november 2026
Sinds 2011 geef ik deze gastles over oorlogservaringen van mijn Nederlandse vrienden uit het voormalige Nederlandse Indië, en sinds 2015 ook die van mijn vader in Japan. Beide maakten dezelfde oorlog mee, de Tweede Wereldoorlog in Azië, van de andere kanten. Al ruim 60 keer in Nederland en Japan. (zie de onderstaande lijst) Sinds november 2017 ben ik een van de gecertificeerde gastsprekers van Landelijk Steunpunt Gastsprekers WO II-Heden.
Mijn gastles gaat niet alleen hun ervaringen tijdens de oorlog toen zij vrede hadden verloren, maar ook hun leven na de oorlog; of ze innerlijke vrede ooit terug vonden. Was dat gelukt bij de moeder van mijn vriend die in een Japans kamp overleed in de leeftijd van 38 en die vier kinderen van haar in die concentratiekamp achterliet? Was dat gelukt bij mijn vriend die ene van de kinderen was toen hij 9 was? En bij mijn vader wiens klasgenoot een kamikazepiloot werd, en bij mezelf?
Ik vertel hetzelfde verhaal in het Nederlands, het Engels en het Japans zodat mensen in meerdere landen kan begrijpen over wat normale mensen in de oorlog en daarna meemaakten, niet alleen een kant maar ook de andere kant.
Als u een interesse of een vraag over mijn gastles heeft, kunt u me e-mailen.
Mijn presentatie door PowerPoint met vele beelden video's duurt 30 minuten en bestaat uit volgende vier onderdelen;
1, Een goede Nederlandse vriend van mij woonde in de voormalige Nederlandse Indië (huidig Indonesië) samen met zijn ouders, broers en een zus zoals deze foto. Toen brak de Tweede Wereldoorlog in Azië uit. Nadat Japanse leger daar bezet, waren ze allemaal in beruchte interneringskamp gestuurd en gezeten. Zijn moeder overleefde daar niet. 50 jaar na de oorlog begon hij trauma lijden. Maar op een dag besloot hij naar Japan te reizen en jaren laten vond hij vrede terug. Hoe was zo'n mirakel mogelijk?
2, In 1938 zat mijn vader op de middelbare school voor een vergelijking van oorlogsschepen van Japan, de VS en Groot-Brittannië, en de kaart van Oost-Azië waarvan Japan in 1942 het grootste deel bezette. Een van zijn klasgenoten werd kamikazepiloot. Hij was een van de duizenden Japanse jongemannen die stierven voor hun vaderland in deze beruchte zelfmoordaanval.
Wat dacht hij toen hij hoorde dat de oorlog voorbij was? Hoe beïnvloedde de oorlog zijn leven na de oorlog?
3, Ik ben geboren 14 jaar na de oorlog en opgegroeid in Tokio. Als architect werkte ik eerst 4 jaar daar, en sinds 1988 in Nederland, op o.a. Kunsthal Rotterdam en Nederlandse ambassade in Jordanië.
Sinds 2001 heb ik bijzondere vriendschap ontwikkelt met Nederlanders die Japanse bezetting van het voormalige Nederlandse Indië overleefden. Dus waren mijn voorouders hun oude vijanden. Hoe konden wij de pijnlijke geschiedenis tegen elkaar overgekomen? Hoe begon ik deze gastles over hun oorlogservaringen?
4, Wat is belangrijk voor innerlijke vrede? Empathie voor ALLE lijden, denken we. Niet alleen voor het lijden van een kant maar ook dat van de vijand. Ik leg uit met voorbeelden in mijn eigen ervaringen.
Mijn opiniestuk over deze geschiedenis verscheen op Trouw op 15 aug. 2029, de dag van de Indische herdenking.
‘Wat zouden familieleden die we verloren zijn ons toewensen?’ Japanner Fumi Hoshino, gastspreker bij Landelijk Steunpunt Gastsprekers WO II-Heden, en zijn vrienden uit voormalig Nederlands-Indië hopen dat ook anderen innerlijke vrede vinden, net als zij.
Fumi Hoshino 15 augustus 2019, 11:20
De geschiedenis rond 15 augustus, 74 jaar geleden, is complex. Het geldt in Nederland en Japan als het einde van de Tweede Wereldoorlog in Azië. Op 17 augustus vieren Indonesiërs het begin van de onafhankelijkheid. Die dag begon het gevecht voor hun vrijheid na eeuwenlang een kolonie te zijn geweest en jarenlange bezetting door de Japanners. Tegelijk probeerde de Nederlandse regering met geweld de kolonie terug te krijgen.
Daarmee werd de beproeving van de Nederlands-Indische bevolking tijdens de Japanse bezetting verlengd met een nieuwe oorlog en massale migratie naar Nederland. ‘Repatriëring’ werd het genoemd, maar het leek eerder op een vlucht. De meeste ‘gerepatrieerden’ konden juist niet in hun land blijven en werden in Nederland niet welkom geheten.
Op 15 augustus werd het enorme Japanse gebied teruggebracht tot de oorspronkelijke vier eilanden. Miljoenen Japanners keerden terug naar hun vaderland, dat voor het eerst in de geschiedenis met verwoesting en bezetting te maken had gekregen. Die datum was eerder een keerpunt dan het begin of het einde ergens van. Elk land koos ervoor bepaalde delen van de geschiedenis te vergeten.
Kernvraag
Vandaag komen in alle drie de landen mensen bij elkaar om familieleden en vrienden te gedenken die betrokken waren bij deze geschiedenis waarin er voor niemand meer vrede was. De kernvraag aan iedereen die herdenkt is dan ook of zij vrede hebben gevonden, 74 jaar na dato. En als dat niet zo is, hoe dat komt en wat zij eraan gaan doen.
Sommigen zullen zeggen dat zij vrede hebben gevonden. Ze zijn niet meer betrokken bij een oorlog. Anderen niet, omdat dierbaren nog steeds last hebben van wat toen is gebeurd en er niet over kunnen praten. Ze zijn misschien nooit gecompenseerd voor het leed, of het is niet erkend, of hun geschiedenis wordt niet op scholen verteld, zoals met de Holocaust gebeurt. Weer anderen zullen zwijgen, misschien een teken van pijn en frustratie. Onze familieleden die we verloren zijn, zouden ze gelukkig zijn als ze ons zo zagen worstelen?
Er is een andere mogelijkheid: innerlijke vrede vinden. Sommige van mijn vrienden zijn daarin geslaagd. Dankzij hen zie ik in hoe vrede wordt bedreigd en hoe die bedreigingen te weerstaan.
Wieteke van Dort
Een hindernis is wanneer je iedereen als vijand ziet, of dat nu de Japanners zijn, de Indonesiërs, regeringen of misschien je landgenoten. Het kan helpen om respectvol en met empathie met hen te praten als medemensen. Ik voelde zelf medeleven met soldaten die anderen hebben gedood. Het gedicht ‘Voor Indië- veteranen en hun vrouwen’ van Wieteke van Dort heeft mij daarbij geholpen. Ook kritische zelfreflectie helpt, bijvoorbeeld door jezelf de vraag te stellen wat jij gedaan zou hebben in die situatie.
Ook moeten we voorzichtig zijn met trots op onze eigen gemeenschap of met vooral oog hebben voor het belang van de eigen gemeenschap. Deze houding belet ons om misstanden in onze eigen gemeenschap te zien. Ook is het beter te vragen wat het probleem is en hoe we dat samen kunnen oplossen, in plaats van uit te gaan van de vraag wíe het probleem is.
Tenslotte is het goed om ons bewust te zijn van het gevaar van escalatie. Voor het nog erger wordt, moeten we tot elke prijs de- escaleren, de spanning verminderen. Als het ons niet lukt ook maar een van deze punten te realiseren, kan de vrede buiten bereik blijven.
Japanse geschiedenis
Achttien jaar geleden luisterde ik naar de persoonlijke getuigenissen van Nederlanders die in Nederlands-Indië de Japanse bezetting hadden doorstaan. Als een Japanner met weinig kennis over deze oorlog was ik geschokt, beschaamd en geroerd.
Hoe langer ik luisterde in het besef hoe anders over deze zelfde geschiedenis in Japan gesproken, werd hoe kwader ik werd op mijn wrede voorvaders, landgenoten van nu en hun leiders, die doen alsof er niets was gebeurd. Ik had geen vrede in mijzelf.
Mijn vader had mij verteld dat hij om gezondheidsredenen was afgekeurd voor militaire dienst. Na zijn begrafenis las ik in zijn papieren dat een van zijn klasgenoten kamikazepiloot was geworden. Mijn vader, las ik, had zich geschaamd dat hij zelf niet had gevochten. Zijn eerste reactie na de afkondiging van het einde van de oorlog was dat hij tekort was geschoten omdat hij niet was gesneuveld. Geschokt realiseerde ik me dat hij op zijn manier ook betrokken was geweest bij de oorlog.
Was ik echt zo anders dan hij? Ik had als soldaat naar een plek ergens in Azië kunnen worden gestuurd en zou bevelen hebben opgevolgd, hoe onmenselijk ook, zoals een zelfmoordactie of een executie. Aan het front waren de ‘troostmeisjes’ uit Korea de enige jonge vrouwen die ook Japans spraken. Hoe had ik, als gezonde jongeman, uit de militaire bordelen kunnen blijven?
Toen ik dit eenmaal besefte, leek het me niet meer zo belangrijk om boos te blijven. Ik bleef wel kritisch, maar nam initiatieven die wat constructiever zijn, zoals lezingen geven over de oorlogservaringen van mijn Nederlandse vrienden en mijn vader, en essays publiceren in drie talen. Op een dag vond ik vrede in mijzelf.
Ik heb niet van anderen gewonnen of verloren, maar ik ben vrij van hen. Met mijn vrienden uit het voormalige Nederlands-Indië hoop en bid ik dat meer mensen innerlijke vrede zullen vinden, in het besef dat onze ouders en grootouders, die kolonialisme en oorlog hebben meegemaakt, ons die vrede zouden toewensen.
komende gastlessen op de agenda
Nog niet bekend.
gastlessen tot nu toe
WAF 67+68 12 november 2026 Waddinxveen, VWO + HAVO
WAF 66 12 oktober 2026 Leidsche Rijn, HAVO/VWO
WAF 65 15 augustus 2026 Zeist, voor een nieuwe vriendin
WAF 64 23 maart 2026 Alkmaar, MBO
Na deze gastles, heb ik deze brief van één van de leringen ontvangen. Mijn vaders verlegen grimlach kan ik me voorstellen als hij deze zou lezen.
WAF 62 4 november 2025 Amstelveen, voor een collega gastspreker
WAF 61 20 april 2025 Valkenburg, voor een nieuwe vriendin
WAF 60 18 april 2025 Utrecht, Voortgezetonderwijs
Voor de les had ik gehoord van de lerares dat het multiculturele klas was. Inderdaad zag ik snel enkele meisjes met hijab. Een ervan stelde een vraag en gaf me een compliment. Na hun vragen heb ik ze gevraag of er iemand was die of wiens familie een oorlog meemaakt hadden. En die meisje stak haar hand op. Ik vroeg haar waar ze uit kwam. Irakese Syrian. Ze kwam hier toen ze 13 war. Dus had ze een oorlog meemaakt. Daarna heb ik gevraagd de klas of we samen een foto konden maken zoals altijd. Ze gingen akkoord. Ik bracht de gezichtsfoto van Adrie mee maar die meisje wilde die foto houden bij de fotoshoot. Natuurlijk liet ik haar dat doen. Adrie, mijn tante in Nederland, raakte deze meisje zelfs na haar dood 14 jaar geleden.
WAF 59 8 april 2025 den Haag, de 101e Sessie van het Europees Jeugdparlement
WAF 58 26 maart 2025 Bussum, HAVO
WAF 57 27 mei 2024 den Haag, HAVO/VWO 3
WAF 56 20 maart 2023 Leidsche Rijn, VWO5
WAF 55 21 september 2022 Harderwijk, VWO6
WAF 54 08 juli 2022 Purmerend, MBO
WAF 53 05 november 2021 Amersfoort voor de stuurgroepleden van de Stichting Gastdocenten WO II Zuid-Oost Azië
WAF 52 03 oktober 2021 bij mijn thuis voor een vriend
WAF 51 16 november 2020 voor een vriend in Amsterdam wiens familie de interneringskampen in voormalig Nederlands-Indië meemaakte.
WAF 50 14 juli 2020 voor een vriend
WAF 49 06 juni 2019 SG Spieringshoek Schiedam gymnasium
WAF 48 22 oktober 2018 Tilburg, PABO
WAF 47 10 juni 2018 Amsterdam voor een vriendin en collega-gastspreker wie de interneringskampen in voormalig Nederlands-Indië meemaakte en die haar vader in de oorlog tegen Japan verloor.
WAF 46 18 mei 2018 Wassenaar voor oude vrienden uit Indië
WAF 45 26 april 2018 Yokohama Meiji-gakuin university: voor American studenten uit Californië.
WAF 44 24 april 2018 Kyoto Ritsumeikan university: Peace study klas met 150 1ste-jaar studenten.
WAF 43 23 april 2018 Tokio mijn universiteit van architectuur
WAF 42 15 april 2018 Tokio Studiegroep over vrede / 平和問題学習会
foto: Shizuko Takaoka-Tabuchi
WAF 41 15 maart 2018 Bergschenhoek, VWO
WAF 40 17 jan. 2018 Oosterhout, HAVO
WAF 39 21 december 2017 Dordrecht, VMBO
WAF 38 19 oktober 2017 Amsterdam een nieuwe compacte presentatie van 32 min. tijdens een workshop door het Landelijk Steunpunt Gastsprekers WO II-Heden van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork
WAF 36 + 37 16 december 2016 Amsterdam Basisschool (niveau 8)
WAF 35 13 november. 2016 Amstelveen Voor een groep Japanners die in Nederland wonen
WAF 34 09 augustus 2016 den Haag Voor een vriendin wiens moeder uit het Nederlandse Indië kwam
WAF 33 15 december 2015 Amsterdam Basisschool in Amsterdams (niveau 8)
WAF 32 09 december 2015 Amsterdam Voor een vriendin wiens ouders uit het Nederlandse Indië kwamen
WAF 31 09 december 2015 Amsterdam basisschool niveau 8
WAF 30 19 september 2015 Ruinen, Drenthe Voor oude vrienden
WAF 29 06 september 2015 Amsterdam Voor mijn Japanse vrienden
WAF 28 26 juni 2015 den Haag Voor vriendinen wiens ouders uit het Nederlandse Indië kwamen
WAF 27 27 december 2014 Rotterdam Voor oude vrienden uit België
WAF 26 05 oktober 2013 Amsterdam De eerste lezing voor publiek gecombineerd met een concert van Utako Arakawa and Ayumi Matsuda, die de hosten van WAF 22 en 23 waren.
WAF 25 17 september, 2013 Amsterdam Voor gasten/architecten uit Fukushima
WAF 24 03 september, 2013 den Haag Voor vrienden in de vrede palais
WAF 23 27 juli, 2013 Amsterdam Voor Japanse vrienden
WAF 22 19 mei, 2013 Haarlem Voor Japanse vrienden
WAF 21 17 april, 2013 Rotterdam
WAF 20 04 mei, 2012 Tokio Voor nieuwe Koreaanse vrienden
WAF 19 01 mei, 2012 Tokio Voor vrienden
WAF 18 28 april, 2012 Tokio georganissed door Earth Peace Education Campagne
WAF 17 26 april, 2012 Yokohama Meiji-gakuin university: Peace study klas met studenten uit tien landen
WAF 16 24 april, 2012 Tokio bij het Nederlandse ambassade
WAF 15 22 april, 2012 Kamaishi voor een leraar die in 2005(?) de legendarische musical op zijn school initieerde, gebaseerd op het dagboek geschreven door een Nederlandse krijgsgevangene in het krijgsgevangenkamp bij Kamaishi.
WAF14 19 april, 2012 Kamaishi voor maatschappelijk werkers om bejaarde evacués te ondersteunen die in de tijdelijke huisvesting wonen, nadat zij hun huis verloren bij de tsunami in 2011
WAF 13 17 april, 2012 Sendai voor mijn tante (93)
WAF 12 16 april, 2012 Kyoto Ritsumeikan university: bij Peace study klas met studenten out 16 landen
WAF 11 15 april, 2012 Kyoto voor vrienden bij Ritsumeikan univ.
WAF 10 12 april, 2012 Mizumaki voor oude vrienden van Wim
WAF 09 12 april, 2012 Mizumaki voor de mensen die het Kruismonument daar onderhouden, waarop alle namen van Nederlandse krijgsgevangenen die tijdens de oorlog in Japanse kampen zijn omgekomen, en hun vrienden in Mizumaki
WAF 08 12 april, 2012 Mizumaki voor leerlingen in 4e klas van de basisschool waar een groep Nederlanders, voornamelijk oude krijgsgevangenen en geïnterneerden van Japanse kampen in voormalig Nederlands-Indië en hun families, elk jaar op bezoek komen (de foto) en die vlakbij het monument staat waar alle namen van Nederlandse krijgsgevangenen die in alle Japanse kampen zijn omgekomen, zijn gegraveerd. Ik legde de kinderen van 8-9 jaar uit wat deze oude Nederlandse bezoekers lang geleden voor kinderen waren, en stelde hen enkele vragen voor om aan hun volgende bezoekers te stellen, wat aten ze, wat was moeilijk, wat ze misten, enz.
WAF 07 12 april, 2012 Mizumaki in het kantoor van het schoolhoofd in de Mizumaki Zuid middelbare school.
WAF 06 11 april, 2012 in Shinkansen tussen Osaka en Hiroshima voor een Chinese reiziger die in Australië woont, en wiens moeder zich de Japanse invasie in Singapore herinnert toen zij daar woonde.
WAF 05 02 april, 2012 Delft voor goede vrienden
WAF 04 20+25 maart, 2012 Soest+Dordrecht voor goede vrienden
WAF 03 31 oktober, 2011 Amsterdam voor vrienden
WAF 02 23 september, 2011 Amsterdam voor vrienden
WAF 01 16 april, 2011 Utrecht voor vrienden