefini seçmişti: İyi bir örgütçü

ve baştan aşağı inanç dolu olan Deniz mahvedilmeliydi.

Çünkü Deniz ve arkadaşlarının mücadelesi üniversite ve toplumun

diğer katlarına yayılmaya ve yansımaya başlamıştı.

Özellikle üniversite ilerici ve devrimci çizgide aktif olarak o

zamanda yerini almıştır. Şöyle ki, 1968-1969 ve 1970 yıllarında

Türkiye'nin çeşitli kentlerindeki üniversitelerin sosyal

ilimlerle uğraşan üç yüze yakın üniversite öğretim üyesi

çeşitli tarihlerde iktidara ve faşist eylemlere karşı yayınladıkları

bildirlerle bu oluşumun en somut örneğini vermişlerdir.

Deniz, her şeyin ötesinde bir eylem adamı idi. Kavradığını

mükemmel kavrar ve derhal uygulamasına geçerdi. Ve derdi

ki -en iyi lider en iyi militan olandır.- O dönemin bütün ilerici

yurtsever anti-emperyalist ve anti-faşist eylemlerinde o ve

arkadaşları yer almıştır. Her demokratik ve haklı eylemin

sonunda Deniz Geçmiş haksız şekilde kovuşturmaya uğruyor

ve tutuklanıyordu. (12 Haziran 1968 işgal eylemi dolayısı ile

cumhurbaşkanı, başbakan, muhalefet lideri ve tüm üniversite

rektörleri öğrencilerin isteklerinde haklı olduklarını

belirtmişlerdi.)

Büyüyen ve yurda yayılan demokratik ve anti-faşist eylemleri

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarına bağlamak elbetteki mümkün

değildir. Ama bu eylemlere etkin katkıları olmuştur.

İstanbul'daki son tutuklanma bilindiği gibi Yıldız Öğrenci

Birliği'nde bulunan dürbünlü bir tüfek yüzünden olmuştur.

Bu tüfeğin Deniz'e ait olduğu iddia edilmiş, sonradan aksi

sabit olmuştur. Mahkeme dosyası bunun açık kanıtıdır. Bu

durumda bile Deniz 9 ay tutuklu kalmıştır. Hem de bir önceki

tutukluluğundan sonra özgürlüğüne kavuşmasının

birinci ayı dolmadan. Deniz Gezmiş'in sayısız tutuklamalarında

bütün hukukçuları şaşırtan bir özellik vardır;

bütün tutuklanmaların sonucu mahkemelerde beraattır.

Deniz Gezmiş bu çizgilerden geçerek 12 Mart'a gelmiştir.

12 Mart'ın kendine özgü, hukukla bağlantısı olmayan özel

bir yeri vardır. Bu özel konumda Deniz ve arkadaşları

T.C.K.'nın 146'ıncı maddesi gereğince yargılanmış ve hüküm infaz

edilmiştir. 12 Mart'ın mahkeme başkanları ve yargıçları

ön yargılı ve taraf olan kişilerden olmuştur. İdam hükmünü

veren Ankara Sıkıyönetim 1 No'lu Mahkeme Başkanı Ali Elverdi

sonradan bir vesile ile açıkladığı gibi -Ben, hayatımda

askeri görevlerin dışında politik görevler de yaptım.- Sözü bu

mahkemelerin niteliğini göstermesi bakımından çok ilginçtir.

Ayrıca İstanbul 3 No'lu Sıkıyönetim Mahkemesi'nin 146'ıncı

maddeyi uygulamadığından dolayı lağvedilmesi de bu dönemin

hukuk uygulamasının ne olduğu konusunda insanlara

ibret verecek en ilginç olaydır.

Biz yazımızı onun içerde ve dışarda dilinden düşürmediği

dizelerle bitirmek istiyoruz:

-Delikanlım,

iyi bak yıldızlara.

Onları belki bir daha göremezsin.

Belki bir daha

yıldızların ışığında kollarını

ufuklar gibi açıp geremezsin.

...

Delikanlım,

sen ki, ya bir köşe başında

Kaşından kan sızarak gebereceksin.

Ya da bir devrimci gibi darağacında

can vereceksin-

Onların bütün bir hayat taşıyacağım taze ve sıcak anıları

önünde saygı ile eğilirken, 12 Mart'ın bütün hukuk dışı

uygulamalarının değerlendirileceği günü sabırla beklemekteyim.

:::::::::::::::::

İDAM HÜKMÜYLE SONUÇLANAN BU DAVAYA YÖNELTİLEN ELEŞTİRİLER

GÖSTERİYOR Kİ, KANUNUN DEĞİŞTİRİLMESİ BİR GEREKLİLİKTİR

Prof. Dr. Öztekin TOSUN

Türk Ceza Kanunu'nun 146'ıncı maddesini ihlal suçundan

ölüme mahkum edilen ve cezaları da yerine getirilmiş bulunan

üç kişi hakkında verilmiş ölüm cezasının benzerleriyle

karşılaştırıldığında çok ağır olduğu, bu olayda uygulanması

gerekli maddenin başka bir madde olduğu, bu bakımdan bir

hukuki yanlışlık bulunduğu düşünülmektedir.

Böyle bir yanlışlık bulunduğunda, bu kişilerin yeniden

muhakemesinin yapılıp yapılamayacağı sorulmaktadır.

Bir muhakeme yapılıp bütün soruşturmalar sonucunda

bir karara varılmış ise, bu karar aleyhine bazı denetim

muhakemeleri bulunmaktadır. Örneğin kararı beğenmeyen

süresi içinde temyiz eder; ölüm cezasını gerektiren fiiller için

bu temyiz incelemesi otomatik olarak, yani hiç kimse istemese

de yapılır. Bu yollardan geçtikten sonra son karar

yargı durumuna girer, yani o artık gerçeğe ta kendisi sayılır;

artık bu kararın yeniden ele alınıp uyuşmazlıkların toplum

içinde sürüp gitmesini önlemektir.

Böyle olmakla birlikte, bazı sınırlı nedenler bulunduğu

ileri sürülürse, hukukumuz yargı durumuna girmiş, bu son

karara rağmen, uyuşmazlığın yeniden muhakemesini kabul

etmektedir. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 327-342'inci

maddelerinde düzenlenmiş (muhakemenin yenilenmesi eşittir

muhakemenin iadesi) adını taşıyan bu kurum sayesinde

yeniden bir muhakeme yapıp hukuka aykırı son kararın kaldırılması

olanağı vardır.

Mahkum öldüğünde bu yola başvurmak, örneğin ana

babasına ve kardeşlerine de tanınmıştır.

Üzerinde durduğumuz olayda bu yola başvurulması

olanağı bulunmadığını zannetmekteyim; çünkü, söylemiş olduğum

gibi, bu yola kanunda açıkça gösterilmiş sınırlı

durumlarda gidilebilmektedir.

İ) Sadece son kararın hukuka aykırı olması yetmez ayrıca

kanundaki nedenler bulunmalıdır.

Olayda TCK.'nın 146'ıncı maddesiyle ceza verilmesi hukuka

uygun değildir, başka bir madde ile daha hafif bir ceza verilmeliydi

diye bir fikre dayanıldığı kabul edildiğinde, kanunun

sadece yanlış madde uygulanması durumunda bu yola gidilmesini

kabul etmediğini görmekteyiz. Ceza Muhakemeleri

Usulü Kanunu'nun 327'inci maddesinde sayılmış nedenlerden

biri bulunması gerekmektedir. Bu nedenleri kısaca görelim:

1) Duruşmada kullanılmış ve son karara etkili bir belgenin

sahte olduğu ortaya çıkmalıdır. Olayımızda böyle bir

belgenin sahte olduğu biçiminde bir iddia yoktur.

2) Yemin verilerek dinlenmiş bir tanığın mahkum aleyhinde

gerçek dışı bir açıklamada bulunması ve bunun son

karara etkili olması gereklidir. Böyle bir tanık açıklamasının

gerçeğe aykırı olduğu ve buna dayanıldığı ileri sürülmemiştir.

3) Son karara katılmış hakimlerden birinin aleyhine ceza

uygulanmasını gerektirecek nitelikte vazifesini kötüye kullanmış

bulunması, yani bir vazifeyi ihmal veya suistimal

suçunu işlemiş bulunması gerekmektedir. Hakimlerin böyle

bir suç işlediği hususunda bir iddia da yoktur zannediyorum.

4) Yeni deliller ileri sürülmesi gerekmektedir. Yeni delil,

duruşmada hiç ileri sürülmemiş veya sürülmüş olsa bile hiç

üzerinde durulmamış delil olarak tanımlanmaktadır.

Bu nokta, dosyanın tam bilinmesi ile cevaplandırılabilir.

Böyle bir delil ortaya çıktığında yeniden muhakeme olabilir;

çıkmadığında yeniden muhakeme olamaz.

İİ) Ölmüş kişiler için sadece beraat etmesi gerekirdi diye

bu yola gidebilmektedir.

Bir an için yeni delil ortaya çıktığını kabul ettiğimizde,

olayda ikinci bir kanun sınırlaması ile karşılaşmaktayız.

Şöyle ki; kanunumuz, ölmüş kişiler hakkında yeniden muhakeme

yapılmasını, onların sadece beraat kararı almaları olasılığında

kabul etmekte, onun dışında etmemektedir.

(CMUK. m. 339) Bu üç sanığın TCK.'nın 146'ıncı maddesiyle değil,

fakat daha hafif bir cezayı gerektiren başka bir madde ile

cezalandırılması gerektiği ileri sürüldüğüne göre, kanunumuzca

böyle bir ceza değiştirilmesi için yeniden muhakeme

kabul edilmiş değildir. Bu hüküm eleştirilere uğramaktadır;

fakat böylece yürürlüktedir.

Demek ki, ölmüş kişiler hakkında sadece beraat kararı

verilmesi iddiası ile bu yola başvurulabilmektedir; daha hafif

bir ceza ile mahkumiyet için bu yol kapalıdır. Böyle bir hukuka

aykırılık son karar yargı halini almış ve sanık da ölmüş

ise, yeniden mahkeme için yeterli olmamaktadır. Eğer beraat

olasılığı yoksa, kanundaki nedenler bulunsa bile, son karar

yeniden ele alınamamaktadır.

Demek ki (İ) numara altında gösterdiğimiz 4 nedenden

biri veya birkaçı söz konusu olayda bulunsa bile, (İİ) numara

altında gösteridiğimiz koşul gerçekleşmediği için, bu yola

gidilmesi olanağı yoktur.

Ancak kanundan çıkan bu sonucun, hukukçuları hiç

doyurmadığı, bu yüzden, bu sınırlamanın kaldırılıp, cezanın

azaltılması için de bu yola başvurulmasına olanak sağlanmasının

doğru olacağı yolundaki eleştirileri dikkate almak

gerekir.

Bu eleştiriler bizi kanunun değiştirilmesi ve yargılama

beraatle sonuçlanmıyacak olsa bile, idam edilen sanığın

davasına yeniden bakılması olanağının sağlanması gerektiği

sonucunu kabule götürmektedir.

:::::::::::::::::

İDAMLARLA İLGİLİ TARiHİ BİR BELGE

TÜRKİYE RAPORLAR BİRLİĞİ BAŞKANI PROF. DR.

FARUK EREM'İN CUMHURBAŞKANI CEVDET SUNAY'A

İDAMLARLA İLGİLİ RAPORU

ANKARA 1 NUMARALI SIKIYÖNETİM MAHKEMESİ

DENİZ GEZMİŞ, YUSUF ASLAN VE HÜSEYİN İNAN'IN

İDAMINA KARAR VERDİĞİ GÜNLERDE, CUMHURBAŞKANLIĞI

HUKUK DANIŞMANI, PROF. DR. FARUK

EREM'Dİ. İDAMLARlN MECLİSTE GÖRÜŞÜLECEĞİ

GÜNLERDE FARUK EREM'DEN MÜTALAASI İSTENMİŞ,

FARUK EREM GÖRÜŞLERİNİ BİR RAPORLA CUMHURBAŞKANLIĞI'NA

BİLDİRMİŞTİ...

Sayın General

Cihad Alpan

Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri

Emir buyrulan mütalaa aşağıda saygı ile arzolunmuştur:

1) Usul bakımından: CHP'nin iptal sebeplerinden bir kısmı

usule dayanmaktadır.

a) İvedilik, öncelik: Tasarının Meclis'te ve Senato'da Komisyonların

teklifi üzerine öncelik ve ivedilikle kabul edildiği,

bunu teklif eden Komisyonların gerekçe göstermedikleri

ve karar alındığı sırada da bir gerekçeye yer verilmediği

bildirilmektedir.

--Gerçekten öncelikle (İç Tüzük: 74) gündemde mevcut

maddelere -takdimen müzakere istendiğinde bunun eshabı

mucibesinin dermeyan-ı sorumludur. Cumhuriyet Senatosu

İç Tüzüğünde de (45) -Hükümet veya Komisyon tarafından

yazılı ve gerekçeli bir istek üzerine- bir tasarının önce

görüşülmesine karar verilebileceği açıklanmıştır.

--Millet Meclisi İç Tüzüğünde (70, 71) bir tasarının -yalnız

bir defa müzakeresi ile iktifa edilmesi için Meclis'in kabul

edeceği esaslı bir sebep olmadıkça müstaciliyet kararı verilemez,

müstaceliyet kararının talebi yukarıdaki maddede

münderiç şartları muhtevi ve tahriri olmak lazımdır- denilmektedir.

Senato İç Tüzüğünde de (46) -esaslı bir sebep olmadıkça

ivedilik kararı verilemez- kaydı yer almaktadır.

--O halde -gerekçe- ve -esaslı bir gerekçe- kararının verilebilmesi

için aranan bir koşuldur. Anayasamız -kanunların

yapılması-nı düzenlemiştir (Anayasa 91 ve devamı). İvedili

işler-ivedili olmayan işler ayrımı (92) kabul edilmiştir. O halde

ivedilik kararı ancak koşullarına riayet edilerek, verilebilir.

b) Teklif: CHP, bahis konusu tasarının Meclise Başbakanlık

tarafından sevkini, Anayasanın 64'üncü maddesine aykırı

bulmakta ve bundan evvel Adalet Bakanlığınca Meclise sevkedilmemiş

olan dosyaların Komisyon kararı ile Başbakanlığa

iade olunduğunu ileri sürmektedir.

c) Münferit oylama: CHP'nin gösterdiği sebeplerden biri

de, üç kişi hakkındaki ölüm cezalarının yerine getirilmesine

dair Adalet Komisyonunca hazırlanan tasarının birinci maddesinin

her üç hükümlüyü kapsadığı, bu hali ile genel kurullardan

geçtiği ve hükümlüler hakkında tek tek oylama yapılmadığı,

bu hususun -cezaların şahsiliği- ilkesine aykırı düştüğüdür.

2) Esas bakımından: CHP'nin esas bakımından ileri sürdüğü

iptal sebepleri şunlardır:

a) Parlamentonun yetkisi: Anayasanın 132'inci maddesine

göre yasama ve yürütme organları mahkeme kararlarını değiştiremezler,

yerine getirilmesini geciktiremezler. Bu kuraldır.

Ölüm cezaları hakkında Meclisin vereceği karar, bunun

istisnasıdır. Bu istisnanın sebebi şudur: -... mahkememinin

nazara alamayacağı hususları dikkat nazarına alarak ve aynı

zamanda bir hayata son verilmesinin maşeri vicdanı temsil

eden Parlemonto tarafından bir defa daha incelenmesi-.

b) Kanun teklifleri ve diğer kararlar: Meclis gündeminde

de, bahis konusu tasarının görüşüldüğü aynı günün gündeminde

başka ölüm cezalarının yerine getirilmesi ile ilgili Komisyon

raporları mevcuttur. Bunlar hakkında öncelik ve ivedilik

kararı alınmamıştır. Ayrıca hükümlüler af için Meclise

müraacat etmişlerdir. Ölüm cezasının ilgası açısından da kanun

teklifleri vardır. Bunlar hakkında henüz bir karar verilmiş

değildir.

3) CHP'nin iptal istemi gerekçelerinin değerlendirilmesi:

İptal isteminin usul ve esasa ilişkin gerekçekleri

arasında bir bağlantı görülebilir:

a) Tartışmasız kabul: Eğer ivedilik ve öncelik kararı alınmamış

olsa idi, Meclislerde konu gereği gibi tartışılırdı. Bu

tartışma, -subut- ve -vasıf- açısından olamayacaktı. Zira

hükümler kesinleşmiştir. Anayasanın Meclise tanıdığı yetki

-mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine

getirilmesine karar vermek-tir. O halde bütün cezalardan ayrı

olarak ölüm cezasının yerine getirilmesi için Meclisin bir

karar vermesi lazımdır. Bu yetki esasında ölüm cezasının

yerine getirilememesi kararının verilmesinde toplanır. Mahkemelerin

değerlendirmeğe yetkili olmadıkları unsurların

Meclis tarafından nazara alınması gayesi takip olunmuştur.

Meclis bu takdirinde bir ölüm cezasının yerine getirilip

getirilmemesinde toplum açısından her türlü mülahazayı ele

alabilecektir. İşte bu nedenle bir kimsenin hayatına son vermede

-ivedelik- ve -öncelik- mantıki değildir. Hukuka aykırıdır.

Anayasa, diğer cezaların aksine, bu cezanın bir defa

da, Meclis tarafından incelenmesini isterken, bunlar hakkındaki

kararın da ivedilik ve öncelikle alınabileceğini düşünmüş

olamaz. Zira bu bir çelişme olurdu. Bir taraftan bir munzam

teminat getirilmesi, diğer taraftan açıkça istical haklı

gözükmemektedir.

Meclis gündeminde ve Adalet Komisyonunda pek uzun

süredir, bekleyen infaz dosyalarının mevcut olduğu bilinmektedir.

O dosyıların hepsinin önüne alınan bir dosyanın gerekli

incelemeden yoksun bırakıldığını iddia etmek haksız sayılamaz.

b) Anayasamızdaki kusur: Ölüm cezalarının yerine getirilip

getirilmemesi kararı diğer bütün Devletlerde -Devlet

Başkanı-na verilmiş bir yetkidir. Zira Devlet Başkanı tarafsızdır.

Tarihi bazı nedenlerle bu yetki memleketimizde Meclise

verilmiştir. Çok partili döneme geçince, çoğunluk partisinin

oy fazlalığı ile tarafsız tasdik makamı olmak niteliği de

kalmamıştır. Bahis konusu ölüm cezalarının verilmesine sebep

olan olayların kendi partilerine daha fazla zararlı olduğu

kanısını taşıyan bir kuruluşun oylamada üstünlüğü tasdik

eylemınin toplumca isabetli kabulünü imkansız kılabilir.

İvedilik ve öncelikle başlayan taraflı tutum, bu cezalar

hakkında her türlü mülahazalar ve parti disiplini dışında

vicdani kanaate göre sonuca varılması kuralına bağlı kalınmadığını

göstermektedir.

c) Mahkemenin kararı: Ankara 1 No'lu Sıkıyönetim Mahkemesinin

9.10.1971 tarih ve 13//23 sayılı mahkumiyet kararının

53'üncü sahifesinde aynen şu satırlar yer almaktadır: -... detaylı

eleştiri ve iddialar hakkında mahkememiz kişisel görüşlerini

mahfuz tutmuş, müessese olarak bunlar üzerinde

hüküm vermeyi, kamu vicdanına, tarihe ve Türkiye Büyük

Millet Meclisinin takdir ve yetkisine bırakmayı uygun görmüştür.-

Mahkemenin hükmünde yer alan bu satırların zorunlu

kıldığı ölçüde TBMM'nin takdir ve yetkisini usuli kusurlar

nedeni ile, kullanmak olanına sahip kılınmadığı açıkca belli

olmaktadır. Kaldı ki bu satırların uyarıcı etkisi ve özellikle

-mahfuz tutulan görüşler- deyimi, kamu vicdanına ve tarihe

tevdi kılınan hususlar üzerinde gereken önemle durulması

icap eder. Mahkeme kararında (basılı metin, sh. 11) işaret

edilen -ekonomik rezaletler-e ilişkin satırların neyi ifade ettiği

üzerinde durabilecek bir merci bulunmadan bir sonuca

varmak isabetli olamaz. Mahkeme kararı, ölüm cezasına

adeta şarta bağlı olarak, hükmetmiş intibaını vermektedir.

ç) Topluca takdir: Halen yargılamalar devam etmektedir.

TCK'nun 146'ıncı maddesine göre verilen ve verilecek bütün kararların

bir arada ele alınması ve her suçlunun durumu ayrı

ayrı incelenerek işledikleri fiillerin vahamet dereceleri

karşılaştırılarak, tasdik veya ademi tasdik yetkisi böylece kullanılmalıdır.

Aksi halde zamanın geçmesi, eşit olmayan takdirlere

yol açabilir. Yüksek Adalet Divanı ve Aydemir olayında

tasdik makamları bu imkana sahip idiler.

4) Yürütmenin durdurulması konusu: Anayasamızda ve

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuna Ait Kanunda yürütmenin

durdurulabilmesi hususunda sarahat olmadığı iddiası

doğrudur. Fakat sarahat olmadığından, böyle bir kararı

Anayasa Mahkemesinin veremiyeceği düşüncesi isabetli

değildir. Yürütmenin durdurulması bir usul konusudur.

Usulde kıyas caridir. Bu nedenle Anayasa Mahhemesi bu

yola gidebilir. Esasen bu olaydaki karara -yürütmenin durdurulması-

isminin de isabetli düşmediğini sanıyoruz. Zira

bu terim idare hukukunda bir müesseseyi akla getiriyor. Burada

bahis konusu olan -infazın bekletilmesi-dir. Yürütmenin

durdurulması kararına konu olan bir idari kaza kuralları

ile -infazın bekletilmesi- arasında fark vardır. Anayasa

Mahkemesinin bu konuda vereceği karar, iadei muhakeme

talebinin kabulünde Ceza Mahkemelerinin verdiği karara

dahi, ancak ve kısmen benzemektedir. İadei muhakemede infaz

durdurulursa, örneğin hürriyeti bağlayıcı ceza hükümlüsü

serbest bırakılır. Bu olayda ise sadece ölüm cezasının infazı

durdurulmuş olacaktır. O halde Anayasa Mahkemesinin

bu konuda ittihaz ettiği karar, sadece bir -tedbir kararı-dır.

Bunun için açık hükme ihtiyaç yoktur. Anayasa Mahkemesine

verilen görevin yerine getirilmesini sağlayan hükümlerde

bu tedbirleri almak esasen mevcuttur.

5) Karar-Kanun tartışması: Basında rastlanan bazı görüşler,

ölüm cezasının yerine getirilmesine ilişkin tasarrufu,

Meclisin bir -karar-ı olduğu, kararlara karşı ise anayasaya

aykırılık nedeni ile dava açılamıyacağı, yolundadır. Bu tartışma,

Cumhurbaşkanlığının bahis konusu tasarıyı tekrar

görüşmek üzere iade edip edemeyeceği sorusuna da etkilidir.

Zira aynı şekilde, Cumhurbaşkanının tekrar görüşme istemesi

de, yalnız kanunlar içindir.

Teşkilatı Esasiye Kanunu yürürlükte iken karar-kanun

ayrımı vardı. Yukarıdaki görüş ancak o dönemde haklı gözükebilirdi.

Anayasa bu ayrımı kaldırdı. Ölüm cezasının yerine

getirilmesi de bir -kanun- ile olmaktadır. Bu nedenle:

a) CHP'nin Anayasa Mahkemesine iptal için başvurmasında

bir usulsüzlük yoktur.

b) Cumhurbaşkanımızın yetkileri ise iki bakımdan mütalaa

olunmalıdır.

aa) Cumhurbaşkanımızın yetkileri cezaların affı bakımından

üç belli sebeple bağlı olduğu anayasamızda açıklanmış

bulunduğundan bu yol kapalı bulunmaktadır.

bb) Cumhurbaşkanımızın bahis konusu tasarının usulüne

uygun hazırlanamadığı, ivedilik ve öncelik kararlarının isabetli

görülemediği, böylesine önemli bir tarasarrufta bütün

düşüncelerin ortaya atılmasına olanak sağlanmasındaki zaruret

ve uygun mütalaa buyuracakları sair gerekçelerle tekrar

görüşme isteminde bulunmaları mümkün görülmektedir.

6) Mahkemeden karar istenmesi: Ceza Usulü Kanununun

403'üncü maddesine göre, bir cezanın infazı hususunda tereddüt

olursa mahkemeden karar istenebilir. Kanununun bu

hükmünün ölüm cezasının Meclisce onaylanmasında iddia

olunan bir usulsüzlüğün çözümünü de kapsayıp kapsamadığında

kesin bir kanaat izharı mümkün değildir. Meclisin bir

tasarrufunun mahkemece denetiminde bir çeşit yetkisizlik

görülebilir. Bununla beraber mahkemenin bu hususu mümkün

görmesi ihtimal dışı değildir.

7) Adalet Bakanlığı'nın yetkisi: Ölüm cezalarının tasdik

kanunu çıktıktan hemen sonra infazı adet halindedir. Bununla

beraber iadei muhakemeye müracaat halinde, talebin

kabul veya reddine kadar infazın bekletildiğine örnekler vardır.

Zira infaz halinde telafisi imkansız bir durum bahis konusudur.

Ölüm cezasının hemen infazında bir gelenek mevcut ise

de belli bir infaz süresi yoktur. Böylesine önemli bir konuda,

Adalet Bakanlığının müracaatların neticesini beklemeden

infaz emretmesi veya böyle bir emir olsa dahi, Savcılığın ilerde

kanunsuz sayılması mümkün böyle bir emri yerine getirmesi

sorumluluğu gerektirmiş olabilir. -İnsan hakları-nı

(Anayasa 2) ve bunlar arasında başta gelen -yaşama hakkı-nı

(Anayasa 14) önemsiz saymak mümkün değildir.

Saygı ile mütalaa olarak arzolunur.

22.3.1972 Saat: 22.00

:::::::::::::::::

YENİDEN KENDİ ŞEHRİMDE

En uzun günüydü ömrümün

süzgün, kamaşan bir arzuyla

her yanım karmakarış

yıllar ve yıllar ve yıllar sonra kendi şehrimde

yeniden yazmaya başladığım şu gün...

...

Bir yanı unutulmuş bir yanı taşkın

bir yanı bastırılmış bir yanı bıçkın

düşlerimle boğuşarak uyandım

ve boğulurcasına kendi karanlığımda

saatlerce dolaşıp durdum şehri..

...

Bu şehir gençliğimdi benim,

aşklarım, gizlerim, meraklarım,

kavuşup kavuşup yitirdiğim sevincim..

Kimi külhan, kimi ceylan nicesiyle kapışarak belanın

dövüşürken bu şehir kurtulsun diye acılarından,

şimdi, parçalanmış canlara bakarken bile sağır

acılardan zevk alan insanlar mı çoğalmış?

Kimisi yalanı kanıksamış, kimisi suskun kalanı..

Seçkin kendine vurgun, yılgın kendine esir..

Karalara, çıralara sarınmış kiminin elinde Kur'an

kiminin elinde kırbaç

göğünden ufkunu kurban

gününden güneşini haraç istiyor şehrin..

Köşe bucak aranırken savrulduğum sevdaların izini

dilimde sinsi sinsi yalanınca bu sözler

ürperdim sesten sese

bir ucundan bir ucuna şehrim kadar irkilip

sokaklardan içimdeki karmaşaya çekildim..

...

Ah ki düşümdeki yerinden

çoktan yitip gitmiş sevdiğim,

ah ki saklımdaki özlemler sahibine yabancı,

ektiğim gül, seçtiğim nar göz göre göre yağmalanmış,

kırık, kırgın, öksüz kalmış sürgünde gönül,

içlendiğim hüzünler sakarca yaralanmış,

ah ki ellerimi doyasıya alamadan avcuna

elmasını incecikten

özen bezen düşlediği aydınlığa soyamadan

karca beyaz dalca narin

pınarlar kadar kibar

üzüm üzüm gözlerinde sevinç soran bakışıyla,

derin uykusuna dalmış baba ocağım,

uzanıp kucağında ağlayamadım..

...

En uzun günüydü ömrümün

bir yanı sabır bir yanı tınmaz

bir yanı kahır bir yanı kanmaz

bir kez daha sığınarak kendi yüreğime kendi şehrimde

yeniden başlıyorum yazmaya

yeniden ve yine yapayalnız..

...

Ömrüm senden özür diliyorum!

Nihat Behram Ekim 1996 İstanbul

:::::::::::::::::