Muki

Mukiqas huk uchuy ichik runa, uku mina machaykunapis tiyan. Runasiminchikpi riqsinchik “mukiy” chaymantas chaynata sutichanku. Hinallataqsi, mina ukupis huk mukiy wayra chaynallamantas wañuchikun.

Minero llamkaqkunas mukitaqa kuti kutiyta rikunku. Paykunas kayna niraqtas mukitaqa riqsinku: uchuy runachallas, allinniraq uyayuq mana kunkayuq, wachwa hinas purin, ñawinpas misipa hinas rumiy rumi, rinrinpas hatun ñawchiyasqa, chukchansi, paquniraq chipipiy chipipiq, sapranpas hatun yuray yuraqsi. Aswansi, rimayninqa rakuy raku, mana uchuy runachapa hinachu.

Chaynallataqsi, mukiqa minero pachakunawaq churaku, cascuchantin purin, botasninpas raku kullu hinas, hatun millwa punchuwansi qasqunta wankukun. Huk makinpis hatun achkina lampara nisqanta aptirin sikullu waskatawan. Mina machaykunapis ima rikchay manchay qapariykunatas uyariwaq, chaykunatas mukiqa qaparichin. Minerokunapa ruray herramienta nisqantas chinkachin mana ima rayku, runakunatapas yanqallamanta pisipachin, utaq musyayninta hukmanyachin. Aswantaqsi, muki wiruta sukakuptin chayqa mana allin kananpaqsi, chikis nispa ninku. Mukikunaqa runakunawanpas masichayta ruwanmankus, ima mana allin kaptinpas, minero masichanta yanapanku. Paywanqa musquyniykikunapipas rimawaqmi. Huk willakuysi kan chay mana bautizasqa warmakunatas apakunku.

Huk willakuypis Don Demetrio minero viudo kasqa, qari churinllanwan tiyasqa. Warmachaqa pusaq watayuqlla kasqa. Chaysi don demetrioqa churinta mayuman yaku apamuyta kamachisqa pataskata waykunankupaq. Manataq, warmaqa manañas kutimusqañachu.

Chaysi Don Demetrio maskaq lluqsiptinsi, churinta huk warmachawan rumichakunawan pukllaqta rikurusqa.

Kusisqallañas mana llakiyniyuq churinta rikuruspa kasqa, aswantaq asuykuchkaptinsi, allinta qawaykuspa rumikunaqa quriman tikraykusqa, huknin warmachañataq muki kasqa.

Chayta rikuspas Don Demetrioqa mukipa hawanman pawaykusqa, sikullu waskanta urquspas chankankunata makinkunatawan utqayllaman arwirusqa. Mukiqa, hawkallas kasqa, chaysi huk baul niqta qawaykachisqa.

Sapa punchawsi, kachaykunapaq mukiqa qurita huk chinkaq llaqtamanta apamusqa. Chay punchawmantas Don Demetrioqa apuyarusqa. Aswantaqsi, Demetriopa churinqa unqurusqa, uyanpas manañas allinta rikukusqachu. Taytanqa mancharisqallañas Iglesiaman aparuspa Bautizarusqa. Chay punchawmantas churinqa hukmanña kasqa, mana allintañachu kawsakusqa.

Muki hapiysi minerokunapa munaynin. Chayta ruwaruspaqas mukiqa llamkapusunki achka qurita qusunaykipaq utaq manka hunta qurita quykusunkiman. Aswantaq, mana allin sunquyuq, munapayllaña kaptikiqa, imaykipas chinkanmanmi utaq aylluykikuna allimanta wañuyta qallaykunman. Quri qullqi munayqa allnmi, aswantaq chayllataña munarayaptikiqa ichapas imaykipas pisirunman.

Kay tapukuykunata kutichiy

1. Imanasqataq minerukunaqa muki hapiyta munasqaku?

2. Qam imatataq ruwawaq karqa mukta hapiruspa?

3. Qam manachu uyarirqanki huk willakuykunata mukimanta? Imatataq ninku?