M5 Oncologie

Van cytologie naar histologie naar oncologie

1. Wat betekent cytologie?

   • celleer

2. Wat betekent histologie

   • weefselleer

3. Wat betekent pathologie?

   • ziekteleer, kennis der ziekten, bron zakwoordenboek der geneeskunde

4. Wat betekent oncologie?

   • gezwelleer

5. Wat betekent neoplasma?

   • letterlijk nieuwvorming, gezwel, tumor

6. Wat is een cyclus?

   • kringloop

7. Wat is een cel?

   • kleinste bouwsteen (organisatie-eenheid) van een organisme vb (menselijk)lichaam

8. Geef 4 onderdelen van een cel.

   • celkern of nucleus

   • cytoplasma

   • celmembraan

   • celorganel vb mitochondrie

9. Waarin zit ons erfelijk materiaal?

   • in de celkern of nucleus

10. Waaruit bestaat ons erfelijk materiaal?

    • per cel hebben we 23 paar chromosomen, dragers van erfelijke eigenschappen of DNA)

11. Hoe krijgen we van 1 cel 2 cellen, van 2 cellen 4 cellen?

    • door te delen, celdeling

12. Wat is het doel van een celcyclus?

    • aanmaak van nieuwe cellen, dit gebeurt via deling van een moedercel in 2 dochtercellen

13. Wat hebben we nodig om een cel tot delen aan te zetten?

    • een signaal (soort startschot of startknop van auto)

14. Wie geeft het signaal tot celdeling?

    • een groeifactor

15. Wat is een groeifactor?

    • een eiwit of nog beter een groeistimulerend eiwit

16. Met wat moet een groeifactor (dat dient om celdeling te starten) binden?

    • met een receptor op een celmembraan (soort sleutelgat)

De celcylus

1. Geef de 2 fasen van een celcyclus.

   • M fase = mitosefase

   • Interfase = tussen fase, fase tussen 2 delingen (M-fasen)

2. Hoe noemt men de fase gekenmerkt door de eigenlijke deling van het kernmateriaal (DNA en chromosomen)?

   • de M fase of mitose fase

3. Vul aan: Vanuit een moedercel ontstaan dan twee ............................................. dochtercellen.

   • identieke 

4. Hoe kan je de interfase nog verder opdelen?

   • G1-fase: met cytoplasma groei

     • G0-fase

   • S-fase

   • G2 fase

5. Vul aan. Als de omstandigheden van een cel niet goed zijn, bijvoorbeeld bij DNA-schade, of als de cel niet voldoende organellen heeft, kan de cel overgaan in een speciale fase: 

   • de G0-fase

6. Hoe noemt men een soort rustfase tijdens de celcylus?

   • G0-fase

7. Hoe lang duurt een  rustfase of G0-fase tijdens de celcylus?

   • van dagen tot jaren

8. Wat is het doel van een G0-fase?

   • herstellen van de DNA-schade

9. Welk verkeerslicht is er tussen de G1-fase (en ook G0-fase) en de S-fase?

   • een soort controlepunt

10. Hoe noemt men de fase in de celcyclus, waarin een verdubbeling van het DNA plaatsvindt?

    • Dit is de S-fase, dit is het middelste deel van de interfase

11. Waarvoor staat de S in S-fase?

    • synthese, dit is de kopieerfase van het DNA, verdubbeling van de 23 paar chromosomen = verdubbeling van de 46 chromosomen ==> tijdelijk 92 chromosomen

12. Hoeveel chromosomen heeft een menselijk cel normaal?

    • 23 paar chromosomen

13. Wat is een chromosoom?

    • draadvormige structuur (strengen) in de celkern die genen bevatten

    • Ze bestaan uit een stof die we DNA noemen. In dit DNA zit een soort ‘code’ waarin al onze erfelijke eigenschappen zijn vastgelegd.

14. Wat zijn genen?

    • Op de chromosomen zitten de genen. Een gen is een stukje DNA. Elk gen beschrijft de code van een kenmerk, die (mee)bepaalt hoe je er uit ziet, hoe je lichaam werkt of hoe je bent.

15. Geef een ander woord voor DNA-streng?

    • chromosoom

16. Wat is de G2 fase?

    • het laatste deel van de interfase van een celcyclus, de fase net voor de mitose, de voorbereidingsfase op de eigenlijke deling.

17. Wat is een eukaryoot?

    • een organisme waarvan de cellen een celkern of nucleus bevatten, omgeven door een kernmembraan vb de mens , een bacterie is geen eukaryoot, bron zakwoordenboek der geneeskunde

18. Waar zien we tijdens de interfase van een celcylus controlepunten?

    • op het einde van de G1 fase

    • op het einde van de G2 fase

19. Wat wordt er tijdens een celcyclus gecontroleerd op de controleplaatsen?

    • Binnen de cel wordt gecontroleerd 

      • of het DNA materiaal wel in orde is en 

      • of er genoeg stoffen in de cel zijn om verder te kunnen groeien en delen. 

    • Buiten de cel wordt gecontroleerd of de omstandigheden de groei wel toelaten.

20. Wat indien tijdens controle fouten/schade opgemerkt wordt? 2 opties (Je kan het vergelijken met problemen in een kerncentrale.)

    • stop celdeling, herstel fout, nadien verderzetting

    • stop celdeling, geen herstelmogelijk, apoptose of geprogrammeerde celdood

21. Wat indien de controle niet meer goed werkt? 

    • dan kan kanker ontstaan

22. Wat is kanker?

    • kwaadaardige gezelvorming

    • ongeremde celdeling, (met fouten tijdens de controlepunten, er is geen stop, herstel of apoptose meer)

    • ongecontroleerde woekering van cellen

23. Wat is de oorzaak van kanker?

    • fouten tijdens de controle tijdens de celcyclus (er is geen stop, herstel of apoptose meer)

    • het erfelijke materiaal van de cel (DNA) is beschadigd

Het ontstaan van kanker/het doen dalen van het risico op ...

1. Het ontstaan van kanker is een samenspel tussen 2 factoren, welke?

   • DNA vb aangeboren fout, familiaal (mutaties) (5-10% erfelijke oorzaak) vb mutatie van BRCA1-gen 

   • DNA-fouten door invloeden van buitenaf  (mutaties) Normaal kan de celdeling DNA-schade corrigeren (door herstel of apoptose), maar soms loopt het mis

     • radioactieve straling

     • tabak/roken

     • virussen vb papilloavirus

     • hormonen 

     • chemische stoffen vb asbest

     • zonnebrand

     • ongezonde voeding

     • obesitas

2. Is kanker een genetische ziekte? ja of neen, motiveer je antwoord

   • ja,  dat wil zeggen dat kanker veroorzaakt wordt door bepaalde abnormale veranderingen aan onze genen, ook genmutaties, genafwijkingen of genetische fouten genoemd. De meeste veranderingen aan onze genen zijn ongevaarlijk en veroorzaken geen kanker, heel af en toe leidt een genmutatie wel tot kanker. De cel raakt dan de controle kwijt en deelt zich ongecontroleerd verder. 

3. Hoe kunnen we kanker voorkomen?

   • antwoord

4. Hoe kunnen we de zorgvrager motiveren om kanker vroegtijdig op te sporen?

   • antwoord

5. Wat weet je van HPV?

   • HPV staat voor  Humaan Papilloma Virus (HPV) is een familie virussen met meer dan honderd verschillende varianten. De gevolgen van een infectie kunnen, naar gelang het type HPV, variëren van genitale wratten tot kankers. Meer dan 99 procent van alle baarmoederhalskankers worden veroorzaakt door een chronische infectie met HPV’s.

   • HPV’s zijn bijzonder besmettelijk. Naar schatting komt tot 80 procent van de seksueel actieve mannen en vrouwen op een moment in zijn of haar leven een of meerdere keren in aanraking met een HPV.

   • Het vaccin tegen humane papillomavirussen (HPV) geeft voor ongeveer 70 % bescherming tegen baarmoederhalskanker.

6. Wat is een mutatie?

   • plotselinge blijvende en overerfbare verandering in genetisch materiaal

7. Waarvoor staat BRCA1 gen?

   • breast cancer 1 gen, als daar een mutatie op ontstaat, dan heb je meer risico op  borstkanker en eierstokkanker.

8. Wat is en mammacarcinoom?

   • mamma = borst

   • carcinoom is kanker uitgaande van epitheelcellen

9. Waar kan het fout gaan tijdens de celdeling?

   • ter hoogte van het startschotstartsignaal, groeifactor en receptor op celmembraan, continu starten

   • ter hoogte van de controlepunten, vb geen rem meer

     • einde G1

     • einde G2

     • tijdens Mitose

   • ter hoogte van genen

     • tumorsupressor genen = rem

     • proto oncogenen = gaspedaal

10. Wat betekent p53 eiwit?

    • tumorsupressor eiwit

    • letterlijk gezwel onderdrukker eiwit, functie DNA controleren tijdens celcyclus: ze remmen de groei (zetten herstel in gang, herstel OK dan S-fase) of activeren apoptose, en dan geen S-fase

11. Wat betekent p53-gen?

    • dit is een tumorsuppressor gen, dit gen maakt p53 eiwitten aan, p53 eiwit kan celcyclus stil leggen ==> soort rem

    • stel: in dit gen zit een fout, een mutatie ==> oorzaak van kanker

12. Wat is een proto-oncogen?

    • een gen dat zorgt voor de aanmaak van eiwitten dat groei en celdeling stimuleren. ==>soort gaspedaal

    • het omgekeerde functie dus van  een een tumorsuppressor gen

13. Wat kan een mutatie in het proto-oncogen veroorzaken?

    • kanker

    • =maligne tumoren

    • abnormale groei, ongecontroleerde woekering van cellen

Soorten kanker of types kanker

1. De benaming van kanker verwijst meestal naar het ... waaruit de kanker is ontstaan

   • het orgaan

   • het type cel 

2. Leg uit:

   • adenoom

   • carcinoom

   • sarcoom

   • leucemie

     • acute leucemie

     • chronische leucemie

   • lymfoom

     • hodgkinlymfoom 30%

     • non-hodgkinlymfoom 70%

   • multiple myeloom: aandoening van de plasmacel, Het is een vorm van beenmergkanker waarbij plasmacellen ongecontroleerd beginnen te groeien in het beenmerg.

   • glioom: vanuit de gliacellen vb astrocytoom, oligodendroglioom en vanuit de hersenvliezen: meningeoom

   • Huidtumoren

     • melanoom 8%

     • niet melanoom 92%

       • plaveicelclecarcinoom

       • basaalcelcarcinoom

1. Vul aan, (Je mag deze bron raadplegen: bcfi) Chemotherapie, ................................................ therapie, immuuntherapie, diverse antitumorale middelen, antihormonale middelen en producten gebruikt bij ongewenste effecten van antitumorale middelen komen in dit hoofdstuk aan bod. Chemotherapie en targeted therapie richten zich .................................................. tegen kankercellen. Het cytotoxisch effect van chemotherapie maakt ............................... onderscheid tussen kankercellen en sneldelende normale cellen. Targeted therapie richt zich daarentegen ................................................... op kankercellen of op weefsel rond de tumor. Targeted therapie wordt onderverdeeld in monoklonale antilichamen, proteïne-kinase ............................................................, PARP- inhibitoren en proteasoominhibitoren. Immuuntherapie zet het immuunsysteem aan tot een respons tegen kanker.

   • targeted 

   • rechtstreeks 

   • geen 

   • specifiek 

   • inhibitoren

2. Waarvoor staat mab op het einde van een geneesmiddel tegen kanker (targeted therapie)

   • monoklonaal antibody (Antilichamen die aan hun doelwit binden op de celmembraan)

3. Als we het hebben over doelgerichte therapie, gaat het vaak om middelen die een bepaalde functie van de cel blokkeren en waarvan de naam eindigt op '-ib'. Waarvoor staat 'ib'?

   • inhiberen

4. Vul aan, (Je mag deze bron raadplegen: bcfi) De hier besproken monoklonale antilichamen worden gebruikt bij kanker. Ze beïnvloeden de mutaties die leiden tot maligne transformatie van cellen, of zijn gericht tegen de tumor...........................................angiogenese

5. Op welke cellen richt zich de klassieke chemotherapie?

   • op sneldelende cellen

6. Waar grijpt chemo op in?

   • op de celcyclus

7. Hoe werkt chemotherapie in op de celcylus?

   • DNA kan niet gekopieerd worden = voorkomen nieuwe aanmaak DNA

8. Geef 4 voorbeelden van sneldelende cellen.

   • kankercellen schade doden kankercellen

   • haarfollikels schade haarverlies

   • beenmerg schade anemie, leucotytopenie, trombocytopenie

   • maagslijmvlies schade maaglast, misselijkheid en braken

9. Ga naar deze site: https://borstkanker.bevolkingsonderzoek.be  Vul aan:

   • ....................................: kanker is ontstaan in een melkgang. Dit komt voor in 85% van de gevallen.

   • ....................................: kanker is ontstaan in een melkklier. Dit komt voor in 15% van de gevallen.

   • ........................: de cellen woekeren, maar groeien niet in het omliggende weefsel en zaaien ook niet uit. 

   • ........................: de cellen woekeren, groeien in het omliggende weefsel en kunnen uitzaaien. 

   • Borstkanker kan hormoongevoelig of hormoon..........gevoelig zijn. Dat is van belang voor de behandeling.

     • Ductaal

     • Lobulair

     • In situ

     • Invasief

     • on

10. Ga naar deze site: https://borstkanker.bevolkingsonderzoek.be  Vul aan: Het Vlaams Bevolkingsonderzoek Borstkanker geeft vrouwen van 50 tot en met ............. jaar de kans om elke twee jaar een kwaliteitsvolle screeningsmammografie te laten nemen

    • 69

11. Ga naar deze site: https://dikkedarmkanker.bevolkingsonderzoek.be/  Vul aan: Dikkedarmkanker ontstaat niet van de ene op de andere dag. Alles begint met een kleine zwelling van het slijmvlies in de wand van de dikke darm. Zo'n gezwel noemen we een ........................... 

    • poliep

12. Ga naar deze site: https://dikkedarmkanker.bevolkingsonderzoek.be/  Vul aan: Je lichaam bestaat uit ............................... cellen. De meeste gaan niet lang mee. Ze verouderen, sterven af en worden opgeruimd. Intussen zijn ze al door nieuwe cellen vervangen. Om nieuwe cellen te maken, moeten bestaande cellen zich....................... Ze maken een kopie van zichzelf. Dit is een normaal proces dat door het DNA, je ........................ materiaal, wordt geregeld. Als een cel zich deelt, wordt ook het DNA gekopieerd. De oude en de nieuwe cel zijn identiek.

    • miljarden 

    • delen

    • erfelijk 

13. Ga naar deze site: https://baarmoederhalskanker.bevolkingsonderzoek.be/nl/bevolkingsonderzoek Vul aan: Baarmoederhalskanker ontstaat meestal door een besmetting met het humaan ........................................... (HPV). Tussen de besmetting met HPV en de ontwikkeling van baarmoederhalskanker kan 10 tot 15 jaar liggen.

    • papillomavirus

Rectumcarcinoom: behandeling APRA of TME

"Bij een rectumkanker (rectumcarcinoom) dient meestal het aangetaste deel van de darm verwijderd te worden, met daarbij ook de bloedvaten en klieren waarlangs tumorcellen zich kunnen verspreiden; bij het rectum noemen we dit het mesorectum.

De kwaliteit van de chirurgie wordt deels bepaald door de volledigheid van wegname van het meso-rectum (TME = Totale Mesorectale Excisie). "