Wawel

[Władysław Miłkowski]

WAWEL. KATEDRA, ZAMEK, BISKUPSTWO

Z WYDAWNICTWA DZIEŁA: „KRAKÓW ŚWIĘTY”

Z dodatkiem Informacyi dla zwiedzających Kraków

W KRAKOWIE

Nakład i własność Księgarni Katolickiéj Dra Władysława Miłkowskiego.

1881.

W S T Ę P.

Jak wonne kwiaty w tym Bożym ogrodzie

Rozsadził Pan Bóg swe Święte w narodzie;

By wonią ducha i wonią żywota

Mocno podparta kwitła polska cnota.

Otóż umiłuj człeku i wybiéraj

I w tym ogrodzie serce swe otwiéraj

Niebu i ziemi i dziejowéj toni, —

A duch cię Świętych wesprze i obroni.

Kraków jest wspomnieniem, — mówi nieodżałowanéj pamięci O. Antoniewicz — Kraków jest nadzieją naszą! Pokąd jeden kamyczek Krakowa pozostanie, nie zaginie nadzieja nowéj Polski, odbudowanéj na wierze i nadziei! Jest świat wśród świata, jest Kraków wśród Krakowa — jest świat cudowny wśród świata materyalnego; świat katolicki, wśród świata bezbożnego, świat prawdy wśród świata kłamstwa; świat od Boga ukochany wśród świata od Boga odrzuconego, świat błogosławiony, wśród świata przeklętego… Ten mały, ukryty Kraków, jako nieustający ogień, zachowuje, żywi, podnieca w łonie swojém święty płomień miłości Boga i narodu! Jak na czarném tle złota się nić przesuwa, tak ta złota nić polskich, świętych, narodowych wspomnień przesuwa się po tém tle krwawém i łzawém przeszłości naszéj. To jest ta złota nić żywota, którą myśl z błędnika próżnych urojeń i marzeń, w dziedzinę prawdy i światła wprowadzić może. Tę nić z głębi duszy wysnutą, snują daléj i daléj, z pokolenia w pokolenie, piękne i szlachetne, miłe Bogu i ludziom, serca mieszkańców Krakowa…

Urok, jaki Kraków wywiéra, nie jest urokiem dla oka, ale dla duszy. Kto z ciekawością podróżnika obiegnie to miasto, zakłady jego i pamiątki jego, ten, w krótkim czasie zaspokoiwszy pilną ciekawość swoją, niechaj nie żąda od starego Krakowa, aby go bawił i nudne rozpędzał chwile, bo stary Kraków płacze, bo kocha, bo ufa; a kto od łez ucieka, kto wiarę utracił, kto obojętnością wyziębił nadzieję, czego ma się jeszcze błąkać po tym cmentarzu grobowych przeszłości pamiątek?!

Z Jeremijaszem w ręku trzeba się przechodzić po ulicach Krakowa, aby zrozumiéć boleść, w kotoréj tonęła dusza tego proroka Izraela. Te głosy, co jak z porwanych lutni strun się wydobywały, przenikłyby zgrozą, żalem, boleścią dusze nasze, a na otwarte rany serca, jako balsam rosy niebieskiéj, padłyby i te słowa nadziei i pociechy, którémi Jeremijasz znękany naród swój krzepił i do Boga nawracał!

Lecz jeśli chcesz szukać w Krakowie odblasku chwały polskiéj, jeśli chcesz posłyſzeć oddźwięk boleści polskiéj — o! wtedy urok ten nie będzie objawem przemijającym: za każdym krokiem nowe, czarodziejskie obrazy rozwijać się będą na dnie duszy Twojéj!

Po tym grodzie święci Pańscy

W łasce Bozéj tu chadzali,

A rycerscy i kapłańscy

Namaszczenie swoje brali.

Tu dźwignięty ręką starą

Piérwszy kościół razem z wiarą;

I najstarsza tutaj szkoła

Do bojaźni Bozéj woła;

I z najwyższéj tutaj wieży

Wielka chwała Matki Boskiéj,

Pieśń kapłanów i rycerzy,

W okoliczne płynie wioski.

I tą ciszą, tym ustrojem

Przy tych grobach niemo stojem.

Lud poważne chowa lice…

Puste place i ulice

I chodniki na wsze strony…

Lecz kościoły naród matczą,

Ludzie milczą — mówią dzwony —

A kamienie, jak człek świadczą.

Pusto, pusto na chodniku,

Lecz w kościołach jest bez liku

Ludu, co się Bogu korzy

I przymnaża chwały Bozéj.

Przy grobowcach tylko kupi

Tu się naród rzewnie, tłumnie;

A gdy skrzepi Bóg przy trumnie,

Znowu w murach się skorupi:

Bo lud wierny, a gród Pański…

Bo od jutrzni do nieszporu

Wielbi Pana z tego dworu

Śpiew pobożny i kapłański.

I chwycony w wielkie koło

Duch pokutny się urabia,

Czas na wieczność przysposabia

I ku gwiazdom wznosi czoło.

U Pańskiego tutaj tronu

Człowiek serce tak ukorzył,

Jakby księgę tu zakonu

Sam Bóg w łasce był rozłożył.

(...) czenie jubileuszu, także w czasie wjazdu do miasta monarchy, na ingres i pogrzeb biskupów, w czasie instalacyi i pogrzebu kanoników. Gdy grzmi ów potężny Zygmunt, prawie zawsze, w chwilach większych nabożeństw, towarzyszą mu wszystkie dzwony krakowskie.

Pięknie śpiéwa nasz mazowiecki lirnik o tém, jak dzwon ten lano, co za pamiątki chwały narodowéj weń rzucano i jak go w górę ciągnięto:

I owoć dzwonu forma nowa,

A w nią gisery bronzy leją.

Więc każdy k’większéj chwale bożéj

Do onéj pracy się przyłoży,

Gdy król te godne słowa rzecze:

We dzwonie tym niech wiek mój gada! —

I pancerz srébrny z piersi zwlecze,

I ony pancerz w ogień wpada,

Co dłutowanym swym obrazem

Na téj szérokiéj piersi srogiéj,

Nim król uderzył wręcz żelazem,

Chmurą lecące płoszył wrogi;

Pancerz, na który patrząc z chlubą,

Lud prawił: Oto Lechia w zbroi;

A kto tę złamie zbroję grubą?

A kto nas bracia, gdyśwa swoi?…

Takiego świadka spraw pół wieku

Z rycerskiéj piersi Zygmunt zwleka,

I w płomień pieców tam czerwony

Zapada srébrny pancerz ony.

A kiedy w rzece ognia spłynął,

W przejasne się rozchodząc smugi,

Hetman, co w radzie króla słynął

Przez cały wiek Zygmunta długi,

Do boju miecz, do rady głowa,

A w pracy pola nie zależał,

A w bitwach to mu kark się zjéżał,

Jakoby lew nie Jan z Tarnowa,

Człek niewściągnionéj w boju ręki,

Ale po boju dziwnie miękki —

Jan, na wieczystą rzeczy sławę

Do ognia wmiotał swą buławę.

Ostrogskie zaś to orlę nasze,

Jak stał we zbrojéj hecowanéj,

Od bioder ciężki miecz odpasze

Licznémi karby karbowany;

A każdy szczerb to pękła zbroja,

To tryjumf Polski, sława twoja,

To krew Moskala i Tatara,

To męża tego moc i wiara;

Miecz, co na Moskwie trwogi wznieca

I hordy pędzi w smycz zuchwałe,

Ten ciężki miecz, żelazo białe,

Ostrogski rzuci w żary pieca.

Więc biskup kanclerz wmiótł pastorał,

A kmieć ubogi z polskiéj roli

Królowi panu swemu k’woli

To radło, którém kraj oborał.

I wyszedł z formy dzwon nad dzwony,

I był na imię króla chrzczony;

I herb téż na się wziął koronny,

Który wywiesza król téj Laszy:

Czytaj dalej w pliku PDF poniżej początkowego tekstu:

📄 [Pobierz pełny plik PDF: Władysław Miłkowski – Wawel. Katedra, Zamek, Biskupstwo (1881)] 

Źródło: Biblioteka Narodowa, Domena Publiczna (polona.pl)