DURMA
Tembang Durma nduweni watak sereng. Tembang iki nggambarake semangat, keberanian, lan ketegasan. Biasane digunakake kanggo menehi pepeling utawa nggambarake wong sing lagi kebak hawa nepsu lan kudu sinau ngendhaleni awake dhewe.
Pangerten
Tembung Durma dumadi saka tembung dur (ala) lan ma (hawa nepsu). Manut filosofi macapat, Durma nggambarake manungsa nalika dikuwasani hawa nepsu utawa nduweni semangat kang nggegirisi. Konsep iki ngandharake manawa saben manungsa ing tahap urip tartamtu mesthi bakal nemoni kahanan nalika hawa nepsu lan karep kang gedhe banget bisa ngontrol pikirane, kaya-kaya ora ana sing bisa ngalang-alangi kekarepane. Ananging, nepsu ing kéné ora kudu ateges nesu; bisa uga semangat perang, wani mbela bebener, utawa ketegasan nalika ngadhepi tantangan.
Tegesipun, hawa nepsu ing Durma iki nduweni wujud kang maneka warna, ora mung babagan rasa duka utawa gething, nanging uga minangka dorongan batin kang kuwat kanggo nggayuh tujuan kang luhur. Daya dorong iki bisa dadi energi positif kang nuwuhake kendel, kapercayan diri, lan kekarepan kang mantep kanggo nglawan sakabehe alangan kang ana ing ngarep.
Mula, Durma kerep dianggo nggambarake kahanan kang kebak semangat lan kekuwatan. Miturut para pujangga, tembang Durma nduweni watak kang murub kaya geni, nanging geni iki bisa dadi obor kang madhangi dalan utawa geni kang ngobong awake dhewe — kabeh gumantung saka carane manungsa nguwasani lan ngarahake hawa nespune dhewe.
Tuladhane tembang Gambuh
Dipun sami ambanting ing badanira, nyudha dhahar lan guling, darapon sudaa, nepsu kang ngambra-ambra, rerema ing tyasireki, dadya sabarang, karyanira lestari.
Ing pangrawuh lair batin aja mamang, yen sira wus udani, mring sariranira, lamun ana kang Murba, masesa ing alam kabir, dadi sabarang, pakaryanira ugi.
Bener luput ala becik lawan beja, cilaka mapan saking, ing badan priyangga, dudu saking wong liya, mulane den ngati-ati, sakeh dirgama, singgahana den eling.
Apan ana sesiku telung prakara, nanging gedhe pribadi, puniki lilira, yokang telung prakara, poma ywa nggunggung sireki, sarta lan aja, nacat kepati pati.
Lawan aja maoni sabarang karya, sithik-sithik memaoni, samubarang polah, tan kena wong kumlebat, ing masa mengko puniki, apan wus lumrah, uga padha maoni.