Inleiding
De term 'bovenbewustzijn' lijkt in zwang te komen. Bijv. bij Teasdale*.
Hij definieert bovenbewustzijn als 'het rijk van het goddelijke'. Om toegang te krijgen tot dat bovenbewuste is het volgens Teasdale nodig om de andere vormen van bewustzijn in jezelf te hebben geïntegreerd. Die andere vormen zijn dan het dagelijkse bewustzijn en het onbewuste. Hieronder iets over ons onbewuste en hoe we onbewuste inhouden naar boven kunnen krijgen. Nieuw is de gedachte dat dezelfde afweermechanismes die we gebruiken tegen het kennen van onbewuste zaken, ook een rol spelen in het afhouden van het bovenbewuste, 'Het koningkrijk der Hemelen', dat zich volgens Jezus immers in onszelf bevindt.
Door in te zien welke verdedigingen wij gebruiken om niet in contact te komen met onze eigen goddelijke vonk, kunnen we die afweer verminderen. Daarnaast vind je hier oefeningen die actief het openstaan voor het Goddelijke stimuleren.
*Wayne Teasdale: Het Mystieke Hart;
Deventer, Ankh-Hermes. isbn: 90 202 82229 8.
Het onbewuste en het ego
Freud maakte een plattegrond van de menselijke psyche. Daarin was een soort kelder waarin alle ongeoorloofde impulsen en soms ook nare ervaringen werden weggestopt: het onbewuste. De kelder wordt bewaakt door een politieagent, die zorgt dat er niets uit de kelder kan ontsnappen en die handlangers van buiten, die ontsnapping mogelijk zouden kunnen maken buiten de deur houdt. De naam van deze agent is ego.
Om zijn taak te kunnen vervullen maakt het ego gebruik van een aantal trucs die Freud ons ook heeft uitgelegd, hij noemde die trucs verdedigings-mechanismen. Die trucs lukken niet altijd, iets van de inhoud van de kelder kan naar buiten komen via dromen, vrije associatie, vergissingen (fehlleistungen) en conversieverschijnselen (bijv. maagpijn als ons iets 'zwaar op de maag ligt'). Om het 'ken Uzelve' uit te breiden naar wat zich in onze kelder, in ons onbewuste, bevindt kunnen we wellicht deze twee sporen volgen: actiever gebruik maken van de flarden die uit de kelder ontsnappen en leren ontdekken welke ego-trucs wij plegen te hanteren, om ze daardoor beter te kunnen uitschakelen.
Door het ego te omzeilen kunnen we ook beter toegang krijgen tot ons bovenbewust zijn. Mijn vermoeden is nl. dat zoals het ego er voor zorgt dat onbewuste zaken ook onbewust blijven, het er ook voor zorgt dat het bovenbewuste niet tot ons 'gewone' bewustzijn kan doordringen.
(Zie ook Ken Wilber die psychologische en esoterische ontwikkeling als een doorgaand proces ziet en The Course in Miracles, waarin aangegeven wordt dat we niet afgescheiden kúnnen zijn van wat we doorgaans God noemen.)
Ken Wilber:: The Spectrum of Consciousness (samenvatting, NL)
Ons geweten en het ego
Hoe onze politieagent, het ego, er voor zorgt dat wat onbewust is, dat ook blijft is vooral door wetshandhaving. Ons ego voert de orders uit die door het Uberich, zeg maar ons geweten, worden uitgevaardigd, dit mag wel en dat niet.
Dat verdringing, het in de kelder houden van niet goedgekeurde neigingen, gevoelens en driften, tot ziekte en ontsporing kunnen leiden is genoegzaam bekend. Bijv.: Mensen die niet boos mogen worden kunnen in een vlaag van 'verstandsverbijstering' - de druk van de weggestopte gevoelens is zo groot geworden, dat zelfs de politieagent ze niet meer tegen kan houden - tot moorden komen. Het lijkt ook om deze redenen dus wenselijk om meer kennis te hebben van wat zich in onze psychische kelder schuilhoudt. Als middelen daarvoor hadden we al:
Ø Actief gebruik maken van de flarden die uit de kelder ontsnappen.
Ø Leren inzien wat die ego-trucs zijn om de kelderdeur dicht te houden, zodat we die kunnen omzeilen.
Ø En wat er nu bijkomt is: Kunnen we ons geweten wat losser maken?
Het geweten
Waarden en normen: niet bestaande hogere principes die wij aanroepen om anderen te laten doen wat wij willen of om onszelf te laten doen wat wij niet willen. (Alberto del Niente al Nada)
Waarden en normen lijken soms objectieve grootheden die een bestaansgrond lijken te hebben buiten onszelf om. Een norm als: gij zult niet doden, accepteren wij als iets dat iedereen wel zal delen. Maar in oorlogstijd worden er medailles voor uitgereikt. En als koppensneller bewees je je volwassenheid ermee.
Achter het hanteren van waarden en normen gaat m.i. heel vaak gewoon een egoïstisch motief schuil, waar wij meer kracht aan geven door niet te zeggen: 'ík wil', maar door het te benoemen als 'Hét hoort'.
De uitspraak: 'Mensen horen zich aan hun afspraken te houden' geeft meer 'geldigheid' aan onze wens dan: 'Ik ben teleurgesteld dat je zo laat kwam'.
Wanneer we minder vanuit absolute normen en regels leven, worden we toegevender voor spontane gevoelens en ingevingen. Daarmee zetten we ook de deur naar het onbewuste iets meer open.
Het onbewuste laat zich kennen
Zoals eerder omschreven krijgt het ego het niet voor elkaar om alles wat zich in het onbewuste bevindt volledig onzichtbaar te houden. Stukjes van de inhoud laten zich kennen door a) dromen b) vrije associatie, c) vergissingen en d) conversie.
Dromen
Wat niet kan of mag worden geweten komt soms vermomd in onze dromen naar voren. Die vermomming laat zich nog wel eens doorprikken.
Oefening: dromen verklaren
Wat helpt bijv. is om je droom, als je die nog weet, aan iemand, of voor jezelf hardop, te vertellen in de tegenwoordige tijd: dus: ik loop in een bos, plotseling is daar een tijger enz. Het op die manier zo goed mogelijk herbeleven van de droom kan je soms al veel opleveren aan betekenis en verheldering.
Vraag je zelf ook af wat je stemming was in de droom. Voelde je je bang, opgewekt, avontuurlijk etc.
Een tweede stap is om alles wat zich van enige betekenis in jouw droom heeft voorgedaan als een stukje van je zelf te zien en opnieuw daarover een 'ik verhaal' te vertellen: ik ben een tijger, ik loop door een bos, en ineens zie ik een man lopen. Hij lijkt bang voor me en daar baal ik van...
Als je wilt, kun je dit nog verder uitdiepen door de verschillende onderdelen van de droom met elkaar te laten praten. Bijv. de tijger: 'hé, Jan, waarom ben je bang voor me? Ik wil je iets gaan vertellen, maar als je wegloopt, voel ik me alleen maar door jou afgewezen...'
Jan: 'ik ben bang dat je me zult opeten.' (Hetgeen zou kunnen betekenen dat Jan bang is overweldigd te worden als hij naar het agressieve stuk in zichzelf (de tijger) echt zou luisteren.)
Je kunt deze zelfde techniek gebruiken met voorwerpen om je heen: Ik ben een tafel, ik sta rustig en stabiel en zonder voorkeur ondersteun ik alles wat mensen op mij kwijt willen. Het kan je meer zicht geven op je eigen gevoelens en levenshouding.
Zie ook: Gestalttherapie
Vrije associatie
Vrije associatie is het proces waarbij je van de ene gedachte op de andere komt. Als je een beetje afstand kunt nemen tot je eigen denken, een observator wordt van wat je hersenen je voortoveren, is die ketting van gedachtensprongen goed te volgen.
Dit is wat in feite centraal staat in een goede psychoanalyse. Maar je kunt het ook prima voor jezelf doen. Stel je hebt ruzie met iemand, zie die ander persoon dan in gedachten voor je, en kijk 'wat er boven komt'. Misschien een beeld, bijv. dat je die ander in elkaar slaat, of juist dat je jezelf verstopt. Laat het gebeuren, volg het. Misschien terwijl je die ander in elkaar slaat, krijgt die ineens het gezicht van iemand anders, die vroeger iets soortgelijks met je heeft uitgehaald. Of je doodt je 'vijand' en voelt je intens verdrietig door het verlies van hem of haar. Dat zou je op het spoor kunnen brengen van: ik wil hem of haar niet kwijt; misschien een veel dieper gevoel dan ik ben boos op hem/haar.
Vergissingen
Freud zag vergissingen meestal in taaluitingen; in woord en geschrift. Het onbewuste laat ons iets anders zeggen dat we bewust bedoelen. Een bekend voorbeeld is dat van het jongetje dat van zijn moeder te horen krijgt: Denk er om dat straks als tante Amalia komt je niets over haar dikke neus zegt. Als het jongentje later voor zijn tante thee inschenkt vraagt hij aan zijn tante: 'Tante, wilt U suiker in uw neus?' Boeiender vind ik zelf de 'vergissingen' zoals die in gedrag naar voren komen, een telefoonnummer vergeten van iemand die je eigenlijk niet wilt bellen, de weg niet kunnen vinden als je een afspraak hebt waar je helemaal niet wilt zijn. Een stap verder, maar dan zitten we eigenlijk al in het esoterische, is: elke gebeurtenis opvatten als iets dat betekenis heeft: Iemand die ik bel is in gesprek: Wil ik hem wel bellen? Heb ik mijn motief duidelijk? Is mijn motief eerlijk?
Conversie-
Letterlijk betekent de term: omzetting. In dit geval het omzetten van psychische spanningen in lichamelijke verschijnselen. Freud keek naar extreme voorbeelden: toen iemands arm verlamd was, bleek dat te genezen toen duidelijk was dat er angst voor masturbatie onder zat. Dichter bij huis kennen we allemaal de ervaring dat als we ergens naar toe lopen waar we tegenop zien, ons lichaam traag wordt, verlangen we naar de plek waar we willen zijn dan 'vliegen' we erheen.
Volgens de 'orenmafia', bijv. Louise Hay, is elke ziekte psychisch. Laten we er wat vanaf doen en zeggen dat ziektes vaak ook een psychische component hebben. Je kunt die component op het spoor komen door te gaan praten met je ziekte: waarom ben je er, wat doe je vóór me?
Alles wat we denken en voelen heeft invloed op ons lichaam. Kijk maar eens wat er met je lichaam gebeurt als je boos bent, of een seksuele fantasie maakt. Alle belangrijke dingen die we ooit gevoeld hebben zitten zelfs nog steeds in ons lijf. Zodoende kunnen we ons lichaam prima gebruiken om te ontdekken wat we eigenlijk voelen, of wat ons nog van vroeger dwars zit. De therapievorm 'focusing' maakt van deze ingang gebruik.
Richt je aandacht op je lichaam, tast het af van kruin tot voetzolen en kijk of er een plek in je lijf is waar je aandacht blijft hangen. Concentreer je een minuut op dit lichamelijke gevoel. Beschrijf voor jezelf hoe het lijfelijk voelt. Drukt het, steekt het, is het constant of varieert het, is het duidelijk omlijnd of is er een uitstraling e.d. Laat daarna een beschrijving van een psychologisch gevoel bij je boven komen, en controleer of dit psychologische gevoel klopt met het lichamelijke gevoel.
Een voorbeeld: stel dat het je maag is dat de meeste aandacht vraagt. Richt je aandacht dan op dat gevoel in je maag. Probeer te beschrijven wat je daar voelt: bijv.: een drukkend gevoel, alsof iemand met een vuist op mijn maag drukt. Er zit weinig verandering in. Het maakt me een beetje misselijk. Het psychologisch gevoel kan zijn: ik voel me in bedwang gehouden, of ik voel me klem gezet, of misschien: ik kan wel kotsen. Als de woordkeus goed is, je het psychologische gevoel juist hebt omschreven, verandert er wat in het lijfelijke gevoel in je maag.
bron: Gendlin: Focussen. Haarlem, De Toorts, 1981
samenvatting van dit boek door A. Heer
De ego-trucs
Hun zondagse naam is verdedigingsmechanismes.
Het zijn de manieren van het ego om onbewuste impulsen te beletten om door te dringen tot ons bewustzijn.
Bijvoorbeeld: Reactie formatie: het omgekeerde van wat moet worden verdrongen, wordt overdreven. Soms wordt het bewust gebruikt. Ik geef een tweetal voorbeelden van bewust gebruik omdat het het mechanisme inzichtelijk kan maken. Bijv. Demostenus, de man die een spraakgebrek had en zichzelf dwong om een groot redenaar te worden. Of een rolstoeler die een overwinning op zichzelf behaalt door aan de vierdaagse mee te doen.
Onbewust kan bijv. zijn de milieufreak, die zijn behoefte om alles te bevuilen, aan alles schijt te hebben, met het tegendeel bestrijdt.
Een goede eye-opener voor je zelf kan zijn: zit er meer emotionele lading in wat ik zeg of doe, dan de situatie vraagt. Iemand die beweert: we moeten stellig oog hebben voor het milieu, ook onze kinderen moeten op een schone aarde kunnen leven, geeft een verstandige visie ten beste. Iemand die zegt: 'die klootzakken bij Shell, hoe durven ze', is waarschijnlijk bezig met zijn eigen persoonlijke, onverwerkte, emoties uit zijn kindertijd. [bijv. heel erg veel afkeuring gehad toen hij op 2 of 3 jarige leeftijd met zijn eigen uitwerpselen wilde spelen; hij identificeert zich nu met zijn ouders (streng Uberich) en bevestigt de norm van zijn ouders: bevuilen mag niet. Om daarmee zijn kindsbehoefte, eens lekker te gaan smeren met poep, naar de verste uithoek van de onbewustzijnskelder te verdrijven]. Een voorbeeld dat wat dichter bij huis ligt is de vrouw die tegen haar man zegt: jij luistert ook nooit. In het 'nooit' zien we de overdrijving, hetgeen zou kunnen duiden op een tekort aan aandacht in de kindertijd. Niet de vroegere pijn wordt gevoeld over het gedrag van de ouders, maar alleen de boosheid nu, naar haar man, wordt ervaren.
Ontkenning en projectie
Naast 'overdrijven van het tegendeel', kennen we als ego-truc: ontkenning: Ik bén helemaal niet bóós!!! Dat is dan een ontkenning van eigen gevoel, maar je kunt uiteraard ook dingen in de buitenwereld ontkennen omdat ze niet overeenkomen met wat jij zelf voor waar houdt: bijv. het ontkennen van het bestaan van paranormale verschijnselen. Zo zijn er nog een heel stel verdedigingsmechanismen te onderscheiden, waarvan projectie misschien wel de bekendste is. Eigenschappen, gedrag, gevoelens die je bij jezelf ontkent, zie je heel sterk bij anderen aanwezig. Of zoals kinderen het benoemen: wat je zegt ben je zelf.
Ik heb iemand eens de volgende vuistregel horen noemen: als je boos bent op iemand is dat omdat hij iets doet dat jij ook doet, maar van jezelf niet ziet, of omdat de ander iets doet dat jij ook wel zou willen doen, maar niet durft.
Algemene regel
Om niet iedere keer als zich iets voordoet, uit te hoeven zoeken welk verdedigingsmechanisme op dat moment precies aan het werk is, is het handig om een algemene regel te hebben, iets waaronder alle verdedigings-mechanismes vallen. En die regel is naar mijn idee: te. Iedere keer als je met meer of juist met minder emoties reageert dan andere mensen doen is er sprake van dingen in het onbewuste die hun partijtje meeblazen. Je kunt ook zeggen is er sprake van 'oud zeer', pijn of boosheid die je in het verleden hebt opgelopen en die toen onvoldoende ruimte kregen c.q. verwerkt zijn. De overdreven reactie in het hier en nu is dus een prima ingang om te ontdekken welke gebeurtenissen er in het verleden waren die een soortgelijk gevoel opriepen.
Dat 'te' geldt natuurlijk ook voor gedrag: te hard werken kan een overdekking zijn van de pijn: ik mag er eigenlijk niet zijn. Te lui kan betekenen: angst om als je iets aanpakt het fout te doen, dus pijn over kritiek in een ver verleden.
Verschil psychologie en esoterie
Hierboven ging het over: anders dan het gemiddelde reageren als ingang voor oud zeer. Dat is de houding van de psychologie: emoties in proportie met de omstandigheden is o.k. Als je niet 'gemiddeld' reageert, te lang verdrietig, te snel boos bent, is het handig om in therapie te gaan. De psychologie wil best wel wat sleutelen aan het ego, maar het moet wel intact blijven. De esoterie, de mystiek daarentegen zegt dat het ego in zijn geheel het afweermechanisme is tegen bovenbewustzijn.
Voor de esoterische weg geldt dus dat alle emotie en ook alle denken en gedrag dat uitgaat boven zorg voor eten, drinken en onderdak, een aanwijzing is dat er nog iets moet worden opgeruimd. Dat er nog oude bewustzijnsinhouden en egoverlangens zijn die ons uit het hier en nu halen.
De esoterische literatuur wijst ons enerzijds op hard werken om het ego te doorzien en los te laten, anderzijds op 'genade', een kwantumsprong waarbij mensen in één keer hun totale ego (even?) kwijt kunnen zijn.
Flarden uit het bovenbewuste
Net zoals we van het onderbewustzijn flarden kunnen opvangen, door dromen, e.d. dringen er soms ook flarden uit het bovenbewuste tot ons door. Misschien vallen deze flarden onder het begrip: tijdelijke mystieke ervaringen. Om nogmaals het bovenbewuste aan te geven, het wordt vaak omschreven als: het ervaren van de eeuwigheid, als een gevoel dat onbegrensd, eeuwig, 'oceanisch' is. Als een ervaring dat alles één is en de beleving dat alles precies zo is als het moet zijn. Heel veel mensen kennen deze ervaring. Soms wordt zij opgeroepen door een plotseling overweldigd zijn door prachtige natuur, seksuele hoogtepunten leiden vaak tot dit soort momenten, maar ook verschrikkingen, verbijsteringen, dingen 'waar je verstand bij stil staat', kunnen aanleiding vormen voor een intuïtief gevoel over het veel grootsere dan ons dagelijks leven. Ook paranormale ervaringen en 'toevalligheden' geven ons vaak een gevoel van 'meer dan de dagelijkse werkelijkheid'
Dergelijke vlagen roepen soms een onstilbaar verlangen op naar meer: we gaan de weg van de mystiek. En dan komt de vraag: kan ik iets doen om deze ervaringen naar mij toe te halen, ze vaker en/of langer te beleven?
Geloven in een hogere macht
De activiteiten die we zelf kunnen ontplooien om ons bovenbewustzijn meer te openen lijken te draaien om drie dingen: 1. willen/durven geloven in een hogere macht. 2. Ons ego verminderen, en 3. ons ego totaal laten vallen.
Het willen geloven in een hogere macht. Elk volk, elke cultuur, hoe oud of afgelegen ook, kent een religieus besef. Ook als je niet 'gelooft' dat er buiten deze fysieke wereld nog iets anders is, kan het handig zijn om te doen alsof dat wel zo is. Een placebo (een niet werkzame stof) kan mensen van hun lichamelijke klachten afhelpen, niet omdat het chemisch werkzaam is, dat is het niet, maar omdat de gebruiker gelooft dat het dat wel is.
Oefening: vind je eigen gids
Laat al je spieren zich ontspannen. Loop daarbij je lichaam af van je kruin tot je voetzolen. Het is prettig als je daarbij je ogen kunt sluiten.
Stel je daarna voor dat je terwijl de zon net opkomt een voettocht maakt door de bergen. Het is een zware klim die je maakt. Na verloop van tijd kom je aan op een plateau. De zon staat al wat hoger en je hebt een prachtig uitzicht. Aan de rand van het plateau zie je nu een wit gebouwtje staan. Je loopt er naar toe, gaat naar binnen, en in het gebouw heerst een gedempt wit licht. Terwijl je ogen langzaam aan het duister wennen, zie je in het gebouwtje een oude wijze man of vrouw zitten.
Kijk naar zijn of haar gezicht en zie hoeveel liefde het uitstraalt.
Begroet dan deze oude wijze figuur.
Je kunt nu aan hem of haar een vraag stellen, een vraag die al een tijd belangrijk voor je is. Kijk naar de oude wijze man of vrouw en let er op hoe hij of zij reageert. Misschien reageert hij in woorden, maar wellicht ook door een gebaar, een gezichtsuitdrukking, of misschien laat hij je wel iets zien.
Begrijp je wat hij tegen je zegt? Heb je nog meer vragen aan hem? Wat is jouw gevoel naar hem of haar toe?
Als je het gevoel hebt dat je voor dit moment uitgesproken bent, bedank je de wijze figuur, neem je afscheid en je weet dat je altijd weer terug kunt komen.
Dan loop je langzaam het pad door de bergen waarlangs je omhoog gekomen bent weer af. Als je beneden aangekomen bent open je je ogen en merk je dat je weer terug bent in de kamer.
Zie ook: John Stevens: Awareness; Palo Alto,
Am. W. publ. Comp, 1971, blz.161
Mijn hele leven ben ik overtuigd geweest van de noodzaak van een contact tussen de mens en het goddelijke. Deze interactie is niet alleen weggelegd voor profeten, bodhisattvas en andere grote spirituele meesters, het is er ook voor ons: gewone stervelingen met een gewoon leven. Het is een deel van onze natuurlijke vermogens om een van de duizend namen waaronder God bekend is, aan te roepen. En het ligt ook binnen ons vermogen om het antwoord te ontvangen en te ontcijferen.
Vraag, en het antwoord is waarschijnlijk de oudste impuls die we kennen. De mensheid heeft altijd naar boven gekeken en diep gebogen voor de mysteries van het universum en God gevraagd om zijn aanwezigheid. Mozes, Boeddha, Jezus, Mohammed (religies ontstaan door aanhangers van geschokte profeten) begrepen dat, als je God aanroept hij ook daadwerkelijk kan verschijnen.
Christina Baldwin: For times like these
Hoe-blokkeren-we-ons-bovenbewuste?
Net als wij verdedigingsmechanismes hebben tegen het kennen van inhouden die zich in het onbewuste hebben verstopt, hebben we ook verdedigingsmechanismes tegen ons bovenbewuste. Het bovenbewuste kun je zien als de plaats waar God zich verstopt.
Reactie formatie (overdrijven van het tegendeel): het: ‘ik ben aan god gelijk’, wordt ontkend door het tegendeel te overdrijven: ik ben niet waard om…ik ben schuldig. Mea maxima culpa.
Projectie (het bij je zelf te ontkennen deel toeschrijven aan iemand anders): Jezus is goddelijk, en hoe meer ik die vereer, hoe duidelijker ik bevestig dat ik dat dus niet ben, of hoef te zijn.
De vraag waar het om draait is uiteraard, welke overweging gebruik ik, gebruik jij, om niet te hoeven geloven in onze eigen goddelijkheid en/of ons vermogen om ons rechtstreeks in verbinding te stellen met 'God'? De volgende oefening kan je helpen die vraag te beantwoorden:
Oefening: wat plaats je tussen jou en een hogere macht in?
Maak in je fantasie een voorstelling van God.
Het plaatje van de oude wijze man met de baard bijv. of wat er bij jou maar boven komt. Plaats jezelf ook in die fantasie en kijk of je gewoon naar God kunt toelopen en een praatje kunt maken of dat er iets is dat je tegenhoudt.
Behalve ontdekken hoe wij onze eigen goddelijkheid, dan wel mogelijkheid om in contact te treden met een externe God blokkeren, kunnen we ook dingen doen om het te stimuleren. Wat doorgaans neerkomt op minder ruimte geven aan onze privé-belangen, ons ego.
Beoefening van het spirituele
Volgens de Tarot-kaarten gaat het leven van onbewuste vrijheid naar bewuste vrijheid. Je vindt in de esoterische literatuur ook omschrijvingen als van onechtheid naar oprechtheid, van egoïsme naar altruïsme, van onwetendheid naar eerlijkheid jegens jezelf, van illusie naar waarheid. Het leven is een reis van hypocrisie naar oprechtheid, van ikgerichtheid naar liefde en de gerichtheid op anderen, van zelfbedrog, onwetendheid en illusie naar eerlijkheid, duidelijkheid en waarheid.
Bekende elementen die een rol spelen om de weg van de mystiek te gaan:
1. Je houden aan door anderen voorgeschreven moraliteit: Bijv. aan de 'tien geboden' of in Boeddhistische termen aan het achtvoudige pad.
Wanneer dit een 'moeten' gaat inhouden heeft het vaak een negatieve uitwerking: we voelen ons schuldig, bejegenen onszelf met zelfverwijt als we er niet aan voldoen, vaak zelfs als we alleen maar de impuls voelen om er niet aan te voldoen. Bovendien gebruiken we de normen vaak om kritiek te hebben op anderen. De samenvatting die Jezus er aan gaf is een hele diepe wijsheid: handel ik uit liefde? Uit liefde voor God, voor mijn medemens, voor mijzelf.
2. Empathie: Ons ego wil ons doen onderscheiden van anderen. Het kan behulpzaam zijn om ons af en toe werkelijk te verplaatsen in de situatie van een ander. Hoe zou ik me voelen als ik die ander was? Stel dat het míjn vader is die overleden is, of: hoe zou ik me voelen als ik die zwerver was.
3. Oordelen loslaten: Elke keer als je een oordeel velt over een ander, dit zien als projectie: wat zegt het over mijzelf, waarom hindert het mij? Wanneer heb ik hetzelfde gedaan als wat ik nu bij die ander veroordeel?
'Als je denkt dat alles wat gebeurt de fout is van iemand anders, zul je veel lijden. Wanneer je je echter realiseert dat alles zijn oorsprong vindt in jezelf, zul je zowel vrede als vreugde leren kennen'.
Vrij naar: H.H. De Dalai Lama
4. Nederigheid: De minste willen zijn in een situatie, toegeven, ruimte geven aan een ander komt vaak die situatie ten goede.
Maar nog belangrijker is dat het ego even niet de kans krijgt om zichzelf bot te vieren. Laat een ander voorgaan: in het verkeer, in de rij bij de kassa, in een gesprek.
Ik reed door de stad terwijl ik ontzettend kwaad was. Alles ging mis die ochtend. Mijn boosheid was te merken aan de manier waarop ik reed. Ik wilde wel overal dwars doorheen rijden. Toen kwam ik tegelijk met iemand anders bij een kruising, en ik wilde hard doorrijden, voorrang of niet, toen er iets wonderbaarlijks gebeurde. De andere chauffeur glimlachte vriendelijk naar mij en gebaarde mij door te rijden. Drie straten verder trof het mij als de bekende bliksem. Die man leefde in een heel andere wereld dan ik. Ik was geschokt door de ontdekking van de fantastische waarheid dat ik ook op een heel andere manier in het leven zou kunnen staan.
De wijze verzamelt niet. Hoe meer hij voor anderen doet, des te meer bezit hij zelf. Hoe meer hij aan anderen uitdeelt, des te meer heeft hij zelf.
Uit de Tao Teh Tsing
Een vorm van nederigheid is ook dankbaarheid:
Oefening: dankbaarheid
Sta in verloren ogenblikken, wachtend bij de kassa of voor een stoplicht, stil bij de dingen waarvoor je dankbaar kunt zijn. Maak voortdurend de zin af: ik ben dankbaar voor…of als je gelovig bent: Heer, ik dank U voor….
Dankbaarheid lijkt een eigenschap die je toevallig wel of niet hebt, niet iets wat je kunt beoefenen. Maar juist het oefenen van dankbaarheid kan een diepe invloed hebben op je leven van alledag en zo je totale leven verrijken.
Uit: Jamie S. Walters: Options for wisdom
5. Exoterische invloeden. Externe zaken die een spiritueel gevoel kunnen oproepen. Vroeger was dat veelal kerkbezoek. Maar ook muziek, en kunst in het algemeen kan een intens besef van ‘iets groters, hogers’ oproepen.
6. Esoterisch contact. Naar binnen gericht zijn. Vroeger was dat vaak bidden. Het komt terug in 'praten met God' (bijv.: Walsch: Een bijzonder gesprek met God) en in bepaalde visualisatieoefeningen.
7. Meditatie. Hieronder verstaan we alle oefeningen die er voor zorgen dat je niet meer 'in' je gedachten zit, maar er naar kunt kijken, uiteindelijk kunnen alle gedachten tot stilstand komen. Bijv. door concentratie op een voorwerp, in de fysieke werkelijkheid of in je fantasie. Het voortdurend herhalen van dezelfde klank (mantra), bidden van rozenkrans, het concentreren op je ademhaling. Door het gekakel in je hoofd stil te zetten, komt er ruimte voor gevoelens, gedachten en ervaringen die normaal niet tot ons bewustzijn doordingen.
Oefening: meditatie
Een oefening kan zijn om eerst het lichaam zo goed mogelijk te ontspannen door van kruin tot voetzolen alle lichaamsdelen afzonderlijk zich te laten ontspannen, door ze even te benoemen: mijn voorhoofd ontspant zich, mijn ogen ontspannen zich etc. en vervolgens terug te tellen van 100 tot 1. (terugtellen vraagt iets meer concentratie dan gewoon tellen). De gedachten die bovenkomen accepteren dat ze komen, ze benoemen en terugkeren naar het tellen.
Soms zijn er dingen die je inhoudelijk zo zeer bezig houden, dat meditatie moeilijk wordt. Het kan helpen om die dan bewust los te laten:
Oefening: loslaten
Schep om deze oefening te doen je eigen ruimte om je heen.
Dit kun je doen door voor je, achter je, links en rechts van je, en boven en onder je een roos te visualiseren (in je fantasie voor je te zien), die met elkaar jouw eigen ruimte afbakenen, een ruimte die helemaal van jou is, waarin jij de baas bent.
Als je merkt dat er mensen of onderwerpen door jouw ruimte spoken, vraag ze dan om buiten jouw ruimte te gaan staan. Zet nu in gedachten de persoon of de situatie waar je zo sterk aan moet denken achter de roos die voor je staat.
Voor de situatie kun je ook een symbool gebruiken of een korte omschrijving in woorden; zie dan in het laatste geval de tekst letterlijk voor je staan.
Fantaseer een open kartonnen doos naast je, binnen je eigen ruimte, en laat alle energie die dat onderwerp op jouw heeft gericht uit je lichaam en in die doos vloeien. Plak de doos dicht en stuur hem via de roos die voor je staat retour afzender, stuur de doos dus naar het onderwerp toe.
Zie vervolgens schuin boven/voor je een zon staan, jouw eigen zon. In die zon zit een sterke magneet, die alle energie die jij in het onderwerp hebt gestopt eruit haalt. De zon brandt deze energie schoon tot nieuwe, vitale energie en zendt die nieuwe energie via zijn straling terug naar jouw lichaam.
Zie ook: Centrum voor leven en intuïtie
8. Paranormale ervaringen. Kennis over paranormale verschijnselen en zeker eigen ervaringen op dit gebied brengen ons in contact met iets dat uitstijgt bovens onze fysieke werkelijkheid. We kunnen telepatisch met anderen in contact komen, en met onze gedachten fysieke gebeurtenissen beinvloeden, wat een wetenschappelijke onderbouwing geeft voor de effectiviteit van gebed. Contact met overledenen, bijna-dood-ervaringen en aanwijzingen voor reincarnatie kunnen het bestaan van een hiernamaals bevestigen.
9. Eenvoudig leven. Hoe meer we gericht zijn op ons innerlijk hoe minder waarde we gaan hechten aan uiterlijke dingen als luxe en geld.
Een mysticus, levend in een hutje in het bos bezat slechts twee dingen, een deken en een etensnap. Op een nacht komt er een dief en neemt de deken mee. Toen de mysticus dat bemerkte liep hij de dief achterna en zei: mag ik u mijn nap geven, die heeft U kennelijk over het hoofd gezien.
Bhagwan waarschuwt voor het dwangmatig proberen om dat te bereiken: als je jezelf forceert om in armoede te leven als je daar mentaal niet aan toe bent, blijven je gedachten toch op bezit/afstand doen van bezit gericht.
Maar eenvoud is meer dan armoede: Een koning hoort op een gegeven moment over een beroemde sufi-meester. Hij vraagt een gesprek met deze meester aan. De sufi meester bericht terug: het is goed, op voorwaarde dat U alléén komt. Op de afgesproken tijd meldt de koning zich bij de sufi wijze, na de laatste kilometers alleen te voet te hebben afgelegd. De sufi begroet hem en zegt: ik had U toch gevraagd om alleen te komen? Ik ben alleen, antwoord de koning. Oh, nee, zegt de Sufi: ik zie Uw vrouw, Uw kinderen, Uw ministers en een heleboel problemen om U heen.
Zalig zijn de reinen van hart want zij zullen God zien. (matt: 5:8)
10. Belangeloosheid. Het boeddhisme noemt het loslaten. Het zijn onze verlangens en strevingen die ons doen lijden. Als je zonder behoeftes in het hier en nu kunt zijn, reageer je als vanzelf adequaat op wat zich op dat moment aandient. Lao Tse noemt dat: doen maar niet doen. Misschien ook: niet mijn wil geschiede, maar Uw wil geschiede.
Het boeddhisme spreekt ook over 'tonglen': Geef alle voordeel en winst aan anderen, neem alle verlies en nederlaag op jezelf.
Oefening:-liefde-zenden
Vul je zelf op met liefde. Zet al je cellen in het licht, of stempel hartjes op al je lichaamsdelen. Neem bij inademing alle ellende van de wereld in je op en zend bij uitademing liefde naar de mensen van wie je houdt, naar anderen die je kent, en ten slotte naar de gehele aarde.
Stuart Wilde omschrijft het zo: 'Probeer dit eens: zend liefde naar mensen die je op straat tegenkomt. Soms zie je ze dan om zich heen kijken op zoek naar waar die energie vandaan komt, vaak zie je een glimlach op hun gezicht komen'.
Stuart Wilde: Communicating silently
Calvijn:
Want het is een oude en ware opvatting, dat er een wereld van zonden in de mensenziel verborgen ligt. Noch bestaat er andere genezing voor u dan in de ontkenning van uzelve, in het afleggen van alle egoïstische overwegingen, om uw gehele aandacht te wijden aan wat God van u verlangt, en dat alleen moet worden nagestreefd om deze éne rede: dat het Hem behaagt.
Calvijn, Boek lll, hfdst. 7
Samenvatting:
De weg van de mystiek lijkt er vooral een van ja zeggen tegen de mogelijkheid dat het 'koninkrijk der hemelen' ook in jezelf zit of zoals Neale Walsch dat zegt: jezelf God bent, en loslaten: loslaten van ons eigenbelang, ons ego (door het beoefenen van nederigheid, dienstbaarheid, dankbaarheid en liefdevolle benadering van anderen). Loslaten van het lawaai van de wereld en het gekakel in ons eigen hoofd waardoor we misschien de stem van onze eigen intuïtie, zo je wilt, de stem van God kunnen gaan horen.
©: Bert Hendriks. 2001