Embedded Files
Wprowadzenie
Strona przedstawia dzieje rodziny Genowefy z Mierzejewskich Jurczakowej (1916–2003), urodzonej w Hartford w stanie Connecticut, a po powrocie ze Stanów Zjednoczonych związanej z Zawadami. Obejmuje losy jej rodziców – Stanisława Mierzejewskiego i Anny z Tańskich – sióstr Teofili i Leokadii oraz wcześniejszych pokoleń Mierzejewskich, Tańskich, Tyców i Drężków.
Szczególne miejsce zajmuje historia migracji rodziny między Kurpiami a Stanami Zjednoczonymi na początku XX wieku. Zachowane dokumenty pozwalają prześledzić drogę prowadzącą ze Świdwiborka i Pełt przez Bremę i Baltimore do Filadelfii i Connecticut, a następnie powrót rodziny do Polski i osiedlenie się w Zawadach.
Rekonstrukcja opiera się przede wszystkim na aktach metrykalnych, indeksach genealogicznych, manifestach pasażerskich, dokumentach amerykańskich i polskich oraz zachowanych materiałach rodzinnych. Tam, gdzie nie udało się odnaleźć dokumentu źródłowego, informacje pochodzące z internetowych drzew genealogicznych lub wynikające z analizy pośrednich śladów zostały wyraźnie oznaczone jako niepotwierdzone lub hipotetyczne.
SPIS TREŚCI
GENOWEFA (1916–2003)
GENOWEFA (1916–2003)
Genowefa Mierzejewska urodziła się 7 stycznia 1916 roku w Hartford w stanie Connecticut jako najmłodsza córka Stanisława Mierzejewskiego i Anny z Tańskich. Jej starszymi siostrami były Teofila i Leokadia. Dziewięć dni po urodzeniu, 16 stycznia, została ochrzczona w polskiej parafii Świętych Cyryla i Metodego w Hartford. Rodzicami chrzestnymi byli Stanisław Tański i Rozalia Gorczyca. Informację o chrzcie potwierdziła w 2017 roku kwerenda przeprowadzona w księgach tej parafii.
Dzieciństwo spędziła częściowo w Stanach Zjednoczonych. Około 1921–1922 roku powróciła wraz z rodziną do Polski i zamieszkała w Zawadach. W 1926 roku, jako dziesięcioletnia uczennica miejscowej szkoły powszechnej, podpisała Polską Deklarację Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych. Na zachowanej karcie szkolnej figuruje jako „Gencia” Mierzejewska.
4 września 1932 roku w kościele w Brodowych Łąkach poślubiła Władysława Jurczaka, rolnika z Brodowych Łąk, syna Franciszka Jurczaka i Marianny z Koziatków. Małżonkowie zamieszkali w Zawadach. Mieli pięcioro dzieci, w kolejności urodzeń: Stanisława, Jadwigę, Władysławę, Zygmunta i Franciszka. Stanisław i Władysława zmarli w dzieciństwie.
Genowefa pozostała związana z Zawadami do końca życia. Władysław Jurczak zmarł 16 stycznia 1994 roku, a Genowefa 2 stycznia 2003 roku, niespełna pięć dni przed ukończeniem 87 lat.
Leokadia (ok. 10 lat) i Genowefa (ok. 4 lat), Hartford, USA, ok. 1920–1921 r.
[Fotografia wykonana tuż przed powrotem rodziny do Polski]
Karta z Polskiej Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych (1926 r.)
Była to ogólnopolska inicjatywa, w ramach której zebrano ponad 5,5 miliona podpisów, aby uczcić 150. rocznicę ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych i podziękować za amerykańską pomoc w odzyskaniu przez Polskę niepodległości.
Wśród podpisów 63 uczniów jednoklasowej szkoły w Zawadach jako pierwsza z lewej strony figuruje Genowefa Mierzejewska („Gencia”), mająca wówczas 10 lat.
[Na podstawie zdjęcia prawdopodbnie z lat 40. lub 50. ubiegłego wieku]
RODZINA GENOWEFY
RODZINA GENOWEFY
RODZICE
RODZICE
Stanisław Mierzejewski
Stanisław Mierzejewski
Stanisław Mierzejewski urodził się około 1876 roku w Pełtach w parafii Myszyniec. Był synem Kazimierza Mierzejewskiego i Klary z Tyców. Miał co najmniej dwoje rodzeństwa: starszego brata Franciszka, urodzonego około 1874 roku, oraz młodszą siostrę Mariannę, urodzoną około 1880 roku. Rodzina Mierzejewskich była związana z Pełtami, gdzie pozostał również Franciszek i jego potomkowie.
24 czerwca / 6 lipca 1897 roku Stanisław poślubił w parafii Myszyniec Annę Tańską ze Świdwiborka. Miał wówczas 21 lat i został zapisany jako kawaler, urodzony i mieszkający w Pełtach, syn zmarłego Kazimierza i żyjącej Klary z Tyców. Małżonkowie mieli trzy znane córki: Teofilę, Leokadię i Genowefę.
Na początku XX wieku Stanisław wyjechał do Stanów Zjednoczonych. W 1909 roku przebywał już w Filadelfii, dokąd przypłynęły jego żona Anna i najstarsza córka Teofila. Późniejsze losy rodziny związane były z Connecticut; tam urodziły się Leokadia i Genowefa. Po latach spędzonych w Ameryce Mierzejewscy powrócili do Polski i osiedli w Zawadach. W maju 1922 roku Stanisław i Anna zostali już wymienieni w akcie małżeństwa córki Teofili jako rolnicy z tej miejscowości.
Ostatnim odnalezionym dokumentem bezpośrednio poświadczającym obecność Stanisława w Zawadach jest akt zgonu jego wnuczki Władysławy Jurczak z 1940 roku. Stanisław osobiście zgłosił jej śmierć i został wówczas określony jako rolnik z Zawad. Jego aktu zgonu dotychczas nie odnaleziono. Według danych zachowanych w drzewie rodzinnym MyHeritage zmarł 22 grudnia 1944 roku w Zawadach.
Anna z Tańskich Mierzejewska
Anna z Tańskich Mierzejewska
Anna Tańska urodziła się około 1875 roku w Świdwiborku w parafii Myszyniec. Była córką Szymona Tańskiego i Zuzanny z Drężków. Miała co najmniej jedną źródłowo potwierdzoną siostrę, Franciszkę, która w 1906 roku poślubiła Józefa Popielarza.
W 1897 roku, mając 22 lata, Anna poślubiła Stanisława Mierzejewskiego z Pełt. Akt małżeństwa określa ją jako pannę urodzoną i mieszkającą w Świdwiborku. Ze Stanisławem miała trzy córki: Teofilę, Leokadię i Genowefę.
W listopadzie 1909 roku Anna wraz z jedenastoletnią Teofilą wyruszyła z Bremy na pokładzie statku „Brandenburg”. 2 grudnia przybyły do Baltimore, skąd udawały się do Stanisława przebywającego w Filadelfii. Manifest pasażerski podaje Świdwiborek jako ostatnie miejsce zamieszkania i miejsce urodzenia obu podróżnych, a jako najbliższego krewnego pozostającego w kraju wskazuje ojca Anny, Szymona Tańskiego. Dokument ten jest jednym z najważniejszych źródeł pozwalających odtworzyć początek amerykańskiego etapu życia rodziny.
W Stanach Zjednoczonych urodziły się dwie młodsze córki Anny i Stanisława: Leokadia oraz, w 1916 roku w Hartford, Genowefa. Po powrocie do Polski Anna zamieszkała wraz z mężem w Zawadach, gdzie rodzina jest źródłowo poświadczona najpóźniej od 1922 roku.
Aktu zgonu Anny dotychczas nie odnaleziono. Według danych z MyHeritage zmarła 21 sierpnia 1955 roku. Podawana tam dokładna data jej urodzenia – 25 grudnia 1873 roku – nie została potwierdzona dokumentem metrykalnym; odnalezione źródła wskazują raczej na urodzenie około 1875 roku.
Grób Stanisława Mierzejewskiego (ur. ok. 1876, zm. 22 XII 1944) i jego żony Anny z Tańskich (ur. ok. 1875, zm. 21 VIII 1955)
Cmentarz w Zawadach
[Fotografia: Bartosz Jurczak]
RODZEŃSTWO
RODZEŃSTWO
Teofila Mierzejewska
Teofila Mierzejewska
Teofila Mierzejewska była najstarszą córką Stanisława Mierzejewskiego i Anny z Tańskich. Urodziła się około 1899 roku w Świdwiborku. Jej aktu urodzenia dotychczas nie odnaleziono, jednak rok urodzenia można określić na podstawie wieku podawanego w późniejszych dokumentach.
W 1909 roku, jako jedenastoletnia dziewczynka, wyjechała wraz z matką do Stanów Zjednoczonych. 18 listopada obie wypłynęły z Bremy na statku S.S. „Brandenburg”, a 2 grudnia przybyły do Baltimore. W manifeście pasażerskim jako miejsce urodzenia i ostatniego zamieszkania Teofili podano Świdwiborek. Matka i córka udawały się do Stanisława Mierzejewskiego, który przebywał już w Filadelfii.
20 października 1916 roku Teofila poślubiła w Hartford Stanleya Golosky’ego. O małżeństwie wiadomo z indeksu stanu Connecticut; oryginału aktu nie odnaleziono. Po kilku latach Teofila powróciła do Polski już jako wdowa. W akcie kolejnego małżeństwa występuje jako Teofila Gałązkowa z domu Mierzejewska, co pozwala z dużym prawdopodobieństwem utożsamiać Stanleya Golosky’ego ze Stanisławem Gałązką.
13 maja 1922 roku w Brodowych Łąkach poślubiła Zygmunta Sokołowskiego z Myszyńca, syna Stanisława i Leokadii z Butlerów. Miała wówczas 23 lata i mieszkała w Zawadach. Z tego małżeństwa znanych jest pięcioro dzieci: Walenty Tadeusz, Danuta Helena, Mirosława Jadwiga, Wanda i Janina. Walenty Tadeusz zmarł w 1923 roku jako dwutygodniowe dziecko, a Mirosława Jadwiga, urodzona w 1934 roku, zmarła w roku następnym. Dane dotyczące obojga potwierdzają indeksy metrykalne; informacje o pozostałych córkach pochodzą z rodzinnego drzewa genealogicznego w MyHeritage.
Według danych z MyHeritage Teofila zmarła w 1967 roku, w wieku około 68 lat. Jej aktu zgonu dotychczas nie odnaleziono.
Leokadia Mierzejewska
Leokadia Mierzejewska
Leokadia Mierzejewska była drugą córką Stanisława Mierzejewskiego i Anny z Tańskich. Według danych zachowanych w rodzinnym drzewie genealogicznym urodziła się 10 grudnia 1910 roku w Stanach Zjednoczonych. Jej aktu urodzenia ani zapisu chrztu dotychczas nie odnaleziono. Kwerenda przeprowadzona w 2017 roku w księgach polskiej parafii Świętych Cyryla i Metodego w Hartford nie wykazała jej chrztu, choć w tych samych księgach odnaleziono zapis chrztu młodszej siostry Genowefy z 1916 roku.
Leokadia spędziła dzieciństwo w Stanach Zjednoczonych, a około 1921–1922 roku powróciła wraz z rodziną do Polski. Poślubiła Józefa Górskiego i związała dalsze życie z Brzozowym Kątem. Według MyHeritage Józef urodził się 31 maja 1905 roku w Brzozowym Kącie i zmarł 11 sierpnia 1984 roku.
Leokadia i Józef mieli co najmniej cztery córki: Wandę, Jadwigę Wiktorię, Helenę i Apolonię. Wanda jest poświadczona w indeksie zgonów parafii Czarnia z 1934 roku jako córka Józefa Górskiego i Leokadii Mierzejewskiej z Brzozowego Kąta. Pozostałe trzy córki znane są z rodzinnego drzewa w MyHeritage: Jadwiga Wiktoria nosiła później nazwisko Pyśk, Helena – Parda, a Apolonia – Zielińska.
Według danych z MyHeritage Leokadia zmarła 26 września 1982 roku, w wieku 71 lat, i została pochowana na cmentarzu parafialnym w Czarni. Jej aktu zgonu dotychczas nie odnaleziono.
Leokadia z Mierzejewskich Górska (1910-1982)
[Na podstawie zdjęcia z serwisu MyHeritage]
DZIADKOWIE I PRADZIADKOWIE
DZIADKOWIE I PRADZIADKOWIE
Od strony ojca
Od strony ojca
Dziadkami Genowefy od strony ojca byli Kazimierz Mierzejewski i Klara z Tyców, związani z Pełtami w parafii Myszyniec. Ich małżeństwa ani aktów urodzenia dotychczas nie odnaleziono. Z aktów dotyczących dzieci wiadomo jednak, że mieli co najmniej troje potomstwa: Franciszka, urodzonego około 1874 roku, Stanisława, urodzonego około 1876 roku, oraz Mariannę, urodzoną około 1878–1880 roku. Franciszek i Stanisław urodzili się w Pełtach. W przypadku Marianny akt małżeństwa wskazuje Myszyniec Stary, natomiast późniejszy akt zgonu – Pełty.
O Kazimierzu Mierzejewskim wiadomo niewiele. Był rolnikiem i zmarł przed 9 lutego 1897 roku, kiedy jego córka Marianna wychodziła za Jana Kulasa. Jako zmarły został następnie wymieniony również w aktach małżeństw synów Stanisława z 1897 roku i Franciszka z 1900 roku. Nie odnaleziono aktu jego zgonu ani dokumentu wskazującego jego wiek, miejsce urodzenia lub rodziców. Na Kazimierzu kończy się więc obecnie potwierdzona źródłowo linia Mierzejewskich.
Więcej udało się ustalić o Klarze z Tyców. W 1897 roku żyła i uczestniczyła osobiście w ślubie córki Marianny. Najważniejszym źródłem do poznania jej pochodzenia jest akt zgonu z 1919 roku. Klara zmarła w Pełtach 23 lipca 1919 roku, mając 77 lat. W akcie zapisano ją jako wdowę oraz córkę Mateusza i Marianny małżonków Tyców. Wiek podany przy zgonie wskazuje na urodzenie około 1841–1842 roku. Mateusz Tyc i Marianna są zatem jedynymi pradziadkami Genowefy w tej gałęzi, których udało się dotychczas ustalić.
Dalszych przodków Klary nie udało się wiarygodnie zidentyfikować. Poszukiwania komplikują zarówno zmienne formy nazwiska Tyc, jak i położenie Pełt bezpośrednio przy dawnej granicy Królestwa Polskiego z Prusami. Migracje między Kurpiami, północnym Mazowszem i południowymi Mazurami były na tym obszarze częste. Przegląd indeksów po obu stronach dawnej granicy nie przyniósł jednak dokumentu pozwalającego bezpiecznie połączyć Mateusza i Mariannę z którąkolwiek z odnalezionych rodzin.
Granica pewnych ustaleń jest więc po tej stronie nierówna: w linii Mierzejewskich dochodzimy do Kazimierza Mierzejewskiego, natomiast przez Klarę z Tyców – o pokolenie dalej, do Mateusza Tyca i Marianny.
Od strony matki
Od strony matki
Dziadkami Genowefy od strony matki byli Szymon Tański i Zuzanna z Drężków ze Świdwiborka. Ich tożsamość potwierdza przede wszystkim akt małżeństwa córki Anny ze Stanisławem Mierzejewskim z 1897 roku. Anna została w nim zapisana jako 22-letnia panna, urodzona i mieszkająca w Świdwiborku, córka Szymona Tańskiego i Zuzanny z Drężków.
O Szymonie Tańskim wiadomo więcej dzięki indeksowi jego zgonu. Zmarł w 1923 roku w Świdwiborku, mając 90 lat, co wskazuje na urodzenie około 1833 roku. W indeksie jako jego żonę podano Zuzannę z Drężków, a jako ojca – Łukasza Tańskiego. Tym samym Łukasz jest jedynym pradziadkiem Genowefy w linii Tańskich, którego udało się dotychczas ustalić źródłowo. Imienia jego żony nie znamy.
O Zuzannie z Drężków zachowane dokumenty mówią mniej. Jej nazwisko panieńskie potwierdzają niezależnie akt małżeństwa Anny z 1897 roku oraz indeks zgonu Szymona z 1923 roku. Nie odnaleziono natomiast aktu wskazującego rodziców Zuzanny, dlatego w tej gałęzi nie można obecnie przejść do wcześniejszego pokolenia. Nazwisko Drężek pojawia się jeszcze w rodzinie w następnym pokoleniu: Konstanty Popielarz, syn Franciszki Tańskiej – siostry Anny – poślubił w 1927 roku Natalię Drężek. Bez dodatkowego dokumentu nie można jednak stwierdzić, czy Natalia była krewną Zuzanny.
Nie udało się również ustalić rodziców Łukasza Tańskiego ani miejsca jego pochodzenia. Kwerenda pokazała natomiast, że nazwisko Tański miało na pograniczu znacznie starszą i szeroką reprezentację. W XVIII wieku wyraźne skupiska występowały na północnym Mazowszu, zwłaszcza w rejonie Janowca Kościelnego, Grzebska, Mławy, Dzierzgowa i Wieczfni Kościelnej, a po mazurskiej stronie dawnej granicy – w okolicach Jerutek, Bożego i Świętajna. Tworzy to rozległy pas występowania nazwiska od północnego Mazowsza przez pogranicze kurpiowskie po południowe Mazury.
Jest to ważne tło dla rodziny ze Świdwiborka, ale nie pozwala przypisać Łukasza Tańskiego do żadnej z tych gałęzi. Po stronie matki potwierdzona linia prowadzi więc od Genowefy przez Annę i Szymona do Łukasza Tańskiego. Po linii Zuzanny z Drężków kończy się natomiast na samej Zuzannie.
POBYT MIERZEJEWSKICH W AMERYCE I POWRÓT DO POLSKI
POBYT MIERZEJEWSKICH W AMERYCE I POWRÓT DO POLSKI
Wyrób zakładów Russell & Erwin w New Britain
Reklama metalowego urządzenia do rozdrabniania żywności produkowanego przez Russell & Erwin Manufacturing Co. w New Britain. Zakłady należały do największych miejscowych przedsiębiorstw przemysłu metalowego. Pracował w nich Stanisław Tański, a prawdopodobnie również Stanisław Mierzejewski.
[Reprodukcja reklamy z: The House Furnishing Review, lipiec 1909.]
Losy Stanisława Mierzejewskiego i jego rodziny w Stanach Zjednoczonych można odtworzyć tylko częściowo. Zachowane dokumenty wyznaczają kilka pewnych punktów, natomiast szczegóły dotyczące pracy Stanisława, powrotu do Polski i zakupu gospodarstwa w Zawadach zachowały się przede wszystkim w pamięci rodzinnej.
Pewne jest, że Stanisław Mierzejewski wyjechał do Stanów Zjednoczonych przed swoją żoną. Nie udało się odnaleźć dokumentu pozwalającego ustalić datę jego emigracji. Prawdopodobnie spędził w Ameryce około dwudziestu lat i wyjechał niedługo po urodzeniu najstarszej córki Teofili, a więc około 1899–1900 roku. Datę tę należy jednak traktować jako przybliżoną.
Pierwszym bezspornym śladem jego pobytu za Atlantykiem jest manifest pasażerski z 1909 roku. Wynika z niego, że 18 listopada jego żona Anna z Tańskich i jedenastoletnia Teofila wypłynęły z Bremy na S.S. „Brandenburg” i 2 grudnia dotarły do Baltimore. Jako cel podróży wskazano męża Anny, Stanisława Mierzejewskiego, przebywającego w Filadelfii. Zapis jego dokładnego adresu jest nieczytelny i może być odczytywany jako 2827 Felton Street lub podobnie.
W następnych latach rodzina znalazła się w Connecticut. Genowefa Mierzejewska urodziła się w Hartford 7 stycznia 1916 roku, a 16 stycznia została ochrzczona w tamtejszej parafii Świętych Cyryla i Metodego; fakt chrztu został potwierdzony podczas kwerendy parafialnej przeprowadzonej w 2017 roku. Jej amerykańskie miejsce urodzenia potwierdza również polski akt małżeństwa z 1932 roku.
Z Hartford i pobliskim New Britain wiąże rodzinę również postać Stanisława Tańskiego, chrzestnego Genowefy. Nosił to samo nazwisko co Anna, żona Stanisława Mierzejewskiego, a dokumenty wiążą Tańskich ze Świdwiborkiem, skąd pochodziła Anna. Pozwala to przypuszczać, że oboje mogli być krewnymi, choć stopnia tego pokrewieństwa dotychczas nie ustalono. Wojskowa karta rejestracyjna Stanisława Tańskiego z 1918 roku podaje dokładną datę jego urodzenia — 22 listopada 1875 roku — oraz określa go jako robotnika zatrudnionego w R&E Co., mieszkającego przy 36 Grove Street w New Britain. Ponieważ Anna urodziła się w 1873 roku, chronologicznie możliwe jest nawet bliskie pokrewieństwo, w tym rodzeństwo. Bez odnalezienia aktu urodzenia Stanisława Tańskiego lub innego dokumentu wskazującego jego rodziców hipotezy tej nie można jednak potwierdzić.
Stanisław Mierzejewski prawdopodobnie również pracował w zakładach Russell & Erwin w New Britain, podobnie jak Stanisław Tański. Było to jedno z największych miejscowych przedsiębiorstw przemysłu metalowego, znane przede wszystkim z produkcji zamków, okuć i innych wyrobów metalowych. Zachowane katalogi firmy pokazują ogromną skalę i różnorodność jej produkcji; katalogi Russell & Erwin z interesującego nas okresu zachowały się m.in. dla lat 1899, 1909 i 1920. Firma wytwarzała również sprzęty gospodarstwa domowego służące do rozdrabniania i mielenia. O skali tej części produkcji świadczy choćby wydany około 1910 roku Russwin Cook Book, będący w istocie materiałem promującym produkowany przez Russell & Erwin Russwin Food Cutter — metalowe urządzenie mielące, przedstawiane wraz z mechanizmem i jego częściami.
Z Ameryki Stanisław przywiózł zachowany w rodzinie metalowy młynek do kawy lub pieprzu, a tego rodzaju wyroby znajdowały się w ofercie Russell & Erwin. Jest to interesujący materialny ślad, dobrze współgrający z rodzinnym przekazem o jego zatrudnieniu w tych zakładach, choć sam przedmiot nie może być oczywiście traktowany jako dowód, że Stanisław tam pracował. Według wspomnień rodzinnych podczas pracy w amerykańskiej fabryce Mierzejewski doznał ponadto poparzenia nogi, po którym pozostała mu rana.
Nie znamy dokładnej daty powrotu Mierzejewskich do Polski. Można ją jednak dość dobrze ograniczyć. Rodzinna fotografia Leokadii i Genowefy została wykonana w Hartford około 1920–1921 roku, natomiast 13 maja 1922 roku akt ślubu Teofili z Zygmuntem Sokołowskim określa już Stanisława i Annę Mierzejewskich jako rolników z Zawad. Oznacza to, że rodzina osiadła tam najpóźniej wiosną 1922 roku.
Z przekazu rodzinnego, a nie z odnalezionego aktu własności, pochodzi opowieść o okolicznościach zakupu gospodarstwa. Mierzejewscy mieli po powrocie z Ameryki kupić w Zawadach dom z ziemią od rodziny Kaczyńskich. Jeśli nastąpiło to około 1921–1922 roku, transakcja przypadła na okres szybko narastającej inflacji marki polskiej, która w 1923 roku przerodziła się w hiperinflację. Według wspomnień Kaczyńscy mieli wybrać zapłatę w polskiej walucie zamiast w dolarach i wskutek gwałtownego spadku wartości pieniądza szybko stracić znaczną część otrzymanej sumy. Rodzinna opowieść dobrze odpowiada więc realiom gospodarczym tego okresu, choć sama transakcja wymaga jeszcze potwierdzenia źródłowego. W pamięci rodziny zachowała się nawet historia o Kaczyńskiej, która później przychodziła do dawnego domu, grzała nogi przy piecu i narzekała na skutki niefortunnej sprzedaży.
Hipotezą pozostaje, w jaki sposób Mierzejewscy trafili właśnie do Zawad. Interesującym tropem są amerykańskie związki Kaczyńskich: z aktów wynika, że ich syn urodził się w Stanach Zjednoczonych. Oznacza to, że obie rodziny miały za sobą doświadczenie emigracji do Ameryki. Możliwe więc, że Mierzejewscy poznali Kaczyńskich jeszcze w Stanach Zjednoczonych albo za pośrednictwem emigracyjnych kontaktów dowiedzieli się o możliwości kupienia ich gospodarstwa w Zawadach. Na obecnym etapie pozostaje to jednak hipotezą.
Z powrotem rodziny wiąże się jeszcze jeden materialny ślad. Według przekazu rodzinnego Stanisław Mierzejewski zlecił miejscowemu kowalowi wykonanie kutego krzyża, ustawionego przy drodze prowadzącej do zakupionego gospodarstwa. Krzyż zachował się w Zawadach do dziś.
W rezultacie pewny szkielet wydarzeń jest stosunkowo wyraźny: Stanisław Mierzejewski przebywał w USA najpóźniej w 1909 roku. W tym roku dołączyły do niego Anna i Teofila. Następnie rodzina przeniosła się z rejonu Filadelfii do Connecticut, gdzie w 1916 roku urodziła się Genowefa. Około 1920–1922 Mierzejewscy wrócili do Polski, a w maju 1922 roku byli już gospodarzami w Zawadach. Około dwudziestoletni pobyt Stanisława w Ameryce, jego praca w Russell & Erwin, wypadek w fabryce oraz szczegóły zakupu gospodarstwa należą natomiast do przekazu rodzinnego. Zachowany młynek stanowi interesujący materialny ślad, ponieważ odpowiada rodzajowi wyrobów oferowanych przez Russell & Erwin. Hipotezami pozostają dokładna data pierwszego wyjazdu Stanisława, charakter pokrewieństwa ze Stanisławem Tańskim oraz ewentualna rola Tańskich lub Kaczyńskich w emigracji i późniejszym osiedleniu Mierzejewskich w Zawadach.
Zakłady Russell & Erwin w New Britain po pożarze z 3 marca 1896 roku
Fragment kompleksu fabrycznego Russell & Erwin Manufacturing Co. po pożarze, który wybuchł 3 marca 1896 roku. W zakładach tych pracował Stanisław Tański, a prawdopodobnie również Stanisław Mierzejewski.
Zakłady Russell & Erwin w New Britain po pożarze z 3 marca 1896 roku
Fragment kompleksu fabrycznego Russell & Erwin Manufacturing Co. po pożarze, który wybuchł 3 marca 1896 roku. W zakładach tych pracował Stanisław Tański, a prawdopodobnie również Stanisław Mierzejewski.
Manifest pasażerski S.S. „Brandenburg” z 1909 r.
Na liście widnieje Anna Mierzejewska z domu Tańska wraz z córką Teofilą.
Manifest pasażerski statku S.S. „Brandenburg” – 1909
Manifest pasażerski statku S.S. „Brandenburg” – 1909
Jednym z najważniejszych dokumentów dotyczących emigracji rodziny Mierzejewskich jest manifest pasażerski statku S.S. „Brandenburg”, którym w 1909 roku do Stanów Zjednoczonych podróżowały Anna Mierzejewska i jej jedenastoletnia córka Teofila.
„Brandenburg” wypłynął z Bremy 18 listopada 1909 roku, a 2 grudnia przybył do portu w Baltimore. Na liście pasażerów Anna Mierzejewska została zapisana jako 34-letnia mężatka, gospodyni domowa, narodowości polskiej, będąca poddaną Imperium Rosyjskiego. Nie potrafiła czytać ani pisać. Jako jej ostatnie stałe miejsce zamieszkania podano Świdwiborek. Ta sama miejscowość została wskazana jako miejsce jej urodzenia.
Najbliższym krewnym pozostającym w kraju był ojciec Anny, Szymon Tański ze Świdwiborka. Informacja ta znajduje bezpośrednie potwierdzenie w akcie małżeństwa Anny Tańskiej i Stanisława Mierzejewskiego z 1897 roku, w którym Anna występuje jako urodzona i mieszkająca w Świdwiborku córka Szymona Tańskiego i Zuzanny z domu Drężek.
Celem podróży Anny była Filadelfia w Pensylwanii, gdzie przebywał już jej mąż Stanisław Mierzejewski. Manifest podaje również jego adres, zapisany jako 2827 Felton Street lub podobnie – nazwa ulicy nie jest całkowicie czytelna. Anna posiadała bilet do miejsca docelowego, sama opłaciła swoją podróż i miała przy sobie sześć dolarów. Z dokumentu wynika ponadto, że była to jej pierwsza podróż do Stanów Zjednoczonych.
W następnym wierszu manifestu zapisano jej córkę Teofilę Mierzejewską, mającą 11 lat. Przy wielu informacjach dotyczących dziewczynki zastosowano znaki powtórzenia odsyłające do danych matki. Teofila nie potrafiła czytać ani pisać. Podobnie jak Anna została określona jako Polka pochodząca z Imperium Rosyjskiego. Jej ostatnim miejscem zamieszkania i miejscem urodzenia był również Świdwiborek.
Jako najbliższego krewnego pozostającego w kraju wskazano jej dziadka, czyli Szymona Tańskiego, natomiast w Stanach Zjednoczonych dziewczynka udawała się do ojca, pod ten sam filadelfijski adres, pod który podróżowała Anna. Koszt jej przejazdu pokryła matka. Także Teofila wcześniej nie przebywała w Stanach Zjednoczonych.
Manifest zawiera również wymagane przez amerykańskie władze imigracyjne informacje dotyczące wyglądu i stanu zdrowia pasażerek. Stan fizyczny i psychiczny Anny określono jako dobry, nie odnotowano żadnych deformacji ani niepełnosprawności. Miała 5 stóp i 1 cal wzrostu (około 155 cm), jasną karnację i włosy oraz szare oczy. Przy Teofili część tych rubryk wypełniono znakami powtórzenia, natomiast pole dotyczące wzrostu pozostawiono puste.
Manifest „Brandenburga” ma szczególne znaczenie genealogiczne, ponieważ bezpośrednio dokumentuje emigrację Anny i Teofili Mierzejewskich oraz potwierdza ich wzajemne pokrewieństwo. Pozwala połączyć trzy pokolenia rodziny: Szymona Tańskiego, pozostającego w Świdwiborku, jego córkę Annę Mierzejewską oraz wnuczkę Teofilę. Jednocześnie wskazanie Stanisława Mierzejewskiego jako męża Anny i ojca Teofili potwierdza, że w chwili ich przyjazdu przebywał on już w Stanach Zjednoczonych.
Dokument uzupełnia więc informacje zawarte w akcie małżeństwa Stanisława Mierzejewskiego i Anny Tańskiej z 1897 roku. Dwanaście lat po ślubie widzimy tę samą rodzinę w zupełnie innym momencie jej dziejów: Stanisław znajduje się już za Atlantykiem, a Anna wraz z jedenastoletnią Teofilą opuszcza rodzinny Świdwiborek i wyrusza do niego do Filadelfii.
Okładka rejestru pasażerów parowca S.S. „Brandenburg” (tutaj z 1910 r.)
Tym samym statkiem w 1909 r. z Bremy do USA wypłynęły Anna i Teofila Mierzejewskie.
Droga przez Bremę i Atlantyk
Droga przez Bremę i Atlantyk
Za lakonicznymi zapisami manifestu pasażerskiego kryła się długa i skomplikowana droga. Dla emigrantów z ziem polskich podróż przez Atlantyk nie zaczynała się w porcie, lecz często wiele dni wcześniej – od dotarcia koleją przez granice państw i stacje przesiadkowe do jednego z wielkich portów niemieckich. Brema i położony nad Morzem Północnym Bremerhaven należały wówczas do najważniejszych punktów europejskiej emigracji zamorskiej.
Ruch ten był już na początku XX wieku dobrze zorganizowanym przedsięwzięciem. Wielkie kompanie żeglugowe, w tym Norddeutscher Lloyd, do którego należał „Brandenburg”, utrzymywały rozbudowaną sieć agentów i pośredników docierających również do Europy Środkowej i Wschodniej. Zachęcali do wyjazdu, sprzedawali bilety i organizowali kolejne etapy podróży. Emigrant mógł więc kupić nie tylko miejsce na statku, lecz także połączenie prowadzące przez europejskie koleje do portu, a następnie dalej – już po przybyciu do Stanów Zjednoczonych.
Niemcy starali się jednocześnie kontrolować ten potężny strumień ludzi przemieszczających się ze wschodu na zachód. Podróżni byli sprawdzani pod względem dokumentów i stanu zdrowia, a kompanie żeglugowe miały własny interes w przeprowadzaniu kontroli jeszcze przed wejściem pasażera na statek. Amerykańskie władze mogły bowiem odmówić imigrantowi prawa wjazdu, a wówczas koszty jego powrotu obciążały armatora. Dla człowieka przybywającego z niewielkiej puszczańskiej wsi oznaczało to zetknięcie z nieznanym dotąd światem kolei, granic, kontroli, biletów, poczekalni i wielojęzycznego tłumu.
Ostatnim etapem europejskiej drogi był port. Sam „Brandenburg” dobrze pokazuje skalę ówczesnej emigracji. Zbudowany w 1901 roku w stoczni Bremer Vulkan parowiec miał około 136 metrów długości i 15 metrów szerokości, jeden komin i dwa maszty. Napędzany dwiema maszynami parowymi potrójnego rozprężania osiągał około 13 węzłów. Nie należał jednak do luksusowych liniowców kojarzonych później ze złotą epoką podróży transatlantyckich. Był statkiem pasażersko-towarowym przystosowanym przede wszystkim do przewozu ogromnej liczby emigrantów. Dysponował miejscami dla zaledwie kilkudziesięciu pasażerów w kabinach wyższej klasy, ale mógł zabrać około 1600 osób najniższej klasy.
To właśnie ta dysproporcja najlepiej oddaje charakter statku. Pod pokładem nie znajdował się świat reprezentacyjnych salonów, lecz przestrzeń podporządkowana przewozowi setek ludzi możliwie tanio i sprawnie. Dawny wielki, wspólny steerage stopniowo zastępowano na początku XX wieku mniejszymi przedziałami i kabinami, ale standard pozostawał bardzo prosty. Spało się na kojach, rzeczy osobiste trzeba było trzymać przy sobie, a prywatność była minimalna. Jadalnie wyposażano w długie stoły i ławy zabezpieczone przed przesuwaniem podczas kołysania statku. Posiłki przygotowywano i wydawano jednocześnie setkom pasażerów.
Najtrudniejsze chwile przychodziły podczas złej pogody. Wysoka fala mogła uniemożliwić przebywanie na otwartym pokładzie. Wtedy setki ludzi pozostawały wewnątrz statku, w ciasnych pomieszczeniach, przy ograniczonej wentylacji. Do tłoku dochodziły wilgoć, zapachy, hałas pracujących bez przerwy maszyn i choroba morska. Na północnym Atlantyku późną jesienią dochodził jeszcze chłód. Nie wiemy, jaka pogoda towarzyszyła konkretnie temu rejsowi „Brandenburga”, wiadomo natomiast, że była to przeprawa odbywana na przełomie listopada i grudnia, a więc w trudnej porze roku.
Szczególnie uderzający musiał być kontrast między światem, z którego przybywali emigranci, a tym, w który wchodzili. Dla mieszkańca niewielkiej kurpiowskiej wsi sama droga mogła oznaczać serię doświadczeń niemających odpowiednika w dotychczasowym życiu: wielkie dworce kolejowe, miasta niemieckie, port z dźwigami i magazynami, wielopiętrowe burty parowców, tłumy mówiące różnymi językami, a wreszcie ogrom morza i wielodniowy brak lądu. Na statku spotykali się ludzie pochodzący z różnych części Europy – Polacy, Rosjanie, Żydzi, Niemcy i przedstawiciele innych narodowości – których łączył kierunek podróży, choć często nie język ani kultura.
Nie da się oczywiście opisać indywidualnych odczuć konkretnych pasażerów. Można jednak mówić o gwałtownej zmianie skali otaczającego świata. Człowiek przyzwyczajony do przemieszczania się pieszo lub wozem znalazł się najpierw w systemie kolejowym obejmującym pół kontynentu, a później wewnątrz stalowego, napędzanego maszynami parowymi statku przewożącego jednocześnie setki ludzi przez ocean. Było to nie tylko przemieszczenie geograficzne, lecz zetknięcie ze światem nowoczesnej komunikacji, przemysłu i masowej migracji.
Po kilkunastu dniach następowała kolejna konfrontacja z nieznanym. Amerykański port nie oznaczał po prostu zejścia ze statku. Pasażerów najniższej klasy kierowano do kontroli medycznej i imigracyjnej. Urzędnicy oceniali również stan fizyczny i psychiczny przybysza. Dopiero po przejściu tych procedur emigrant mógł ruszyć dalej.
W przypadku podróżnych, dla których port amerykański był tylko przystankiem, system transportowy prowadził niemal bezpośrednio dalej. Baltimore było silnie związane z koleją Baltimore & Ohio, a ruch imigracyjny i kolejowy tworzyły w praktyce jeden ciąg komunikacyjny: ze statku do kontroli, a następnie na pociąg wiozący przybyszy do miast i ośrodków przemysłowych w głębi kraju. Europa pozostawała za oceanem, ale podróż często wcale się jeszcze nie kończyła.
W ten sposób rejs na „Brandenburgu” można umieścić w znacznie szerszym zjawisku. Na początku XX wieku emigracja z Europy nie była już serią pojedynczych, improwizowanych wypraw. Stała się masowym, zorganizowanym ruchem ludzi, obsługiwanym przez agentów, koleje, kompanie żeglugowe, porty i administrację państwową. Człowiek opuszczający niewielką miejscowość na ziemiach polskich zostawał niemal z dnia na dzień włączony w jeden z największych systemów przemieszczania ludności, jakie stworzył ówczesny świat.
Krzyż w Zawadach
Krzyż postawiony na gospodarstwie rodziny Mierzejewskich po ich powrocie ze Stanów Zjednoczonych w latach 20. XX wieku. Ilustracja na podstawie współczesnej fotografii.
Chronologia emigracyjna Mierzejewskich i Tańskich
Chronologia emigracyjna Mierzejewskich i Tańskich
ok. 1899–1900 – prawdopodobny wyjazd Stanisława Mierzejewskiego do USA. Dokładna data i okoliczności pozostają nieustalone. Mógł wyjechać niedługo po narodzinach najstarszej córki Teofili i spędzić w Ameryce około dwudziestu lat.
25 sierpnia 1902 – Stanisław Tański w USA. W parafii Świętych Cyryla i Metodego zawiera małżeństwo z kobietą zapisaną jako Rosam Plaga [Rozalia Plaga].
18 listopada 1909 – Anna Mierzejewska i Teofila wyruszają do USA. Wypływają z Bremy na pokładzie S.S. „Brandenburg”. Ostatnim miejscem ich zamieszkania był Świdwiborek.
2 grudnia 1909 – Anna i Teofila przybywają do Baltimore. Jako cel podróży wskazano Stanisława Mierzejewskiego przebywającego w Filadelfii. Jest to pierwszy pewny dokument potwierdzający jego obecność w Stanach Zjednoczonych.
1910–1913 – Stanisław Tański ponownie w Świdwiborku. Indeksy Geneteki dokumentują w tej miejscowości Stanisława Tańskiego i Rozalię Plagę oraz ich dzieci. Oznacza to, że po pobycie w USA małżonkowie powrócili do Polski.
10 grudnia 1910 – narodziny Leokadii Mierzejewskiej w USA.
między 1909 a 1916 – Mierzejewscy przenoszą się z rejonu Filadelfii do Connecticut. Dokładnego momentu przeprowadzki nie udało się ustalić.
7 stycznia 1916 – narodziny Genowefy Mierzejewskiej w Hartford. Jej amerykańskie miejsce urodzenia potwierdza późniejszy polski akt małżeństwa.
16 stycznia 1916 – chrzest Genowefy w Hartford. Zostaje ochrzczona w parafii Świętych Cyryla i Metodego. Jednym z jej chrzestnych jest Stanisław Tański, który po udokumentowanym pobycie w Świdwiborku w latach 1910–1913 ponownie znajduje się więc w USA. Możliwe pokrewieństwo z Anną z Tańskich Mierzejewską pozostaje hipotezą.
1918 – Stanisław Tański w New Britain. Wojskowa karta rejestracyjna podaje, że urodzony 22 listopada 1875 roku Tański mieszka przy 36 Grove Street w New Britain i pracuje w R&E Co., czyli Russell & Erwin.
ok. 1910–1920 – prawdopodobna praca Stanisława Mierzejewskiego w Russell & Erwin. Z Ameryki Stanisław przywozi metalowy młynek do kawy lub pieprzu odpowiadający rodzajowi wyrobów oferowanych przez tę firmę. Według wspomnień podczas pracy w fabryce doznał również poparzenia nogi.
ok. 1920–1921 – Mierzejewscy prawdopodobnie nadal w Hartford. Z tego okresu może pochodzić wykonana tam fotografia Leokadii i Genowefy.
ok. 1921–1922 – powrót Mierzejewskich do Polski. Dokładna data pozostaje nieustalona. Według przekazu rodzinnego po powrocie kupują od Kaczyńskich gospodarstwo w Zawadach. Z aktów wiadomo, że również Kaczyńscy mieli za sobą pobyt w Ameryce – ich syn urodził się tam. Ewentualna wcześniejsza znajomość obu rodzin w USA pozostaje hipotezą.
13 maja 1922 – Mierzejewscy są już w Zawadach. Akt małżeństwa Teofili z Zygmuntem Sokołowskim określa Stanisława i Annę Mierzejewskich jako rolników z Zawad. Jest to pewny termin ante quem powrotu rodziców Teofili i osiedlenia się przez nich w Zawadach.
1923 – hiperinflacja w Polsce. Jeśli zakup gospodarstwa nastąpił około 1921–1922 roku, poprzedzał kulminację gwałtownego spadku wartości marki polskiej. Dobrze odpowiada to przekazowi o Kaczyńskich, którzy mieli przyjąć zapłatę w polskiej walucie zamiast w dolarach i szybko stracić znaczną część wartości otrzymanych pieniędzy.
początek lat 20. – krzyż w Zawadach. Stanisław Mierzejewski zleca kowalowi wykonanie kutego krzyża przy drodze prowadzącej do gospodarstwa. Krzyż zachował się do dziś.
1926 – Genowefa w Zawadach. Jako uczennica miejscowej szkoły podpisuje Polską Deklarację Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych, występując jako „Gencia” Mierzejewska.
Stanisław Tański:
USA najpóźniej 1902 (25 VIII 1902 ślub z Rozalią Plagą) → Świdwiborek 1910–1913 → Hartford 1916 (chrzestny Genowefy) → New Britain 1918
Mierzejewscy:
Stanisław do USA ok. 1899–1900 (?) → Anna i Teofila do USA 1909 → Filadelfia 1909 → Connecticut przed 1916 → Hartford 1916–ok. 1920/1921 → powrót do Polski ok. 1921–1922 → Zawady najpóźniej 13 V 1922 (ślub Teofili)
DOKUMENTY
DOKUMENTY
1897. MAŁŻEŃSTWO: Marianna Mierzejewska i Jan Kulas
1897. MAŁŻEŃSTWO: Marianna Mierzejewska i Jan Kulas
1. Metryka aktu
Numer aktu: 24
Miejsce zdarzenia / sporządzenia aktu: Osada Myszyniec (ślub odbył się w tutejszym kościele parafialnym).
Data zawarcia związku i sporządzenia aktu: 28 stycznia / 9 lutego 1897 roku (data podana w kalendarzu juliańskim i gregoriańskim).
Godzina: 15:00 (trzecia po południu).
Osoba udzielająca ślubu: Miejscowy wikariusz (imię i nazwisko nieczytelne).
Osoba sporządzająca akt: Ksiądz [Ostromecki?], Administrator Parafii Myszynieckiej, utrzymujący akta stanu cywilnego.
2. Informacje o Panu Młodym
Imię i nazwisko: Jan Kulas
Wiek: 22 lata (urodzony ok. 1875 roku)
Stan cywilny: Kawaler
Miejsce urodzenia: Wieś Myszyniec Stary
Miejsce zamieszkania: Wieś Myszyniec Stary (mieszka przy rodzicach)
Status społeczny/zawód: Syn rolników
3. Informacje o Pannie Młodej
Imię i nazwisko: Marianna Mierzejewska
Wiek: 19 lat (urodzona ok. 1878 roku)
Stan cywilny: Panna
Miejsce urodzenia: Wieś Myszyniec Stary
Miejsce zamieszkania: Wieś Myszyniec Stary (mieszka przy matce)
Status społeczny/zawód: Córka rolników
4. Powiązania rodzinne (Drzewo)
Rodzina Pana Młodego:
Ojciec: Ignacy Kulas (żyjący, rolnik)
Matka: Pelagia z domu Pieńkosz (żyjąca, rolniczka)
Syn (Pan Młody): Jan Kulas (lat 22)
Rodzina Panny Młodej:
Ojciec: Kazimierz Mierzejewski (zmarły przed 9 lutego 1897 roku, rolnik)
Matka: Klara z domu Tyc (żyjąca, rolniczka, obecna osobiście przy sporządzaniu aktu)
Córka (Panna Młoda): Marianna Mierzejewska (lat 19)
Nowy Związek:
Jan Kulas (lat 22) & Marianna Mierzejewska (lat 19)
5. Świadkowie i kwestie formalne
Świadek 1: Józef [nazwisko nieczytelne], lat 30, rolnik ze wsi Myszyniec Stary.
Świadek 2: Stanisław [nazwisko nieczytelne], lat 30, rolnik ze wsi Myszyniec Stary.
Zgoda na ślub: Wyrażona ustnie przez obecną przy ślubie matkę panny młodej (Klarę z domu Tyc).
Zapowiedzi przedślubne: Odbyły się trzy zapowiedzi w kościele w Myszyńcu w dniach:
12 / 24 stycznia 1897 r.
19 / 31 stycznia 1897 r.
26 stycznia / 7 lutego 1897 r.
Umowa przedmałżeńska: Nowożeńcy oświadczyli, że nie zawarli intercyzy.
Piśmienność: Nowożeńcy oraz świadkowie byli niepiśmienni (akt został im jedynie przeczytany na głos przed podpisaniem przez księdza).
1897. MAŁŻEŃSTWO: Stanisław Mierzejewski i Anna Tańska
1897. MAŁŻEŃSTWO: Stanisław Mierzejewski i Anna Tańska
1. Informacje o akcie i ceremonii
Numer aktu: 98
Miejsce zdarzenia / sporządzenia aktu: Osada Myszyniec (ślub w tutejszym kościele parafialnym)
Data ślubu i sporządzenia aktu: 24 czerwca / 6 lipca 1897 roku (daty według kalendarza juliańskiego / gregoriańskiego)
Godzina: 17:00
Udzielający ślubu: ks. Władysław [nazwisko nieczytelne], miejscowy wikariusz
Sporządzający akt (Urzędnik Stanu Cywilnego): ks. Józef [?] Ostromęcki, Administrator Parafii Myszynieckiej
2. Pan Młody
Imię i nazwisko: Stanisław Mierzejewski
Stan cywilny: Kawaler
Wiek: 21 lat (wynika z tego rok urodzenia ok. 1876)
Miejsce urodzenia: Wieś Pełty
Miejsce zamieszkania: Wieś Pełty (mieszka przy matce)
Status / Zawód: Rolnik (syn rolników)
Rodzice:
Ojciec: Kazimierz Mierzejewski (nie żył w dniu ślubu syna)
Matka: Klara z domu Tyc (żyjąca)
3. Panna Młoda
Imię i nazwisko: Anna Tańska
Stan cywilny: Panna
Wiek: 22 lata (wynika z tego rok urodzenia ok. 1875)
Miejsce urodzenia: Wieś Świdwiborek
Miejsce zamieszkania: Wieś Świdwiborek (mieszka przy rodzicach)
Status / Zawód: Córka rolników
Rodzice:
Ojciec: Szymon Tański (żyjący)
Matka: Zuzanna z domu Drężek (żyjąca)
4. Zapowiedzi przedślubne
Odbyły się trzy zapowiedzi w miejscowym kościele parafialnym w Myszyńcu w następujących terminach (kalendarz juliański / gregoriański):
Pierwsza zapowiedź: 8 / 20 czerwca 1897 roku
Druga zapowiedź: 15 / 27 czerwca 1897 roku
Trzecia zapowiedź: 22 czerwca / 4 lipca 1897 roku
5. Świadkowie
Świadek 1: Szymon Kur, lat 40, rolnik ze wsi Pełty
Świadek 2: Andrzej Abramczyk, lat 40, rolnik ze wsi Pełty
6. Kwestie prawne i formalne
Umowa przedmałżeńska (intercyza): Nowożeńcy oświadczyli, że umowa przedmałżeńska nie została zawarta.
Piśmienność: Zarówno nowożeńcy, jak i obaj świadkowie byli niepiśmienni. Akt został im odczytany na głos, a następnie podpisany wyłącznie przez urzędnika (ks. Ostromęckiego). Zgoda na małżeństwo ze strony obecnych rodziców nie wymagała odrębnego spisywania dokumentu, gdyż państwo młodzi byli już pełnoletni (w Królestwie Polskim próg pełnoletności do ślubu wynosił 21 lat dla mężczyzn i 21 lat dla kobiet, a Anna miała 22, Stanisław równe 21).
1900. MAŁŻEŃSTWO: Franciszek Mierzejewski i Rozalia Gołaś
1900. MAŁŻEŃSTWO: Franciszek Mierzejewski i Rozalia Gołaś
1. Informacje o akcie i ceremonii
Numer aktu: 13
Miejsce zawarcia małżeństwa i sporządzenia aktu: Osada Myszyniec (tutejszy kościół parafialny).
Data ceremonii i sporządzenia aktu: 11 / 23 stycznia 1900 roku (według kalendarza juliańskiego / gregoriańskiego).
Godzina sporządzenia aktu: 10:00 rano.
Duchowny udzielający ślubu: ks. Stanisław Brudziński [odczyt niepewny], miejscowy wikariusz.
Duchowny sporządzający akt (Urzędnik Stanu Cywilnego): ks. Józef Ostromęcki [odczyt niepewny], Administrator Parafii Myszynieckiej.
2. Pan Młody
Imię i nazwisko: Franciszek Mierzejewski
Stan cywilny: Kawaler
Wiek: 26 lat (wynika z tego rok urodzenia ok. 1874)
Miejsce urodzenia: wieś Pełty
Miejsce zamieszkania przed ślubem: wieś Pełty (mieszkał przy matce)
Status społeczny / pochodzenie: Syn rolników
Służba wojskowa: Zdemobilizowany żołnierz armii carskiej – wpisany jako "zwolniony do rezerwy z piątej baterii dwudziestej trzeciej Brygady Artylerii".
3. Panna Młoda
Imię i nazwisko: Rozalia Gołaś
Stan cywilny: Panna
Wiek: 18 lat (wynika z tego rok urodzenia ok. 1882)
Miejsce urodzenia: wieś Świdwiborek
Miejsce zamieszkania przed ślubem: wieś Świdwiborek (mieszkała przy ojcu)
Status społeczny / pochodzenie: Córka rolników
4. Rodzice Pana Młodego
Ojciec: Kazimierz Mierzejewski (rolnik, nie żył w dniu ślubu syna).
Matka: Klara z domu Tyc (rolniczka, żyjąca).
5. Rodzice Panny Młodej
Ojciec: Franciszek Gołaś (rolnik, żyjący w dniu ślubu córki, obecny przy sporządzaniu aktu).
Matka: Rozalia z domu Tańska (rolniczka, nie żyła w dniu ślubu córki).
6. Świadkowie
Pierwszy świadek: Stanisław Gołaś, lat 25, rolnik ze wsi Świdwiborek (zbieżność nazwiska, wieku i wsi mocno sugeruje, że był to starszy brat panny młodej).
Drugi świadek: Mikołaj Domian, lat 50, rolnik ze wsi Świdwiborek.
7. Zapowiedzi przedślubne
Odbyły się trzy zapowiedzi w kościele parafialnym w Myszyńcu w następujących terminach (według kalendarza juliańskiego / gregoriańskiego):
Pierwsza: 26 grudnia 1899 r. / 7 stycznia 1900 r.
Druga: 2 / 14 stycznia 1900 r.
Trzecia: 9 / 21 stycznia 1900 r.
8. Kwestie formalne i prawne
Umowa przedmałżeńska (intercyza): Narzeczeni oświadczyli, że przed ślubem nie zawierali żadnej umowy majątkowej.
Zgoda na ślub: Ze względu na to, że panna młoda miała 18 lat (nie ukończyła wymaganych 21 lat do pełnoletności), konieczna była zgoda opiekuna. Ojciec Rozalii, Franciszek Gołaś, wyraził to zezwolenie osobiście i ustnie podczas spisywania aktu.
Piśmienność: Wszyscy główni uczestnicy (pan młody, panna młoda, obaj świadkowie oraz ojciec wyrażający zgodę) byli niepiśmienni. Akt został im jedynie odczytany na głos przez księdza, a następnie podpisany wyłącznie przez niego.
1903. ZGON: Marianna Kulas, z domu Mierzejewska
1903. ZGON: Marianna Kulas, z domu Mierzejewska
1. Informacje o akcie
Numer aktu: 112
Miejsce zgłoszenia: Osada Myszyniec (Kancelaria Parafii)
Data zgłoszenia i sporządzenia aktu: 31 marca / 13 kwietnia 1903 roku (kalendarz juliański / gregoriański)
Godzina sporządzenia aktu: 13:00 (pierwsza po południu)
Osoba sporządzająca akt (Urzędnik Stanu Cywilnego): ks. Franciszek Karwowski [odczyt niepewny], Administrator Parafii Myszynieckiej
2. Osoba zmarła
Imię i nazwisko (po mężu): Marianna Kulas
Nazwisko rodowe: Mierzejewska
Wiek: 23 lata (oznacza to rok urodzenia ok. 1880 r. – jest to drobna, powszechna dla tamtych czasów rozbieżność względem aktu ślubu z 1897 r., z którego wynikał rok ok. 1878 r.)
Data i godzina zgonu: 30 marca / 12 kwietnia 1903 r. ("wczorajszego dnia" w stosunku do daty aktu), o godzinie 5:00 rano.
Miejsce zgonu: Wieś Myszyniec Stary
Miejsce urodzenia: Wieś Pełty (To nowa, kluczowa informacja, która koryguje domniemania z aktu ślubu! Marianna urodziła się w Pełtach, dokładnie tam, gdzie jej bracia Stanisław i Franciszek).
Miejsce zamieszkania: Wieś Myszyniec Stary
Zawód / Status: Rolniczka
Pozostawiła wdowca: męża Jana Kulasa
3. Rodzice zmarłej
Ojciec: Kazimierz Mierzejewski
Matka: Klara z domu Tyc
Status rodziców: Małżonkowie
4. Świadkowie (Osoby zgłaszające zgon)
Pierwszy świadek: Ignacy Rolak [odczyt niepewny], lat 46 (urodzony ok. 1857 r.), rolnik ze wsi Myszyniec Stary.
Drugi świadek: Józef Rolak, lat 42 [odczyt niepewny] (urodzony ok. 1861 r.), rolnik ze wsi Myszyniec Stary.
5. Kwestie formalne
Zgłaszający zgon (świadkowie) byli niepiśmienni.
Akt zgonu został spisany dopiero po naocznym stwierdzeniu śmierci przez odpowiednie służby (lub w tym przypadku księdza), co potwierdza standardowa formułka "Po naocznym przekonaniu się o zgonie". Wszelkie podpisy złożył tylko urzędnik duchowny.
1906. MAŁŻEŃSTWO: Franciszka Tańska i Józef Popielarz
1906. MAŁŻEŃSTWO: Franciszka Tańska i Józef Popielarz
1. Metryka aktu i ceremonii
Numer aktu: 49
Miejsce zawarcia małżeństwa i sporządzenia aktu: Osada Myszyniec (tutejszy kościół parafialny).
Data ceremonii i sporządzenia aktu: 13 marca / 26 marca 1906 roku (kalendarz juliański / gregoriański).
Godzina sporządzenia aktu: 16:00
Duchowny udzielający ślubu: ks. Władysław Guzowski.
Duchowny sporządzający akt (Urzędnik Stanu Cywilnego): ks. Franciszek [nazwisko nieczytelne], Administrator Parafii Myszynieckiej.
2. Pan Młody
Imię i nazwisko: Józef Popielarz
Stan cywilny: Kawaler
Wiek: 23 lata (oznacza to rok urodzenia ok. 1883)
Miejsce urodzenia: wieś Grądy
Miejsce zamieszkania: wieś Grądy (mieszkał przy rodzicach)
Status społeczny / zawód: Rolnik
3. Panna Młoda
Imię i nazwisko: Franciszka Tańska
Stan cywilny: Panna
Wiek: 19 lat (oznacza to rok urodzenia ok. 1887)
Miejsce urodzenia: wieś Świdwiborek
Miejsce zamieszkania: wieś Świdwiborek (mieszkała przy rodzicach)
Status społeczny / zawód: Córka rolników
4. Rodzice Pana Młodego
Ojciec: Wojciech Popielarz
Matka: Marianna z domu Niedźwiecka
Status rodziców: Małżonkowie, rolnicy, oboje żyli w dniu ślubu syna.
5. Rodzice Panny Młodej
Ojciec: Szymon Tański
Matka: Zuzanna z domu Drężek
Status rodziców: Małżonkowie, rolnicy, oboje żyli w dniu ślubu córki i byli na nim osobiście obecni.
6. Świadkowie
Pierwszy świadek: Franciszek [nazwisko nieczytelne], lat 21, rolnik ze wsi Grądy.
Drugi świadek: Stanisław Witkowski [?], lat 40, rolnik ze wsi Grądy.
7. Zapowiedzi przedślubne
Odbyły się trzy zapowiedzi w kościele parafialnym w Myszyńcu w następujących terminach (według kalendarza juliańskiego / gregoriańskiego):
Pierwsza: 29 stycznia / 11 lutego 1906 r.
Druga: 5 / 18 lutego 1906 r.
Trzecia: 12 / 25 lutego 1906 r.
8. Kwestie formalne i prawne
Umowa przedmałżeńska (intercyza): Narzeczeni oświadczyli, że przed ślubem nie zawierali żadnej umowy majątkowej.
Zgoda na ślub: Ze względu na to, że panna młoda nie miała ukończonych 21 lat, wymagana była zgoda rodziców. Rodzice Franciszki byli obecni przy akcie i wyrazili stosowne zezwolenie ustnie.
Piśmienność: Zarówno nowożeńcy, jak i obaj świadkowie zostali odnotowani jako niepiśmienni. Akt został im jedynie odczytany na głos, a następnie podpisany wyłącznie przez urzędnika sporządzającego dokument.
Adnotacje dodatkowe: Na prawym marginesie znajduje się krótka urzędowa notatka korygująca omyłkowo wpisane (i wykreślone) słowo we fragmencie opisującym daty zapowiedzi przedślubnych.
1916. MAŁŻEŃSTWO: Teofila Mierzejewska i Stanley Golosky
1916. MAŁŻEŃSTWO: Teofila Mierzejewska i Stanley Golosky
Pan młody: Stanley Golosky
Panna młoda: Teofila Mierzejewska
Data małżeństwa: October 20, 1916
Miejsce: Hartford, Connecticut
Źródło: Connecticut, Indeks małżeństw, 1897-1958
1919. ZGON: Klara z Tyców Mierzejewska
1919. ZGON: Klara z Tyców Mierzejewska
Akt zgonu Klary z Tyców Mierzejewskiej
Nr 242
Pełty.
Działo się w osadzie Myszyńcu dnia dwudziestego czwartego lipca tysiąc dziewięćset dziewiętnastego roku o godzinie trzeciej po południu. Stawili się: Franciszek Mierzejewski, lat czterdzieści siedem, i Jan Pac, lat sześćdziesiąt dwa mający, gospodarze z Pełt, i oświadczyli, iż dnia wczorajszego o godzinie dziesiątej wieczorem umarła w Pełtach Klara Mierzejewska, wdowa, lat siedemdziesiąt siedem mająca, córka Mateusza i Marianny małżonków Tyców.
Po naocznym przekonaniu się o śmierci Klary Mierzejewskiej akt ten oświadczającym niepiśmiennym przeczytany, przez Nas podpisany został.
Proboszcz parafii myszynieckiej utrzymujący akta stanu cywilnego
Ks. Fr. [nazwisko nieczytelne]
1922. MAŁŻEŃSTWO: Teofila Gałązkowa z d. Mierzejewska i Zygmunt Sokołowski
1922. MAŁŻEŃSTWO: Teofila Gałązkowa z d. Mierzejewska i Zygmunt Sokołowski
1. Metryka aktu i ceremonii
Numer aktu: 10
Miejscowość na nagłówku: Zawady
Miejsce zawarcia małżeństwa i sporządzenia aktu: Brodowe Łąki – miejscowy kościół parafialny.
Data ślubu i sporządzenia aktu: 13 maja 1922 roku
Godzina: 11:00 rano
Duchowny udzielający ślubu i spisujący akt: ks. Stefan Pluciński, proboszcz z Brodowych Łąk.
2. Pan Młody
Imię i nazwisko: Zygmunt Sokołowski
Stan cywilny: Kawaler
Wiek: 24 lata (oznacza to rok urodzenia ok. 1898)
Miejsce urodzenia: Myszyniec
Miejsce zamieszkania (przed ślubem): Myszyniec
Rodzice Pana Młodego: Stanisław Sokołowski i Leokadia z domu Butler. Oboje to rolnicy z Myszyńca.
3. Panna Młoda
Imię i nazwisko: Teofila Gałązkowa z domu Mierzejewska.
Stan cywilny: Wdowa
Wiek: 23 lata (oznacza to rok urodzenia ok. 1899)
Miejsce urodzenia: Pełty
Miejsce zamieszkania (przed ślubem): Zawady
Rodzice Panny Młodej: Stanisław Mierzejewski i Anna z domu Tańska. Oboje to rolnicy z Zawad.
4. Świadkowie
Pierwszy świadek: Stanisław Drab, lat 25, gospodarz z Myszyńca.
Drugi świadek: Ignacy Jagielski, lat 24, rolnik z Myszyńca.
5. Kwestie formalne i prawne
Zapowiedzi i dyspensa: Z powodu dyspensy wydanej przez Konsystorz Płocki, wygłoszona została tylko jedna zapowiedź. Na lewym marginesie znajduje się przekreślona i poprawiona adnotacja dotycząca zapowiedzi, mówiąca o tym, że zapowiedzi wyszły w Myszyńcu i w Brodowych Łąkach w dniu 14 maja bieżącego roku.
Intercyza: Nowożeńcy oświadczyli, że intercyzy przedślubnej między sobą nie zawarli.
Zaświadczenie lekarskie (Ciekawostka historyczno-prawna): W akcie znajduje się bardzo rzadki, specyficzny zapis prawny dotyczący wdów. Odnotowano, że doktor z Myszyńca, Stanisław Nazarzewski, w dniu 9 lutego 1922 roku wydał świadectwo (potwierdzone następnie przez Sąd Pokoju w Myszyńcu) zaświadczające, że "narzeczona nie jest w stanie poważnym" (czyli nie jest w ciąży). Wymagano tego od młodych wdów, które ponownie wychodziły za mąż, aby uniknąć ewentualnych sporów majątkowych i spadkowych dotyczących ojcostwa dziecka z pierwszego małżeństwa.
Piśmienność: Akt został nowożeńcom i świadkom jedynie przeczytany, a podpisany "przeze mnie tylko" (czyli wyłącznie przez księdza Stefana Plucińskiego).
1932. MAŁŻEŃSTWO: Władysław Jurczak i Genowefa Mierzejewska
1932. MAŁŻEŃSTWO: Władysław Jurczak i Genowefa Mierzejewska
1. Metryka aktu i ceremonii
Numer aktu: 14
Miejscowość na nagłówku: Zawady
Miejsce zawarcia małżeństwa i sporządzenia aktu: Brodowe Łąki – miejscowy kościół parafialny.
Data ślubu i sporządzenia aktu: 4 września 1932 roku
Godzina: 16:00
Duchowny udzielający ślubu i spisujący akt: ks. Stefan Pluciński, miejscowy proboszcz.
2. Pan Młody
Imię i nazwisko: Władysław Jurczak
Stan cywilny: Kawaler
Wiek: 24 lata (oznacza to rok urodzenia ok. 1908)
Zawód: Rolnik
Miejsce urodzenia: Brodowe Łąki
Miejsce zamieszkania (przed ślubem): Brodowe Łąki
Rodzice Pana Młodego: Franciszek Jurczak i Marianna (w tekście: "Marjanna") z domu Koziatek. Oboje to małżonkowie, gospodarze z Brodowych Łąk.
3. Panna Młoda
Imię i nazwisko: Genowefa Mierzejewska
Stan cywilny: Panna
Wiek: 16 lat (oznacza to rok urodzenia ok. 1916)
Miejsce urodzenia: Hartford, stan Connecticut, Ameryka Północna
Miejsce zamieszkania (przed ślubem): Zawady (mieszkała przy rodzicach)
Rodzice Panny Młodej: Stanisław Mierzejewski i Anna z domu Tańska. Oboje to małżonkowie, gospodarze z Zawad.
4. Świadkowie
Pierwszy świadek: Stanisław Kowalski, lat 30, gospodarz z Brodowych Łąk.
Drugi świadek: Konstanty Kowalski, lat 28, gospodarz z Brodowych Łąk.
5. Zapowiedzi i formalności prawne
Zapowiedzi przedślubne: Odbyły się trzy zapowiedzi wygłoszone w kościele parafialnym w Brodowych Łąkach w dniach: 5, 12 i 19 czerwca bieżącego roku (1932).
Intercyza: Nowożeńcy oświadczyli, że intercyzy przedślubnej między sobą nie zawarli.
Podpisy: Akt został przeczytany nowożeńcom i świadkom, a podpisany "tylko przeze mnie" (czyli wyłącznie przez księdza Stefana Plucińskiego). Sugeruje to, że nowożeńcy i świadkowie byli niepiśmienni lub nie mieli w zwyczaju składać podpisów.
6. Adnotacje na marginesie (wpisy późniejsze z USC)
Adnotacja 1 (dotyczy Pana Młodego):
Zdarzenie: Wymieniony w akcie Władysław Jurczak zmarł w Zawadach.
Data zgonu: 16 stycznia 1994 r.
Rejestracja zgonu: Akt nr 4/1994, USC Baranowo.
Data i miejsce dokonania wpisu na marginesie: Baranowo, 18 stycznia 1994 r.
Podpisujący urzędnik: Ewa Strzeszewska, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego.
Adnotacja 2 (dotyczy Panny Młodej):
Zdarzenie: Wymieniona w akcie Genowefa Jurczak z domu Mierzejewska zmarła w Zawadach.
Data zgonu: 2 stycznia 2003 r.
Rejestracja zgonu: Akt nr 2/2003, USC Baranowo.
Data i miejsce dokonania wpisu na marginesie: Baranowo, 6 stycznia 2003 r.
Podpisujący urzędnik: Ewa Strzeszewska, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego.
1934. ZGON: Stanisław Jurczak
1934. ZGON: Stanisław Jurczak
Akt zgonu Stanisława Jurczaka, syna Genowefy i Władysława
Nr 26
Zawady
Działo się w Brodowych Łąkach dnia czternastego czerwca tysiąc dziewięćset trzydziestego czwartego roku o godzinie dziesiątej. Stawili się Władysław Jurczak i Stanisław Bors, obaj pełnoletni rolnicy z Zawad, i oznajmili, że wczoraj o godzinie szóstej zmarł w Zawadach Stanisław Jurczak, cztery miesiące mający, urodzony w Zawadach, syn Władysława i Genowefy z Mierzejewskich, małżonków Jurczaków. Po przekonaniu się naocznie o śmierci Stanisława Jurczaka, akt ten stawiającym przeczytany, przeze mnie i przez nich podpisany został.
Ks. A. Głowacki
(Podpisy pod aktem:) Jurczak Władysław Stanisław Bors
1940. ZGON: Władysława Jurczak
1940. ZGON: Władysława Jurczak
Akt zgonu Władysławy Jurczak, córki Genowefy i Władysława
Nr 2
Zawady
Działo się w Brodowych Łąkach dnia dwunastego stycznia tysiąc dziewięćset czterdziestego roku o godzinie jedenastej. Stawili się Stanisław Mierzejewski i Aleksander Piórkowski, obydwaj pełnoletni rolnicy z Zawad, i oświadczyli nam, iż dnia dziesiątego stycznia roku bieżącego o godzinie siedemnastej zmarła w Zawadach Władysława Jurczak, cztery miesiące mająca, urodzona i zamieszkała w Zawadach, córka rolnika Władysława i Genowefy z Mierzejewskich, małżonków Jurczak. Po naocznym przekonaniu się o zejściu Władysławy Jurczak, akt ten stawiającym, niepiśmiennym, przeczytany, przez nas tylko podpisany został.
Ks. A. Głowacki. Utrzymujący Akta Stanu Cywilnego
KONTAKT
Jeśli posiadają Państwo fotografie, dokumenty, wspomnienia lub inne materiały dotyczące historii Brodowych Łąk i ich mieszkańców, będę wdzięczny za kontakt.
✉ brodowe@proton.me
Przy analizie i porządkowaniu materiałów źródłowych oraz przygotowaniu części ilustracji wykorzystano narzędzia sztucznej inteligencji. Wszystkie ustalenia badawcze, interpretacje, dobór źródeł oraz ostateczna redakcja opracowania pozostają odpowiedzialnością autora.
© 2026 Bartosz Jurczak
Page updated
Google Sites
Report abuse