Paweł (ok. 1775–1835)

Paweł Jurczak (ok. 1775–1835)

Paweł Jurczak urodził się około 1775 roku w Brodowych Łąkach. Był synem Jakuba Jurczaka i bratem Zofii z Jurczaków, późniejszej żony Kazimierza Burlińskiego. Należał więc do pokolenia rodziny Jurczaków żyjącego w Brodowych Łąkach na przełomie XVIII i XIX wieku. W aktach z lat 1809–1813 występuje jako włościanin i gospodarz osiadły na gruncie. W 1812 roku wiadomo, że zajmował wraz z rodziną dom nr 1 w Brodowych Łąkach.

Paweł był wyraźnie obecny w życiu miejscowej społeczności. W analizowanych aktach stanu cywilnego z lat 1808–1815 wielokrotnie występował jako świadek lub osoba zgłaszająca narodziny i zgony mieszkańców wsi. Pojawia się w dokumentach z 27 marca i 17 maja 1809 roku, 3 lutego 1810 roku, 10 i 21 listopada 1811 roku, 5 i 20 marca, 9 kwietnia oraz 16 października 1812 roku, a także 29 września 1813 roku. Szczególnie często występował przy aktach dotyczących rodzin Piotrowskich, Dziełaków i Burlińskich. W przypadku Burlińskich więź była rodzinna: Kazimierz Burliński był mężem jego siostry Zofii. Powtarzająca się obecność Pawła przy aktach Piotrowskich i Dziełaków może natomiast wskazywać na bliskie sąsiedztwo, więzi osobiste albo nieustalone dotąd pokrewieństwo.

Małżeństwo z Katarzyną z Orłów

Żoną Pawła była Katarzyna z Orłów, pochodząca również z Brodowych Łąk. Data ich ślubu nie została odnaleziona. Małżeństwo musiało jednak zostać zawarte najpóźniej przed narodzinami ich córki Marianny w 1812 roku.

Ustalenie dokładnego roku urodzenia Katarzyny utrudniają znaczne rozbieżności wieku podawanego w kolejnych aktach. W akcie urodzenia Marianny z 1812 roku Katarzyna miała 20 lat, co wskazywałoby na narodziny około 1791–1792 roku. W akcie urodzenia Franciszka z 1820 roku zapisano natomiast, że miała już 35 lat, a więc w ciągu ośmiu lat jej metrykalny wiek zwiększył się aż o piętnaście lat. Jeszcze inną informację zawiera akt jej zgonu z 1855 roku, w którym określono ją jako kobietę siedemdziesięcioletnią, co przesuwałoby jej narodziny na około 1785 rok. Najbezpieczniej jest przyjąć, że Katarzyna urodziła się w drugiej połowie lat 80. lub na początku lat 90. XVIII wieku.

Rodzina Katarzyny z Orłów

Pochodzenie Katarzyny jednoznacznie określa jej akt zgonu. Była córką Kazimierza Orła i Ewy z Kulasów, gospodarzy. Oboje rodzice już w chwili jej śmierci nie żyli. W dokumentach nazwisko panieńskie Ewy występuje w wariantach Kulas i Kulesa.

Na podstawie odnalezionych zapisów można wskazać co najmniej kilkoro dzieci Kazimierza Orła i Ewy z Kulasów, a tym samym rodzeństwo lub bardzo bliski krąg rodzinny Katarzyny. Oprócz niej byli to:

• Petronela Orzeł, późniejsza żona Malesy, zmarła w Brodowych Łąkach w 1855 roku;

• Dorota Orzeł, późniejsza żona Zbrzeźniaka, zmarła w Brodowych Łąkach w 1856 roku;

• Hieronim Tomasz Orzeł, który w 1816 roku w parafii Baranowo poślubił Katarzynę Mydlak;

• Marcjanna Orzeł, która w 1821 roku w parafii Baranowo poślubiła Jana Jasińskiego.

Zwraca uwagę skupienie zgonów trzech kobiet z tej rodziny w bardzo krótkim czasie. Petronela i Katarzyna zmarły w Brodowych Łąkach w 1855 roku, a Dorota w roku następnym. Akty zgonu Petroneli i Katarzyny dzieli zaledwie kilka wpisów w księdze. Możliwe jest zatem, że ich śmierć wiązała się z tą samą falą choroby zakaźnej. Sam materiał metrykalny nie podaje jednak przyczyn zgonów.

Z rodziną Orłów można prawdopodobnie łączyć także Walentego Orła, który jako trzydziestodwuletni włościanin i gospodarz z Brodowych Łąk był w 1820 roku jednym ze świadków przy zgłoszeniu narodzin Franciszka Jurczaka. Zbliżony wiek oraz nazwisko wskazują, że mógł być bratem lub innym bliskim krewnym Katarzyny.

Dom nr 1 i dzieci Pawła oraz Katarzyny

Na podstawie odnalezionych dotychczas aktów można z całą pewnością potwierdzić dwoje dzieci Pawła Jurczaka i Katarzyny z Orłów: Mariannę i Franciszka. Nie oznacza to, że byli oni jedynymi dziećmi małżeństwa. Oboje urodzili się w Brodowych Łąkach, w rodzinnym domu oznaczonym numerem 1.

Marianna Jurczak urodziła się 3 września 1812 roku o godzinie jedenastej przed południem. Jej narodziny następnego dnia, 4 września o godzinie ósmej rano, zgłosił osobiście Paweł Jurczak, zapisany jako trzydziestosześcioletni mieszkaniec osiadły na gruncie w Brodowych Łąkach. Oświadczył, że dziecko urodziło się w jego domu pod numerem pierwszym i pochodzi z jego małżeństwa z Katarzyną z Orłów, mającą według aktu 20 lat. Świadkami byli Marcin Lewandowski, lat 26, oraz Kazimierz Burliński, lat 34, obaj włościanie i gospodarze z Brodowych Łąk. Obecność Kazimierza jest istotna także z genealogicznego punktu widzenia: był on mężem Zofii Jurczak, a więc szwagrem Pawła.

Osiem lat później, 6 kwietnia 1820 roku o godzinie piątej po południu, w tym samym domu nr 1 urodził się Franciszek Jurczak. Jego narodziny Paweł zgłosił następnego dnia o godzinie siódmej rano. Tym razem został określony jako pięćdziesięcioletni włościanin i gospodarz, a Katarzynie przypisano 35 lat. Świadkami byli Michał Szewczyk i wspomniany już Walenty Orzeł.

Oba akty, mimo wyraźnie niedokładnych danych dotyczących wieku rodziców, wskazują na ważny element ciągłości rodzinnej: w 1812 i 1820 roku Paweł z Katarzyną mieszkali w tym samym domu nr 1. 

Śmierć Pawła

Paweł Jurczak zmarł w Brodowych Łąkach 12 września 1835 roku o godzinie trzeciej rano. Zgon został zgłoszony następnego dnia przez Jana Ambroziaka i Józefa Zygmunciaka, czterdziestoletnich rolników z Brodowych Łąk. W akcie zapisano, że Paweł miał 60 lat, był rolnikiem, urodził się i mieszkał w Brodowych Łąkach oraz pozostawił po sobie owdowiałą żonę Katarzynę z Orłów. Informacja o wieku odpowiada w przybliżeniu przyjmowanej dacie jego urodzenia około 1775 roku.

Po śmierci Pawła Katarzyna pozostała w Brodowych Łąkach. Dokumenty z następnych lat pozwalają jednocześnie prześledzić dalsze losy obojga ich znanych dzieci.

Marianna Jurczak i Jan Kalinowski

Starsza z potwierdzonych dzieci Pawła i Katarzyny, Marianna Jurczak, wyszła za mąż 31 stycznia 1841 roku w Brodowych Łąkach za Jana Kalinowskiego. Był on synem zmarłego już Jana Kalinowskiego i żyjącej Anny z Kuczorów. W akcie określono go jako młodziana mającego niespełna 20 lat. Mariannie przypisano 26 lat, choć na podstawie jej aktu urodzenia wiadomo, że miała w rzeczywistości 28 lat. Oboje mieszkali wówczas przy swoich matkach w Brodowych Łąkach.

Akt ślubu ma szczególne znaczenie dla odtworzenia sytuacji rodziny po śmierci Pawła. Ojciec Marianny został w nim określony jako zmarły, natomiast Katarzyna z Orłów żyła i była obecna przy zawarciu małżeństwa córki. Obecna była również matka pana młodego. 

Marianna i Jan Kalinowscy pozostali związani z Brodowymi Łąkami. Na podstawie odnalezionych metryk można potwierdzić co najmniej sześcioro ich dzieci:

1. Franciszka Kalinowska (ur. 1842) – w 1860 roku poślubiła Walentego Płoskiego. Jej zgon przypada na 1896 rok.

2. Jan Kalinowski (1844–1844) – zmarł jako niemowlę w roku urodzenia.

3. Ewa Kalinowska (1847–1878) – w 1861 roku poślubiła Franciszka Kowalskiego. Zmarła w 1878 roku.

4. Kazimierz Kalinowski (1849–1852) – zmarł jako małe dziecko.

5. Adam Kalinowski (ur. 1851) – nie odnaleziono jego aktu małżeństwa ani zgonu.

6. Katarzyna Kalinowska (ur. 1855) – była dwukrotnie zamężna. W 1876 roku poślubiła Marcina Kacprzaka, a jako wdowa w 1895 roku wyszła ponownie za mąż za Marcina Mydło.

Marianna z Jurczaków Kalinowska zmarła w Brodowych Łąkach 24 grudnia 1877 roku o godzinie pierwszej po południu. Zgon zgłosili 26 grudnia jej mąż Jan Kalinowski, mający według aktu 60 lat, oraz Franciszek Pieńkosz. Marianna została określona jako sześćdziesięciopięcioletnia córka zmarłych Pawła i Katarzyny małżonków Jurczaków, urodzona i zamieszkała w Brodowych Łąkach. 

Franciszek Jurczak i kontynuacja gospodarstwa

Młodszy z potwierdzonych dzieci Pawła i Katarzyny, Franciszek Jurczak, pozostał w Brodowych Łąkach. 7 lutego 1841 roku, zaledwie kilka dni po ślubie siostry Marianny, poślubił Annę Gut. Akt małżeństwa potwierdza, że był synem zmarłego już Pawła Jurczaka i żyjącej Katarzyny z Orłów oraz że mieszkał wówczas „przy matce” w Brodowych Łąkach.

Późniejsze dokumenty wskazują na ciągłość gospodarstwa rodzinnego. Kiedy Katarzyna z Orłów zmarła w 1855 roku, zapisano, że mieszkała w Brodowych Łąkach „przy synie”, a jednym ze zgłaszających jej śmierć był właśnie Franciszek. W zestawieniu z aktami jego urodzenia oraz wcześniejszymi informacjami o domu nr 1 przemawia to za tym, że po śmierci Pawła gospodarstwo pozostało przy Franciszku.

Franciszek zmarł w Brodowych Łąkach 18 kwietnia 1878 roku o godzinie jedenastej wieczorem. Jego śmierć zgłosili następnego dnia syn Walenty Jurczak oraz Jan Kalinowski, owdowiały mąż Marianny, która zmarła zaledwie kilka miesięcy wcześniej. Akt zgonu ponownie wymienia rodziców Franciszka – Pawła i Katarzynę z Orłów – oraz jego owdowiałą żonę Annę Gut. Franciszek miał w rzeczywistości 58 lat, choć w akcie jego wiek zaokrąglono do 60 lat.

Franciszek Jurczak, jego małżeństwo z Anną Gut, ich dzieci oraz dalsze pokolenia tej linii rodziny są szczegółowo omówione w osobnym opracowaniu.

Ostatnie lata Katarzyny z Orłów

Katarzyna przeżyła Pawła o niemal dwadzieścia lat. Jeszcze w 1841 roku pojawia się w aktach małżeństw obojga dzieci jako żyjąca matka. Pod koniec życia mieszkała przy synu Franciszku w Brodowych Łąkach.

Zmarła 8 września 1855 roku o godzinie dziesiątej. Akt sporządzono następnego dnia, 9 września. Zgon zgłosili wspólnie dwaj najbliżsi przedstawiciele obu gałęzi rodziny: Franciszek Jurczak, jej syn, mający według aktu 36 lat, oraz Jan Kalinowski, jej zięć, mający 37 lat. Obaj byli gospodarzami w Brodowych Łąkach. Katarzynę zapisano jako wdowę, urodzoną i zamieszkałą w Brodowych Łąkach, córkę zmarłych Kazimierza i Ewy z Kulasów, małżonków Orłów.

Wspólne zgłoszenie jej śmierci przez syna i zięcia jest wymownym świadectwem więzi łączących obie linie potomków Pawła i Katarzyny. Podobną ciągłość widać ponad dwadzieścia lat później: po śmierci Marianny w grudniu 1877 roku jej owdowiały mąż Jan Kalinowski wystąpił w kwietniu 1878 roku jako jeden ze zgłaszających zgon jej brata Franciszka.

Dwie linie potomków Pawła i Katarzyny

Z odnalezionych dotychczas dokumentów wyłania się obraz rodziny silnie zakorzenionej w Brodowych Łąkach. Paweł Jurczak, urodzony tam około 1775 roku, przez pierwsze dziesięciolecia XIX wieku prowadził miejscowe gospodarstwo, którego siedzibą był co najmniej od 1812 roku dom nr 1. Z Katarzyną z Orłów, córką Kazimierza i Ewy z Kulasów, miał co najmniej dwoje dzieci: Mariannę i Franciszka.

Po śmierci Pawła w 1835 roku oboje dzieci pozostało w rodzinnej miejscowości. Marianna, poprzez małżeństwo z Janem Kalinowskim, dała początek licznej gałęzi Kalinowskich, natomiast Franciszek, mąż Anny Gut, kontynuował linię Jurczaków i najprawdopodobniej przejął rodzinne gospodarstwo. Katarzyna do końca życia pozostawała blisko obojga dzieci, a jej śmierć w 1855 roku zgłosili wspólnie syn i zięć.