Ordedienst, LO en KP district Groot Maas en Waal

Ordedienst (OD)

Oudmilitairen begonnen al gauw na de bezetting tot de vorming van een ordedienst teneinde na afloop van de oorlog in het gezagsvacuum dat er zou zijn de orde te kunnen handhaven. Naarmate het einde van de oorlog uitbleef ontstond een actieve verzetsorganaisatie waarbij de nadruk lag op het uitwisselen van informatie. De OD in Nijmegen was vrij goed georganiseerd. 

Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO)

De LO helpt onderduikers. Ze zorgen voor eten, onderdak en veilige adressen. Neergekomen piloten worden, indien mogelijk, via het netwerk van betrouwbare onderduikadressen teruggebracht naar Engeland.

De LO is eind 1942 opgezet door 'Tante Riek'  uit Winterswijk (mevrouw Kuipers-Rietberg),  samen met dominee Slomp. Er komen steeds meer LO-groepen. Veel bestaande verzetsgroepen sluiten zich aan bij de LO.

Knokploegen (KP) ontstaan uit de LO 

Vanuit de LO ontstaan de Knokploegen. Aanvankelijk vanwege de groeiende aantallen onderduikers die gevoed moesten worden. Onderduikers kregen uiteraard geen voedselbon, want officieel woonden ze daar niet. Maar er was wel voedsel nodig. En ook valse persoonsbewijzen als ze moesten reizen. De mensen van de Knokploegen waren in staat om dit te regelen, desnoods met geweld. Geleidelijk aan groeide dit uit naar sabotage, overvallen en soms ook liquidaties.

LO Groot Maas en Waal 

De publicatie 'Het Verborgen Front', http://www.aachen-webdesign.de/verzet/start.php?hoofdstuk=06b#VIII11, schrijft over LO Groot Maas en Waal het volgende:

'Aanvankelijk hoorde een deel van de Betuwe bij het district Nijmegen. In januari 1944 werden stad en platteland gesplitst, waarschijnlijk een gevolg van de vorming van het nieuwe district Maas en Waal. De aanzet hiertoe gaf de Nijmeegse scholier C. van Sambeek, die in december 1943 door verwanten in Roermond in contact was gekomen met L. Frantzen uit Horn. In het rivierengebied werd weliswaar plaatselijk en individueel verzet gepleegd, maar de aansluiting bij een landelijke organisatie liet nog steeds op zich wachten. Op de eerstvolgende gewestelijke vergadering bracht een van de aanwezigen dat feit ter sprake. Smals kreeg opdracht contact op te nemen met Van Sambeek. In samenwerking met G. Thijssen uit Beuningen, aan wie Smals en Van Sambeek op 16 januari 1944 een bezoek brachten, werd het district georganiseerd. Van Sambeek kreeg de leiding. De talrijke onderduikers in Nijmegen konden voortaan over een uitgestrekt gebied worden verspreid. Al spoedig werd het district Maas en Waal uitgebreid met het rayon Ravenstein-Oss. Van Sambeek kende namelijk illegale werkers in Ravenstein, die zich sedert het onderduiken van rayonleider J. van Rosendaal, hoofd van de distributiedienst in Oss, in toenemende mate op Maas en Waal oriënteerden. Het gewest Noord-Brabant-Oost protesteerde weliswaar, maar kon weinig anders dan de vrijwillige keuze van de L.O.-ers in het rayon billijken. Door het contact met de familie Cappetti in Ulft werd tenslotte eind januari 1944 het zuid-oostelijk deel van de provincie Gelderland, het rayon Lijmers, aan dit omvangrijke district toegevoegd.'

Betrokkenheid bij 'De Partizanen, de 66 dagen van Baarlo', 

De LO Groot Maas en Waal, c.q. de KP Maas en Waal, raakte samen met de KP (Knokploeg) Schijndel  en het lokale verzet in Baarlo betrokken bij een hachelijk avontuur dat beschreven is in het boek 'De Partizanen, de 66 dagen van Baarlo'. Op de site https://www.tracesofwar.nl/articles/2808/Partizanen-van-Baarlo.htm?c=gw wordt dit ook beschreven.

En artikel uit Trouw https://www.trouw.nl/home/tv-drama-de-partizanen-om-te-huilen-zo-mooi~a1c6b896/ het kort als volgt:

'De Partizanen' vertelt het verhaal van een groep Limburgse en Brabantse verzetsstrijders dat in de vroege herfst van 1944 aanvankelijk de opdracht krijgt de brug van Venlo op de Duitsers te veroveren. Als dit niet lukt en de verwachte geallieerde wapendroppings uitblijven, concentreren zij zich verder op het buit maken van wapens op de vijand. In de veronderstelling dat de bevrijding na Dolle Dinsdag slechts een kwestie van dagen is gaan de jongens, de meeste leden van de groep zijn net de 20 gepasseerd, daarbij zelfs over tot het 'pikken' van Duitse soldaten. Eerst worden er in de buurt van Baarlo bij toeval vier Duitsers gevangen genomen, later komen daar nog eens 11 parachutisten en twee SS-ers bij, die later overigens geëxecuteerd worden. De krijgsgevangenen, uiteindelijk dertig, worden in een kampement in de bossen vastgehouden, maar als Duitse troepen (gealarmeerd door het groeiend aantal vermisten) het kamp steeds dichter naderen, volgt een bizarre zwerftocht van de hele groep 'Bospartizanen' en hun gevangenen tussen Baarlo en Neer. Wanneer de Engelsen het gebied op 21 november bevrijden, vinden ze de jongens onder erbarmelijke omstandigheden in een hol in de grond. 

In het boek van J. Hofwijk worden vele leden van de LO Maas en Waal genoemd. Zoals Kees van Sambeek, Jo de Leeuw en diens verloofde May Schiphorst die later als koerier met Jos is meegegaan

Van Cintha de Leeuw (dochter van Jo de Leeuw en May Schiphorst, beiden lid van de LO Maas en Waal) kreeg ik de volgende informatie:

Wat vader mij verteld heeft is dat de gemeente secretaris van Alphen, Appeltern  en Lith(was gemeente Appeltern) naar hem toegekomen is in `42 om te vragen of hij met  Jos Elemans een groep (de LO) wilde oprichten. Hij was een de Leeuw, de hele familie deed aan verzet (Antoon, Wim, Leida, Gerard, Jo). Vader de Leeuw (mijn opa) was burgemeester van Appeltern, hij werd niet op de hoogte gesteld om hem geen gevaar te laten lopen. Dat hebben ze gedaan. Waarschijnlijk zijn de jongens die er aan deelnamen vrienden en vrienden van vrienden geweest. Een dorp is klein en men weet elkaar te vinden. De eerste 2 jaren hebben ze zich alleen beziggehouden met de onderduik. Dat was ook de vraag. Sinds de invasie in Normandie kwam van prins Bernhard de opdracht om over te gaan naar gewapend verzet en werden ze knokploegen. Dat is het begin geweest van het gevaarlijker werk. Van Maas en Waal uit zijn ze toen naar Noord Limburg gegaan en heeft het verhaal van de Boekenderhof zich afgespeeld, zie boek.

Ook goed te lezen in het boek  De Partizanen. Van routes voor piloten weet in niets af. Wel weet ik dat ze in Alphen ook verborgen waren, bij tante Mies de Leeuw op de dijk. De LO heeft in die tijd ook gezorgd dat ze af en toe bij elkaar konden zitten zodat ze in hun eigen taal konden praten. Er werd op de dag ook gefietst met piloten achterop om ze van A naar B te brengen. In het dorp was het min of meer bekend wie erbij betrokken waren. Vanuit daar zijn ze niet verraden. De smokkelroute liep naar België, verder ken ik geen details.

Leden LO Groot Maas en Waal

Samen met Henk Termeer, en op basis van de publicatie 'De partizanen' en mijn vaders archieven hebben we de volgende leden van de LO Groot Maas en Waal kunnen reconstrueren:

• Adriaans, N, nr. B494, woonplaats Groesbeek

• Andriessen, Johanna M., nr. B747, Dordrecht (onderduiker)

• Andriessen, Max, 'Kees',nr. B487, Dordrecht (onderduiker)

• Brand, L.B., B488/B678, Nijmegen

• Fransen, H.H., B486, Nijmegen

• Gradissen, A.Th., B491, Gendt

• Kuijpers, H., B493, Vianen (onderduiker)

• Leenders, Th.P., B495, Nijmegen

• Looijschilder, Th., B862, Nijmegen (uit KP-Wijchen)

• Peperkamp, Th.J., B490, Nijmegen

• Rentzing, A.J., nr. B496, Nijmegen

• Schretlen, F.A., B501, Nijmegen

• Simons, J.H., B492, Nijmegen

• Verheijen, B.J., B489, Nijmegen

• Vliet, Th.C. van, B514, Nijmegen (doorgehaald met datum 8/10).

• Jos van Haeren

• Jan Litjens

• Jos  Elemans

• Jo de Leeuw

• May Schiphorst

• Kees van Sambeek

• Guus Thijssen

• Piet van de Linden

• J.W. Postulart

• ……..

Vorming van de Stoottroepen

Begin september 1944 wordt besloten tot de oprichting van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS os BS) onder leiding van Prins Bernhard. Deze wordt voornamelijk samengesteld uit de verzetsgroepen. De LO's worden georganiseerd in de 'Bewakingstroepen' en de Knokploegen in 'Stoottroepen'. 

Zo wordt Jos onderdeel van de 7e compagnie Blauwe Jagers'. De stoottroepen krijgen een uniform en embleem. Ten tijde van de vorming van deze compagnie, zit Jos gevangen in Duitsland. We vermoeden dat hij bij zij terugkeer wel contact heeft gezocht, omdat veel van zijn verzetsvrienden daarbij aangesloten waren. Op enkele foto's is hij ook in uniform te zien. We vermoeden ook dat hij dit uniform 'gebruikt' heeft toen hij na de overgave in mei 1945, transporten begeleid heeft naar de gevangenkampen Dachau en Bergen Belsen om zo langs de vele wegversperringen van de geallieerden te komen.

Jos (uit het dak) met collega stoottroepers, begeleiding voedseltransporten (Bussum  8 mei 1945). Deze transporten gingen door naar Gouda en Amsterdam.

Bronnen

Hier enkele bronnen over het ontstaan van de Knokploeg respectievelijk de 'LO (Landelijke Organisatie) Maas en Waal

http://www.aachen-webdesign.de/verzet/start.php?hoofdstuk=06b#VIII11