A diferenza dos gregos, os homes romanos levaban roupa interior feita xeralmente de liño, aínda que se atoparon algunhas prendas feitas de coiro. Podemos destacar as seguintes:
O subligar, que empregaban os homes a modo de calzóns.
O subligaculum, era a roupa interior que utilizaban as mulleres; sabémolo polas estatuas, os frescos e os mosaicos nos que as bailarinas levaban uns pantalonciños axustados e con adornos, e que se podían utilizar para facer exercicios ximnásticos.
Ademáis, como as mulleres gregas, utilizaban unha banda de tea ou de pel para suxeitar os peitos, a fascia pectoralis.
A subucula era unha túnica interior coa que os romanos mesmo durmían, similar a unha camiseta interior, feita de algodón ou lá.
Como era o traxe oficial romano non podían levala nin os estranxeiros nin quen perdera o dereito de cidadanía, e era de uso obrigado na realización de funcións públicas.
Estaba confeccionada a partir dunha gran peza de lá, de forma e tamaño non definido, aínda que chegouse a establecer que podería ter forma de elipse, ou a mesma que tiña o himation grego, e chegaría a medir ao redor de 4, 60 metros de largura por 2,75 de altura.
“Romanos, rerum dominos, gentemque togatam” (Romanos, señores do mundo os que visten con togas). Así definía o poeta Virxilio aos romanos.
A parte central da toga formaba unha serie de dobras que se chamaba sinus pola parte baixa da cintura e nudus ou umbus pola parte de arriba. Según o ornamento da toga chamábase de diferente maneira:
Toga Pura
Toga Pura, dun só color, blanco ou crema, característica do cidadán común. Era a que vestían os homes cando entraban na idade adulta (a partir dos 17 anos). Representaba ao civis romanus, ao cidadán con todos os dereitos e responsabilidades que lle outorgaba o ius civitatis ("dereito de cidadanía")
Toga Pratexta
Toga Pratexta, cunha franxa de cor púrpura de diferente largura según a dignidade de quen a leva. Era a toga propia dos maxistrados e dos nenos e nenas menores de 16 años.
Toga Candida
Toga Candida, totalmente blanca e brilante, característica dos “candidatos” ás maxistraturas, que as vestían para presentarse ás eleccións que tiñan lugar nas asambleas do pobo.
Toga Pulla
Toga Pulla, toga marrón, gris ou negra, propia do loito pero que tamén se levaba nos tempos de perigo público, e mesmo coma símbolo de protesta.
Toga Picta
Toga Picta o palmata, de cor púrpura e decorada con ouro, a toga que levaban os xenerais nos desfiles de triunfo.
Toga Trabea
Toga Trabea, de diferentes cores con franxas púrpura. A levábana os augures, sacerdotes encargados de predicir o futuro.
Vestido, normalmente feito de la, formado por dúas pezas de tea cosidas xuntas e cinguido cun cinturón.
Os homes levaban a túnica ata os xeonllos pola parte frontal e máis longa por detrás: as mulleres levaban a túnica ata o talón.
O ornamento máis usual da túnica era unha banda púrpura, o clavus, que tamén indicaba a clase social de quen a levaba.
Unha túnica moi especial era a palmata, que lucían os xenerais triunfadores nos desfiles.
As túnicas non tiveron mangas ata épocas tardías; dise que o emperador Augusto, moi friolero, usaba varias túnicas, unha sobre outra, a fin de evitar o frío.
Túnica
Exemplos da vestimenta dos homes:
A. Unha túnica atada, para os homes traballadores.
B. Unha túnica e o pallium.
C. Unha túnica e unha toga.
D. Unha paenula, ou unha capa con carapucha.
E. Unha sandalia de tachuelas, para soldados e traballadores.
F. Unha bota de tachuelas.
Outros vestidos usuais entre os romanos foron: o pallium, unha especie de mantón similar ao himation grego e moito máis cómodo ca toga (as mulleres levábano sobre a cabeza e neste caso, a prenda era coñecida co nome de palla).
A paenula, un manto cosido que se poñía sobre os ombros, servía para as viaxes e cando facía mal tempo.
O sagum e o paludamentum eran capas militares de cores escuras e encarnadas, aínda que o último só era levado polos xenerais.
Outro tipo de capa era o cucullus, manto con carapucha similar á caracalla, unha capa talar que lle deu o cognomen ao emperador M. Aurelio Antonio, "Caracalla", que entre outras cousas sería recordado polas termas construídas baixo o seu mandato, "as termas de Caracalla", hoxe un dos monumentos máis importantes de Roma e ao que faremos alusión noutra parte deste tema.
O contacto cos galos fixo que algúns plebeos utilizaran a braccae, unha especie de pantalón.
Braccae
A stola era o vestido da muller romana casada, longo ata os pés, e que se cinguía ao corpo con dous cintos: un debaixo do peito e outro polas cadeiras. Estaba normalmente feito de liño, e ás veces de seda (ver imaxe inferior, color azul).
A palla era un manto, evolución do himation grego, que as mulleres utilizaban cando saían en público e que lles cubría o cabelo, xa que non estaba ben visto que unha muller fose pola rúa coa cabeza descuberta (ver imaxe inferior, color verde)
A subucula era unha túnica interior coa que os romanos incluso dormían, similar a unha camiseta interior, feita de algodón ou lá.
Tanto a stola como a palla suxeitábanse con fibulae de ouro, prata ou bronce, xeralmente no ombro esquerdo.
O strophium era unha cinta que recollía e suxeitaba o peito da muller, o equivalente ao sostén actual (ver imaxe inferior)
Fibulae
Palla / Strophium
O calzado, igual que agora, utilizábase según o clima e a actividade que se ía relizar. Había tes tipos: sandalias, zapatillas ou botas.
As sandalias, en latín soleae, levábanse na casa ou cando facía bó tempo, pero estaba mal visto en público, xa que ensinaban moito o empeine do pé. Había varios tipos:
As crepidae eran un tipo de sandalia que cubrían o pé ata o nocello e ás veces os dedos.
As sculponae eran sandalias cunha fabricación moi sinxela: unha sola de madeira con tacón e unha banda de relevo na planta do pé, sobre a que levaban unha cinta de coiro.
As caligae eran sandalias atadas, feitas de coiro, levadas polos soldados da lexións romanas.
Os calcei reservábanse para grandes ocasións (os cidadáns debían levalos sempre coa toga); podían ser de diferentes tipos:
Calceus patricius o mulleus, botín de coiro vermello con garfos e fibela ou cunha lengüeta de pel.
Calceus senatorius, de cor negro e sen fibela.
Unha curiosidade. Sabías que xa os romanos levaban sandalias con calcetíns? E que a propia palabra "calcetín" deriva da latina calceus? Se queres saber máis deste tema visita esta páxina.
Calceus senatorius
Calceus patricius
As botas, socci en latín, podían ser dun tipo especial chamado cothurnus, coturno, recoñecibles pola súa altura. Rodeaban os papos das pernas e ás veces mesmo chegaban ata os xeonllos, e eran usados polos xinetes, cazadores ou xente con alta autoridade ou rango.
Cothurnus
Era o nome que recibían no Imperio romano os comercios dedicados á tintorería e lavandería.
Empregábase urina para desengrasar a lá e para fixar os tintes, e mesturábase con cal e cinzas para branquear os tecidos.
Os ouriños eran importados en ánforas (o hispano considerábase como o de mellor calidade) ou recollidos nas letrinas públicas da cidade. Incluso nas propias fullonicae daban a opción aos transeúntes de aliviar as súas vexigas nunha especie de ánfora partida á mitade, que conducía directamente á balsa.
Saltus fullonici (proceso de lavado e enxaugue)
O proceso comezaba coa inspección das prendas por si necesitaban algún remendo, despois botábanse na balsa cos ouriños, a cal e as cinzas, para ser pisoteadas polos escravos.
Cando xa non había ningunha mancha poñíanse nunha balsa máis grande na que se enxaugaban con auga de chuvia. Por último escurríanse e secábanse ao sol.
Os clientes ricos pagaban algo máis por perfumar as prendas con esencias florais, pero a maioría non se podía permitir tanto luxo xa que o servizo, de por sí, era moi caro.
Impostos
O emperador Vespasiano impuxo un tributo sobre a urina humana; os transeúntes podían entregar ouriños gratuitamente ás fullonicae, pero despois, cando se levaba a roupa a lavar, había que pagar o imposto.
Dise que Tito, o fillo do emperador, recriminoulle a seu pai a imposición de dito imposto, e que Vespasiano colleu unha moeda da súa bolsa, acercouna ao nariz e dixo:
"Pecunia non olet" (o diñeiro non cheira).
Vespasiano quería así facer ver ao seu fillo que da igual de onde veñan os cartos mentres sigan proporcionándolles unha boa vida.