O QUE NON SE VE: RÍO, SON E FÓRA DE CAMPO
Na película Tesis (1996), de Alejandro Amenábar, a construción da emoción non depende principalmente da imaxe, senón do son e do fóra de campo. Moitas das situacións máis tensas non se mostran directamente: escóitanse, intúense, rodean ao espectador. O son anticipa, presiona e constrúe unha experiencia emocional antes de que a razón poida interpretala.
Este mecanismo é clave tanto no cinema como na percepción do mundo real. Hai fenómenos que non sempre vemos, pero que nos afectan profundamente. Un deles é o río. O río non é só unha paisaxe visible, senón un fluxo continuo, unha presenza que se escoita, que rodea, que atravesa o espazo e o corpo.
Esta unidade didáctica propón poñer en relación:
o uso do fóra de campo sonoro en Tesis
o río entendido como experiencia emocional
e a idea de tese, non como texto explicativo, senón como posición perceptiva
O alumnado traballará coa idea de que o sentido non está no que se ve, senón en como se constrúe a experiencia desde o que queda fóra.
2. IDEA CENTRAL DA UNIDADE
O río non se representa: maniféstase a través do son.
O dispositivo creado polo alumnado coloca ao espectador nun interior pechado (unha caixa negra), mentres o mundo exterior actúa como fonte sonora. O son, producido con voces, mobles e obxectos da aula, rodea a caixa como un río rodea un corpo.
A cámara 360, situada no interior, grava esta experiencia desde dentro: non documenta a acción exterior, senón o efecto que o exterior produce no interior.
A imaxe, limitada a unha pequena ventá (pantalla do ordenador situada fóra da caixa), non explica o que sucede. Só suxire, fragmenta e deixa espazo á interpretación.
3. OBXECTIVOS DIDÁCTICOS
O alumnado será capaz de:
comprender o concepto de fóra de campo, especialmente o fóra de campo sonoro
utilizar o son como elemento principal de construción de espazo e emoción
relacionar linguaxe cinematográfica (Tesis) con prácticas artísticas contemporáneas
traducir emocións en decisións formais (son, luz, ritmo)
formular unha tese sensorial, sen apoio textual
traballar de maneira colaborativa nun proxecto común
4. ORGANIZACIÓN DA ACTIVIDADE
Traballo en grupos (3–5 persoas)
Duración aproximada: 3 sesións
Formato final: caixa inmersiva gravada en 360
5. DISPOSITIVO TÉCNICO
Cada grupo traballará cun dispositivo común:
📦 Caixa de folios
Interior completamente negro
🎥 Cámara 360 colocada dentro da caixa
🖥️ Ordenador situado fóra, pegado a unha pequena ventá
📱 Móbiles para crear e reproducir sons arredor da caixa
Importante:
O ordenador está sempre fóra.
O son prodúcese sempre fóra.
O interior só recibe, non actúa.
6. DESENVOLVEMENTO DA UNIDADE
FASE 1 · O son do río (traballo común)
Toda a clase parte dun mesmo concepto sonoro: o río como fluxo.
Os grupos poden empregar:
sons de auga (reais ou gravados)
voces humanas (susurros, fragmentos, respiracións)
sons producidos cos mobles da aula
rozamentos, golpes, arrastres
silencios
O son non describe: rodea.
FASE 2 · Reparto de estados do río (por grupos)
Cada grupo traballa un estado emocional do río, por exemplo:
calma
inquietude
tensión
desorde
retirada
tránsito
O estado emocional funciona como tese:
Que se sente ao estar dentro deste río?
FASE 3 · Tradución ao espazo interior
Cada grupo decide:
como entra a luz no interior
se a luz é estable ou cambiante
se hai contraste ou uniformidade
que relación se establece entre a imaxe da pantalla e o son exterior
A imaxe non ilustra o son.
Pode acompañalo, contradilo ou xerar tensión.
FASE 4 · Acción sonora e gravación
Durante a gravación:
o grupo rodea fisicamente a caixa
produce o son co corpo, cos obxectos, co espazo
a cámara 360 grava o interior en tempo real
O que se grava non é o río.
É a experiencia de estar dentro del.
7. RELACIÓN EXPLÍCITA CON TESIS
Como en Tesis:
o perigo non se mostra directamente
o son precede á imaxe
o fóra de campo constrúe emoción
o espectador ocupa un lugar vulnerable
Nesta unidade, o alumnado aplica estes principios fóra do cinema narrativo, transformándoos nunha experiencia espacial e sensorial.
8. PRESENTACIÓN FINAL
As caixas preséntanse en conxunto.
O espectador pasa dunha a outra, atravesando diferentes estados do mesmo río.
Primeiro experiméntase.
Despois reflexionase.
9. AVALIACIÓN
Criterios:
Claridade do estado emocional transmitido
Uso coherente do son como elemento principal
Comprensión do fóra de campo
Relación entre son, luz e espazo
Traballo colaborativo
Non se avalía o “bonito”, senón a intención e a eficacia perceptiva.
. VISUALIZACIÓN FINAL EN REALIDADE VIRTUAL
DO DISPOSITIVO Á EXPERIENCIA
“Como en Tesis, o que máis nos afecta non sempre é o que vemos, senón o que nos rodea e insiste sen mostrarse.”
