POCUNG
Tembang Durma nduweni watak sereng. Tembang iki nggambarake semangat, keberanian, lan ketegasan. Biasane digunakake kanggo menehi pepeling utawa nggambarake wong sing lagi kebak hawa nepsu lan kudu sinau ngendhaleni awake dhewe.
Pangerten
Tembang Pocung, kang asale saka tembung 'pocong', nggambarake sawijining tahapan wigati sajrone urip manungsa, yaiku tahap pungkasan sawise ngalami pati lan dikubur. Iki minangka pralambang menawa manungsa wis ninggalake samubarang kadonyan lan bali marang sangkan paraning dumadi. Tembang iki kanthi cetha ngelingake saben individu menawa urip ing alam donya ora langgeng lan saben titah mesthi bakal ngadepi kahanan bali marang Gusti Kang Maha Kuwasa.
Watake tembang Pocung iku sakarepe dhewe, tegese nduweni sipat kang bebas, santai, luwes, lan ora kaku. Sipat-sipat iki ndadekake Pocung beda karo tembang-tembang liyane. Sanajan Pocung nyritakake babagan pati, yaiku sawijining perkara kang asring dianggep abot lan sedih, tembang iki asring banget digunakake sajrone kasusastran Jawa kanggo menehi pitutur utawa piwulang.
Cara anggone menehi pitutur kasebut lumrahe diwujudake kanthi cara kang entheng, bisa uga nggunakake guyonan, utawa wujud cangkriman. Tujuane ora liya yaiku supaya piwulang utawa amanat kang disampekake luwih gampang ditampa lan dimangerteni dening para pamireng utawa pamaos. Kanthi mangkono, pesen moral utawa filosofi urip bisa diserep tanpa krasa digurui, nanging malah dadi sarana hiburan kang ngandhut kawicaksanan. Iki nuduhake kepinteran para pujangga Jawa ing jaman biyen anggone ngemas piwulang luhur sajrone wujud seni kang endah lan migunani.
Tuladhane tembang Gambuh
Dipun sami marsudi ing budinipun, weweka den awas, aja dumeh bisa angling, den apantes masa kalane micara.
Nadyan namung sakecap yen nora patut, prenah ing wicara, sadurunge den kaesthi, awasane semune rewang alenggah.
Lawan aja sok metua wong celathu, aneng pasamuwan, ora pantes kang kawiji, ora ana kang kasimpen ing wardaya.
Wicara kang kawetu aja kabanjur, nganggowa prayoga, arahen kang ngati-ati, yen wus melu nora kena tinututan.
Milanipun den prayitna wong celathu, aja sok supata, pan dadi regeding urip, yen micara larangana ngucap tobat.