Władysław (1908–1994)

Pochodzenie i rodzina

Władysław Jurczak urodził się 26 stycznia 1908 roku w Brodowych Łąkach. Był synem Franciszka Jurczaka (1873–1926) i Marianny z Koziatków (ur. ok. 1877), którzy pobrali się w 1895 roku w parafii Myszyniec. Ojciec Władysława był związany z Brodowymi Łąkami, gdzie występował w dokumentach jako rolnik lub gospodarz. Zmarł tam 14 marca 1926 roku, niespełna tydzień przed ukończeniem 53 lat. Marianna przeżyła męża; wiadomo, że żyła jeszcze w chwili jego śmierci, jednak jej dalszych losów i daty zgonu nie udało się dotąd ustalić.

Władysław wychowywał się w bardzo licznej rodzinie. Franciszek i Marianna mieli dwanaścioro dzieci: Bolesława (1896–1976), Aleksandra (1898–1966), Antoninę (1901–1989), bliźnięta Stanisława (1903–1940) i Stanisławę (1903–1904), Konstantego (1905–1982), Władysława (1908–1994), Mariannę Stefanię (1910–1989), Józefa (1911–1998), Franciszka (1915–1983), Leokadię (1918–1919) i Władysławę (1920–1922). Troje z rodzeństwa – Stanisława, Leokadia i Władysława – zmarło we wczesnym dzieciństwie.

Akt urodzenia Władysława dostarcza również informacji o jego najbliższym otoczeniu rodzinnym. Narodziny zgłosił 34-letni ojciec Franciszek, a matka Marianna miała wówczas 30 lat. Chrzestnymi zostali Stanisław Koziatek z Zawad i jego żona Wiktoria. Częste występowanie Koziatków jako chrzestnych i świadków przy narodzinach dzieci Franciszka i Marianny wskazuje, że należeli oni do bliskiego kręgu rodzinnego Marianny, choć dokładnego stopnia pokrewieństwa nie udało się dotąd ustalić.

Młodość i służba wojskowa

Władysław miał zaledwie 18 lat, gdy 14 marca 1926 roku zmarł jego ojciec, Franciszek. Jego śmierć musiała istotnie wpłynąć na sytuację licznej rodziny Jurczaków. Władysław był jednym z dwanaściorga dzieci Franciszka i Marianny, a kilkoro młodszego rodzeństwa pozostawało jeszcze wówczas w domu. Prawdopodobnie sytuacja rodzinna i konieczność zarobkowania sprawiły, że jako młody mężczyzna podejmował pracę sezonową w Prusach Wschodnich, przekraczając nielegalnie pobliską granicę, tzw. „zieloną granicą”.

Według przekazu rodzinnego w drodze zatrzymywał się w Cuplu. Wybór tej miejscowości nie był zapewne przypadkowy i mógł mieć związek z rodziną jego matki, Marianny z Koziatków. Metryki potwierdzają bliskie związki Koziatków z Cuplem: w 1898 roku Bolesław Koziatek, 36-letni rolnik z Cupla, wystąpił jako świadek przy zgłoszeniu narodzin Aleksandra Jurczaka, starszego brata Władysława, a następnie wraz ze swoją żoną Rozalią został jego rodzicem chrzestnym. Bolesław należał więc niewątpliwie do bliskiego otoczenia Franciszka i Marianny Jurczaków, choć dokładnego stopnia jego pokrewieństwa z Marianną nie udało się dotąd ustalić. Związek rodziny z tą okolicą potwierdza również fakt, że w 1915 roku kolejny z synów Franciszka i Marianny, Franciszek, urodził się w pobliskiej Czarni, być może podczas pobytu Marianny u krewnych.

W 1929 roku, w wieku 21 lat, Władysław został powołany do służby wojskowej. Rozkazem dziennym nr 222/29 z 23 października 1929 roku przydzielono go do 4. szwadronu 5 Pułku Ułanów Zasławskich w Ostrołęce. Służbę zakończył 15 września 1931 roku, kiedy został zwolniony do rezerwy.

Małżeństwo z Genowefą Mierzejewską

4 września 1932 roku w kościele parafialnym w Brodowych Łąkach Władysław poślubił Genowefę Mierzejewską. W chwili ślubu miał 24 lata i został zapisany jako rolnik, kawaler urodzony i mieszkający w Brodowych Łąkach. Genowefa mieszkała przy rodzicach w Zawadach. Małżeństwo poprzedziły trzy zapowiedzi, a ślubu udzielił miejscowy proboszcz, ks. Stefan Pluciński. Nowożeńcy nie zawarli intercyzy przedślubnej.

Genowefa urodziła się 7 stycznia 1916 roku w Hartford w stanie Connecticut jako najmłodsza córka Stanisława Mierzejewskiego i Anny z Tańskich. Dziewięć dni później została ochrzczona w polskiej parafii Świętych Cyryla i Metodego w Hartford. Miała dwie starsze siostry – Teofilę i Leokadię. Jej narodziny w Stanach Zjednoczonych były następstwem emigracji rodziny Mierzejewskich, która rozpoczęła się na początku XX wieku.

Ojciec Genowefy, Stanisław Mierzejewski, urodził się około 1876 roku w Pełtach w parafii Myszyniec jako syn Kazimierza Mierzejewskiego i Klary z Tyców. Jej matka, Anna Tańska, urodziła się około 1875 roku w Świdwiborku i była córką Szymona Tańskiego oraz Zuzanny z Drężków. Stanisław i Anna pobrali się w 1897 roku w parafii Myszyniec. Na początku XX wieku Stanisław wyjechał do Stanów Zjednoczonych; w 1909 roku przebywał już w Filadelfii, dokąd w grudniu tego roku przybyły Anna i ich najstarsza córka Teofila. Później rodzina przeniosła się do Connecticut, gdzie urodziły się Leokadia i Genowefa.

Około 1921–1922 roku Mierzejewscy powrócili do Polski i osiedlili się w Zawadach, gdzie prowadzili gospodarstwo. Genowefa spędziła więc pierwsze lata życia w Stanach Zjednoczonych, natomiast dzieciństwo i młodość kontynuowała już w Zawadach. W 1926 roku, jako dziesięcioletnia uczennica miejscowej szkoły powszechnej, podpisała Polską Deklarację Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych; na zachowanej karcie występuje jako „Gencia” Mierzejewska.

Po ślubie to Władysław opuścił rodzinne Brodowe Łąki i przeniósł się do Zawad. Władysław i Genowefa zamieszkali tam i wspólnie prowadzili gospodarstwo. Małżeństwo Władysława i Genowefy połączyło dwie rodziny o odmiennych doświadczeniach: Jurczaków, od pokoleń związanych z Brodowymi Łąkami, oraz Mierzejewskich, których losy na początku XX wieku prowadziły z kurpiowskich Pełt i Świdwiborka przez Stany Zjednoczone do Zawad.

Wojna, niewola i śmierć córki

Spokojne życie rodzinne przerwał wybuch II wojny światowej. We wrześniu 1939 roku Władysław został zmobilizowany. Według zachowanych informacji służył jako sanitariusz, prawdopodobnie w 24 Pułku Piechoty 27 Dywizji Piechoty Armii „Pomorze”. Około 17 września dostał się do niewoli niemieckiej w rejonie Sochaczewa. Jako jeniec wojenny i sanitariusz przebywał następnie w IX Szpitalu Polowym w Stalagu XXI-A w Ostrzeszowie, gdzie figurował pod numerem jenieckim 239.

W chwili mobilizacji Genowefa pozostała w Zawadach z dziećmi (Jadwigą i Władysławą). Władysława, urodzona w 1939 roku, miała zaledwie kilka miesięcy. 10 stycznia 1940 roku, a więc w czasie, gdy jej ojciec znajdował się w niemieckiej niewoli, dziewczynka zmarła w Zawadach w wieku czterech miesięcy. Dwa dni później jej śmierć zgłosili w Brodowych Łąkach Stanisław Mierzejewski – ojciec Genowefy – oraz Aleksander Piórkowski, obaj rolnicy z Zawad.

Władysław został zwolniony z niewoli 27 sierpnia 1940 roku i mógł powrócić do rodziny w Zawadach. Powracał jednak do domu, w którym podczas jego nieobecności zmarła kilkumiesięczna córka.

Dzieci Władysława i Genowefy

Władysław i Genowefa mieli pięcioro dzieci. Ich pierwszym dzieckiem był Stanisław, urodzony na początku 1934 roku. Zmarł w Zawadach 13 czerwca 1934 roku, mając zaledwie cztery miesiące. Następnego dnia jego śmierć zgłosili Władysław i Stanisław Bors, obaj rolnicy z Zawad. 

W 1937 roku urodziła się Jadwiga, a w 1939 roku Władysława. Los tej ostatniej przypadł już na pierwsze miesiące wojny. Dziewczynka zmarła 10 stycznia 1940 roku, również w wieku czterech miesięcy. Tym razem ojciec nie mógł zgłosić śmierci dziecka: od września 1939 roku znajdował się w niewoli niemieckiej. Po powrocie Władysława z niewoli małżonkom urodziło się jeszcze dwóch synów: Zygmunt w 1943 roku oraz Franciszek w 1946 roku.

Rodzina Władysława i Genowefy przedstawiała się zatem następująco:

Władysław Jurczak (1908–1994) × Genowefa z Mierzejewskich (1916–2003)
— Stanisław (1934–1934; zm. 13 czerwca 1934)
— Jadwiga (ur. 1937)
— Władysława (1939–1940; zm. 10 stycznia 1940)
— Zygmunt (ur. 1943)
— Franciszek (ur. 1946)

Rodzina w Zawadach i ostatnie lata

Rodzice Genowefy pozostali w Zawadach również po założeniu przez córkę własnej rodziny. Ostatnim odnalezionym dokumentem bezpośrednio poświadczającym obecność Stanisława Mierzejewskiego jest właśnie akt zgonu jego czteromiesięcznej wnuczki Władysławy z 1940 roku. Według informacji na nagrobku Stanisław Mierzejewski zmarł 22 grudnia 1944 roku, a jego żona Anna z Tańskich – 21 sierpnia 1955 roku. 

Chronologia ta pokazuje, że przez pierwszych dwanaście lat małżeństwa Władysława i Genowefy oboje rodzice Genowefy pozostawali przy nich w Zawadach. Stanisław przeżył ślub córki o dwanaście lat i zmarł pod koniec wojny, natomiast Anna żyła jeszcze przez ponad dwadzieścia lat od zawarcia małżeństwa córki. 

Władysław pozostał związany z Zawadami do końca życia. Zmarł tam 16 stycznia 1994 roku, dziesięć dni przed swoimi 86. urodzinami. Jego śmierć została odnotowana w USC w Baranowie pod numerem 4/1994. Genowefa przeżyła męża o niemal dziewięć lat. Zmarła 2 stycznia 2003 roku w Zawadach, pięć dni przed 87. urodzinami. Oboje zostali pochowani na cmentarzu w Zawadach.