ศึกษาเนื้อหาโดยสรุปจากสไลด์ประกอบการบรรยายจากไฟล์แนบและศึกษาตัวอย่างวีดิทัศน์ประกอบ  เพื่อความเข้าใจมากขึ้น และวีดิทัศน์ที่เลิอกมาไว้ในเว็บไซท์นี้จะมีมากกว่าการเรียนการสอนในชั้นเรียนนะคะ เนื่องจากนักเรียนจะมีเวลาศึกษาได้มากตามความต้องการ ไม่จำกัดในเรื่องระยะเวลา

เนื้อหาหน่วยการเรียนรู้ที่ 1  เกี่ยวข้องกับวงดนตรีไทยและวงดนตรีสากลประเภทต่างๆ  เมื่อเรียนจบแล้ว  ควรจะจำแนกลักษณะเด่นของวงดนตรีแต่ละประเภท เครื่องดนตรีหลัก โอกาสที่ใช้ในการบรรเลง  และประเภทของบทเพลงที่นำมาใช้  ลองศึกษาตัวอย่างดูนะคะ  

วงดนตรีไทยจำแนกเป็น วงปี่พาทย์ วงเครื่องสาย และวงมโหรี และมีรายละเอียดการประสมวงและการใช้ในโอกาสที่แตกต่างกัน

วงปี่พาทย์ชาตรี  หรือวงปี่พาทย์เครื่องห้าอย่างเบา  

ใช้ในการแสดงละครชาตรี  โนรา หนังตะลุง

เครื่องดนตรี ประกอบด้วย  ปี่นอก  โทนชาตรี กลองชาตรี  ฆ้องคู่ ฉิ่ง

 วงปี่พาทย์ไม้แข็ง ใช้ในงานพระราชพิธี  งานพิธีสงฆ์  งานบวช  และประกอบการแสดง  เครื่องดนตรีหลัก ปี่  ฆ้องวง  ระนาด ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง

วงปี่พาทย์มอญ ใช้บรรเลงในงานอวมงคล (งานศพ)  เครื่องดนตรีประกอบด้วย  ฆ้องวงมอญ  ปี่มอญ  ตะโพนมอญ  เปิงมางคอก ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ระนาดเอกเหล็ก ระนาดทุ้มเหล็ก 

วงปี่พาทย์นางหงส์  ใช้บรรเลงในงานอวมงคล (งานศพ) เครื่องดนตรีประกอบด้วย ระนาดเอก       ระนาดทุ้ม ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก  ปี่ชวา  กลองมลายู ฉิ่ง ฉาบ โหม่ง 

วงปี่พาทย์ไม้นวม นิยมใช้บรรเลงขับกล่อม  ประกอบการแสดงละคร ลักษณะที่สำคัญใช้ไม้นวม สำหรับเครื่องดนตรีประเภทตี ไม่ใช้เครื่องดนตรีเสียงดัง เสียงแหลม คือ ปี่ และเพิ่ม ขลุ่ยเพียงออ  ซออู้  ร่วมบรรเลง  เครื่องดนตรีประกอบด้วย ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก ขลุ่ยเพียงออ ซออู้ ตะโพน กลองทัด ฉิ่ง ฉาบ โหม่ง  

วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์   ใช้ประกอบการแสดงละครดึกดำบรรพ์  และ บรรเลงขับกล่อม ใช้ไม้นวม สำหรับเครื่องดนตรีประเภทตี  ไม่ใช้เครื่องดนตรีเสียงดัง เสียงแหลม คือ ปี่  ฆ้องวงเล็ก  ระนาดเอกเหล็กเพิ่ม ขลุ่ยเพียงออ  ซออู้  ขลุ่ยอู้  ฆ้องหุ่ย  ร่วมบรรเลง ใช้กลองตะโพน แทนกลองทัด

เครื่องดนตรีประกอบด้วย ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ฆ้องวงใหญ่ ระนาดทุ้มเหล็ก ขลุ่ยเพียงออ ขลุ่ยอู้  ซออู้ ฆ้องหุ่ย กลองตะโพน ตะโพน ฉิ่ง ฉาบ กรับ

วงเครื่องสายเครื่องเดี่ยว  ใช้บรรเลงขับกล่อมในงานมงคล ประกอบด้วย ซอด้วง ซออู้ จะเข้                 ขลุ่ยเพียงออ โทนรำมะนา และฉิ่ง  

วงเครื่องสายปี่ชวา  เครื่องดนตรีประกอบด้วย  ซอด้วง ซออู้  จะเข้  ขลุ่ยหลิบ ปี่ชวา  กลองแขก  

(ใช้แทนขลุ่ยเพียงออ และ โทน รำมะนา)

วงเครื่องสายผสม  รูปแบบของวงเครื่องสายผสม เป็นการประสมวงเครื่องสายร่วมกับเครื่องดนตรีอื่น และเรียกชื่อตามเครื่องดนตรีนั้นๆ  เช่น เครื่องสายผสมขิม เครื่องสายผสมเปียโน  

เครื่องดนตรีประกอบด้วย ซอด้วง ซออู้ จะเข้ ขลุ่ยเพียงออ ขลุ่ยหลิบ โทน รำมะนา ฉิ่ง และเครื่องดนตรี ที่นำมาประสมวง เช่น ออร์แกน เปียโน ไวโอลิน ขิม ระนาด เป็นต้น

วงเครื่องสายผสมออร์แกน

     วงเครื่องสายผสมเปียโน

วงมโหรีเครื่องเดี่ยว ใช้บรรเลงขับกล่อมในงานมงคล  เครื่องดนตรีประกอบด้วย ซอสามสาย ซอด้วง ซออู้  จะเข้ ขลุ่ยเพียงออ ระนาดเอก ฆ้องวงใหญ่  โทน รำมะนา และฉิ่ง  

     วงมโหรีเครื่องใหญ่  ประกอบด้วย ซอสามสาย ซอสามสายหลิบ  ซอด้วง ซออู้  จะเข้ ขลุ่ยเพียงออ ขลุ่ยหลิบ ระนาดเอก ระนาดทุ้ม  ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก  ระนาดเอกเหล็ก  ระนาดทุ้มเหล็ก โทน รำมะนา ฉิ่ง  ฉาบ กรับ โหม่ง

เพลงประกอบพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ

        พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญเป็นประเพณีสำคัญอย่างหนึ่งในสังคมเกษตรกรรมไทยซึ่งถือเป็นมงคลฤกษ์ต่อการเริ่มฤดูกาลเพาะปลูกข้าวเพื่อพยากรณ์ผลการเก็บเกี่ยวและเพื่อเป็นการบำรุงขวัญแก่เกษตรกร ความเชื่ออันศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาพราหมณ์และพุทธนี้ได้รับการปลูกฝังมาช้านานในสยามประเทศ ดังนั้นเพลงปี่พาทย์ประกอบพระราชพิธี จึงมีบทบาทสำคัญในพิธีกรรม รายชื่อเพลงถูกเรียบเรียงไว้อย่างดีเพื่ออธิบายลำดับขั้นตอนของพิธีและเพื่อเสริมความสำคัญของการประกอบพิธีกรรม พิธีไถประจำปีมักจะเกิดขึ้นทุกปีในช่วงต้นเดือนพฤษภาคม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์จะเสด็จพระราชดำเนินยังพิธี พระภิกษุสงฆ์จะถูกนิมนต์ให้สวดมนต์และพระยาแรกนาที่ได้รับการแต่งตั้งจะเป็นผู้นำการไถแรกนาประกอบพิธี

        แต่เดิมมีเพลงประกอบพระราชพิธี 3 เพลงคือ

1) ”เพลงช้า” เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินมายังมณฑลพิธี

2)“ สาธุการ” เพื่อเป็นการบูชาพระรัตนตรัย

3) “ กราวรำ” เป็นการปิดท้ายเป็นอันเสร็จพิธี

        โดยขณะที่พระยาแรกนาทำการไถแรกนาในมงคลพิธีนั้นไม่มีการบรรเลงดนตรีประกอบแต่อย่างใด ครั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช รัชกาลที่ 9 ทรงมีพระราชกระแสรับสั่งแก่พระราชครูวามเทพมุนีให้แจ้งครูมนตรี ตราโมทให้เรียบเรียงเพลงหน้าพาทย์ประกอบพระราชพิธีขณะพระยาแรกนาทำการแรกนาในมงคลพิธีเพื่อไม่ให้เกิดบรรยากาศพิธีที่เงียบและกินเวลานาน ครูมนตรีจึงได้บรรจุเพลงสำหรับประกอบขณะทำการแรกนาไว้ดังนี้

1) พระยาแรกนาอธิษฐานเลือกผ้านุ่ง ให้บรรเลงเพลงสาธุการ

2) เมื่อเริ่มประกอบพิธีไถรี 3 รอบแรกให้บรรเลงเพลงเชิดฉาน

3) เมื่อเริ่มประกอบพิธีไถดะอีก 3 รอบให้บรรเลงโคมเวียน

4) เมื่อเริ่มประกอบพิธีไถกลบครั้งสุดท้าย 3 รอบ ให้บรรเลงเพลงปลูกต้นไม้ จนเสร็จพิธี

เรื่อง ดนตรีในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญและพิธีพระราชทานเพลิงศพ

ผู้จัดทำ                นางสาวอัจฉริยา  เหมราและคณะ

ครูที่ปรึกษา          ครูอภิญญ์   ภาณุศานต์

สถานศึกษา          โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ  เบญจมราชาลัย

ปีการศึกษา           2559

บทคัดย่อ

        ในประเทศไทยนั้นประชาชนคนไทยถือว่าพระมหากษัตริย์เป็นศูนย์รวมแห่งจิตใจของประชาชนและเป็นพ่อหลวงของชนชาวไทย  ดังนั้น  ประชาชนชาวไทยจึงสมควรที่จะศึกษาเกี่ยวกับพระราชพิธีของพระมหากษัตริย์  ซึ่งในแต่ละพิธีนั้นมักจะมีสิ่งหนึ่งเหมือนกันนั่นคือดนตรีประกอบพระราชพิธี ซึ่งในโครงงานฉบับนี้ทางคณะผู้จัดทำได้หยิบยกนำเอาพระราชพิธีที่ประชาชนทุกคนได้พบเห็นบ่อยๆ คือ พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และพิธีพระราชทานเพลิงศพ ซึ่งได้นำมาศึกษาในหัวข้อเรื่อง ดนตรีในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และพิธีพระราชทานเพลิงศพ เครื่องดนตรีที่ใช้ประกอบหรือบรรเลงในพิธีส่วนใหญ่นั้นจะมี  เครื่องประเภทตี เป่า เช่น ระนาดเอก ฆ้องวง ปี่ ฉิ่ง เป็นต้น วงดนตรีที่ใช้ประกอบหรือบรรเลงในพิธีส่วนใหญ่นั้นคือ วงปี่พาทย์ และ วงกลองชนะ  เป็นต้น ความเป็นมาของแต่ละพิธีนั้น  มีความเป็นมาที่ยาวนานและมีความหมายซึ่งได้สืบทอดกันมาตั้งแต่ในอดีต และต่างมีเหตุผลความเชื่อซึ่งเกี่ยวข้องสอดคล้องกับวัฒนธรรม ความเป็นอยู่ วิถีชีวิตของคนไทยในอดีตและสืบต่อกันมา ลำดับขั้นตอนของพิธี มีความสำคัญต่อพิธีมาก ซึ่งการจะดำเนินพิธีนั้นจะต้องเป็นไปตามลำดับขั้นตอนที่วางไว้อย่างถูกต้องเพื่อให้พิธีนั้นมีความศักดิสิทธ์และสมกับเป็นพระราชพิธีหรือพิธีของพระราชา  ศิลปะการตกแต่งพิธีก็ถือว่ามีความสำคัญเช่นกันซึ่งการตกแต่งพระราชพิธีนั้นมีความหมายในทุกส่วนและมีการตกแต่งยิบย่อยต่างกันไปในแต่ละพิธีทั้งวัสดุ ความหมาย ก็ต่างกันไปด้วย ซึ่งองค์ประกอบทั้งหมดนำมารวมเข้าด้วยกันอยู่ในพระราชพิธีต่างๆได้อย่างลงตัวและมีความหมายเป็นเอกลักษณ์ของแต่ละพิธี

ทบทวนความรู้จากเกมนี้กันนะคะ

จับคู่เครื่องดนตรีเหล่านี้ให้ตรงกับวงดนตรีไทยกันค่ะ

https://wordwall.net/resource/88989692